Biltske organisaasjes meitsje har soargen oer de takomst fanwege it plan om de gemeente It Bilt opgean te litten yn in grutte gemeente Noardwest-Fryslân. Boppedat is de gemeente oan it besunigjen op taal en kultuer.

Stichting Ons Bildt bepleitet krekt mear mooglikheden en mear middels foar it Biltsk. De posysje fan en de stipe foar it Biltsk soe goed regele wurde moatte foar in mooglike gemeentlike weryndieling, sadat ek in nije gemeente Noardwest-Fryslân der net omhinne kin. Der wurdt rûsd dat op it Bilt sa’n 6.000 minsken Biltsk prate. Wethâlder Tol joech ta dat de gemeente It Bilt de taal wol mear brûke kin as op dit stuit bart. Ek stiet se ‘sympatyk’ tsjinoar it fersyk foar in dieltiid-beropskrêft foar de Biltske organisaasjes.

Boarne: Omrop Fryslân 

Foto’s en mear oer de wurkbesite

Sy makket har soargen oer it fuortbestean fan de Biltse taal en kultuer, no’t der fiergeande weryndielingsplannen binne op It Bilt. De Jong hat krityk op it taalbelied fan de gemeente. Op de site fan It Bilt is bygelyks kwalik Bilts te finen. Wethalder Boukje Tol hat begryp foar de soargen fan de stichting.

De wethâldster jout lykwols oan dat der bot besunige wurde moat. Sy hopet in kreative oplossing te finen om wat oan de wurkdruk by de stifting te dwaan. Stichting Ons Bildt moat him no rêde mei 2000 euro subsydzje it jier. De stichting wol sels graach ta op in profesjoneel oansprekpunt foar alle Biltse organisaasjes. Sa’n punt soe der wêze moatte foardat de gemeente It Bilt der net mear is. Tiisdei bringt minderhede-organisaasje EBLT in wurkbesite oan It Bilt om te praten oer it taalbelied yn dy gemeente.

Boarne: Omrop Fryslân

In rinner – of kuierder – moat goed sportyf wêze, want der sille tidens de âlvestêderintocht hiel wat kilometers fretten wurde moatte. Underweis is it saak om op ‘e tiid wat te iten en foaral te drinken, en jûns hawwe de kuierders ferlet fan in streksum miel en in goed bêd. Mar hoe sit it mei de geastlike stipe?

It Literêr Sirkwy (ûnderdiel fan It Skriuwersboun) heakket tsjinwurdich ek oan by gruttere eveneminten. Fansels is dan de âlvestêderintocht fan 2013 dêr in prachtige gelegenheid foar. Dy kuiertocht begjint tiisdei 7 maaie mei it trajekt Ljouwert-Sleat (49,84 km.). Woansdei 8 maaie  wurdt der rûn fan Sleat nei Warkum (44,91 ), Himelfeartsdei fan Warkum nei Frentsjer (42,37 km.), freed 10 maaie fan Frentsjer nei Dokkum (43,33 km.), en de tocht einicht op sneon 11 maaie mei it lêste stikje fan Dokkum nei Ljouwert (28,57 km.)

Tryntsje van der Veer, dichteres en mei-organisator fan it Literêr Sirkwy , sil  besykje alle fiif dei-ôfstannen te rinnen. Leden fan It Skriuwersboun, mar ek dichters en skriuwers dy’t dêr net by oansluten binne, wurde útnoege om mei te rinnen, al is it ek mar  foar ien dei. Eltsenien dy’t wol, kin Tryntsje efkes skoftsje litte om har te stypjen mei in fers of ferhaal om de geastlike motor op te laden.
Eltse dei skoot sy op in stuit oan tafel by in Frysk dichter of skriuwer om de ynwindige minsk te fersterkjen mei in goed miel en in noflik petear oer de skriuwerij dêr’t de gasthear of –frou him of har mei dwaande hâldt. At it meisit fynt se dêr ek in plakje foar de nacht, sadat sy moarns ier wer fris oan de start ferskine kin.

Der wurdt alle dagen ferslach dien fan Tryntsje har wjerfarren.
Dat ferslach wurdt troch in oare organisator fan it Frysk Sirkwy; Ruurdtsje de Haan,  jûns  op har weblog Kidelkollum ( http://kidelkollum.blogspot.nl/ ) set en op de site fan It Skriuwersboun; ( http://skriuwersboun.nl/ ).

Sjoch fierder ( http://elfstedenwandeltocht.nl/ ).

it beslút is nommen út praktyske oerwagings en moat los sjoen wurde fan it Fryske taalbelied fan de gemeente, sa seit wethâlder Sinnema. It plaknammebelied leit gefoelich yn Súdwest-Fryslân.

Neffens de topografyske wurkgroep fan de Jongfryske Mienskip soe it beslút yn striid wêze mei it Europeesk Hânfêst foar minderheidstalen fan de Ried fan Europa. Neffens dat Hânfêst mei in minderheidstaal der by gemeentlike weryndieling net op achterút gean, en as it Frysk ferhuzet fan it boppeste nei it ûnderste plak op in boerd giet de taal der wol op achterút. Wurdfierder Cor Jousma fan de topografyske wurkgroep hâldt dêrom rekken mei juridyske prosedueres tsjin it plaknammebeslút fan Súdwest-Fryslân.

