Nedersaksisch symposium 5 (2024) in Deventer

Stichting Sasland zorgt ook dit jaar voor de uitvoering van het Nedersaksisch symposium, inmiddels het vijfde op rij. Het symposium zal deze keer worden gehouden op vrijdag 4 oktober aanstaande, en wel in de theaterzaal van Bibliotheek Centrum Deventer, Stromarkt 18. Het symposium begint om10.00 uur en eindigt om 16.45 uur. De inloop is vanaf 9.30 uur.

Voor het programma verwijzen we graag naar hieronder. Ook nu weer zal het om een echt interessante bijeenkomst gaan, met bekende, maar ook met  betrekkelijk nieuwe sprekers.

Inhoudelijk is het aanbod zeer gevarieerd. In het tweede deel van de middag is voorzien in een reeks korte presentaties van nieuw onderzoek, van nieuwe boeken en van recente ontdekkingen, met aan het eind een literair-historische bekendmaking die spectaculair mag worden genoemd voor de Nedersaksische taal- en letterkunde.

programma

Vanaf 9.30 uur: binnenkomst 

  • Opening door drs. Jurr van Dalen, symposiumvoorzitter: 10.00-10.10 uur
  • “Onderzoek naar het Oudsaksisch en de overgeleverde teksten”– Em. prof. dr. Arend Quak, Oud-Germaanse filologie, Universiteit Leiden (10.10-10.40 uur)
  •  “De middeleeuwse oorkondetaal in volkstalige oorkonden uit het noordoosten van Nederland: de schrijfcentra Deventer, Zutphen, Zwolle en Groningen als geval apart” – Prof. dr. Ute Boonen, Vakgroepen Germanistiek en Neerlandistiek, Universiteit Duisburg Essen (10.40-11.10 uur)

Koffiepauze   11.10–11.30 uur

  • “Continuïteit of verandering? Resumptie na adverbiale bijzinnen in de linkerzinsperiferie in het Middelnederduits” – Prof. dr