Boarne: Omrop Fryslân

De opfallendste fernijing is te sjen by de skriuwwize fan de û/oe. Koarte en lange û-lûden wurde tenei skreaun as ‘oe’ as dat ek bart yn de Nederlânske oersetting fan in wurd en yn de doetiid fan tiidwurden. Yn oare gefallen wurde se as ‘û’ skreaun. Dat betsjut dat in stikmannich wurden tenei oars skreaun wurde moatte. Foarbylden fan de nije skriuwwize binne:

spûk (earder ‘spoek’)
foeterje (earder ‘fûterje’)
útnûgje (earder ‘útnoegje’)
toefe (earder ‘tûfe’)

Telefyzje

Yn in stikmannich wurden feroaret in ‘v’ of ‘z’ yn in ‘s’ of ‘f’, bygelyks yn:

telefyzje (earder ‘televyzje’)
ynfalide (earder ‘ynvalide’)
refyzje (earder ‘revyzje’)

20e iuw

De skriuwwize ‘ieu’ wurdt ferfongen troch ‘iuw’, bygelyks yn:

Siuwsk (earder ‘Sieusk’)
20e iuw (earder ’20e ieu’)

Fryske Akademy

De wizigings binne trochfierd op advys fan de Fryske Akademy. Dy is op fersyk fan de provinsje dwaande mei in staveringslist, it saneamde ‘Fryske Griene Boekje’. Dêryn komme hast alle Fryske wurden yn de korrekte skriuwwize te stean. De makkers kamen der lykwols efter dat guon saken oars yn de wurdboeken en learboeken steane as dat se neffens de offisjele regels moatte soene. Se hawwe dêrom in útstel dien foar ienfâldigere regels.

Mooglik mear wizigings yn 2014

De Fryske Akademy hat de Steaten derfoar warskôge dat der by it meitsjen fan de staveringslist mear ûndúdlikheden boppe wetter komme kinne. De Steaten hawwe dêrom woansdei ja sein tsjin de útstellen fan de Akademy, mar se hawwe de mooglikheid iepen holden om nei de oplevering fan de list noch oars wizigings yn de offisjele stavering troch te fieren. De list wurdt ein 2013, begjin 2014 ferwachte. De wizigings dy’t woansdei goedkard binne en de wizigings dy’t noch komme wurde neffens de hjoeddeiske plenning allegear tagelyk rjochtsjildich. Dat sil begjin 2014 wêze. Amtners en ûnderwizers binne fan dan ôf ferplichte om de nije regels te brûken.

Klik hjir om it beslút fan Provinsjale Steaten te lêzen.
Klik hjir om it advys fan de Fryske Akademy te lêzen.

Boarne: It Nijs

Prof. dr. Reinier Salverda is fan ôfrûne tiisdei ôf op eigen fersyk oant syn pensjonearring op 1 desimber 2013 mei stúdzjeferlof gien. Hy wurdt troch de Rie fan Tafersjoch fan de Fryske Akademy sa yn de gelegenheid steld in tal wittenskiplike publikaasjes ôf te rûnjen. Dr. Hanno Brand sil oant de beneaming fan in opfolger fan prof. Salverda as waarnimmend direkteur-bestjoerder fungearje.

Sûnt 2011 wie der gjin jildige bestjoersôfspraak mear. Dêrtroch drigen ûnder oare Tryater en de stúdzje Frysk yn Grins yn problemen te kommen. De foarige BFTK waard yn 2001 ûndertekene.

Foarsitter Annigje Toering fan it steatekomitee Frysk is bliid dat it lang om let safier is dat der in nije bestjoersôfspraak leit. It steatekomitee hat de ôfrûne jierren drok oan it lobbyen west om te befoarderjen dat der wer in nije bestjoersôfspraak komme soe. Foarsitter Geart Benedictus fan de Ried fan de Fryske Beweging fynt it belangryk dat de makke ôfspraken no ek neikommen wurde, want dat gie yn it ferline net altiten goed. Hy fynt dat provinsjale steaten en ek Fryske keamerleden dat goed yn ‘e gaten hâlde moatte.

Benedictus is fierder fan betinken dat it Ryk him mear bewust wurde moat fan de ferantwurdlikheid foar de twadde rykstaal. Hy docht dêrom de suggestje om de namme fan it ministearje fan ynlânske saken te feroarjen yn ‘Ministerie van Binnenlandse zaken, Koninkrijksrelaties en Friese zaken (BZKF), sadat it Frysk net mear ‘fergetten’ wurde kin.

De tekst fan de nije bestjoersôfspraak is noch net iepenbier makke. Dat wurdt hjoed dien by de ûndertekening.

Boarne: Omrop Fryslân 

De winner fan Liet 2013 mei Fryslân oan ‘e ein fan it jier fertsjinstwurdigje op Liet International yn de Korsikaanske havenstêd Bastia.

De faksjuery, dit jier foarsitten troch Sjoerd Bootsma, bestiet fierder út Wim Brons, Grytsje Schaaf, Douwe Dijkstra en Adri de Boer.

De reportaazje oer ‘De lêste fytser’ is makke troch ferslachjouwer Janko Krist, kameraman Gerko Jonker en editor Bauke de Haan. Janko en Gerko folgen oant midden yn ‘e nacht Wiebe Idsinga, de alderlêste alvestêdefytser dy’t yn Boalsert oankomme soe. Hoe dreech it ek wie, Wiebe wist net fan ophâlden en soe de einstreep helje. De reportaazje wûn yn maart ek al de Goudene NL Award, de erkenning foar de bêste produksje fan de regionale omroppen yn Nederlân.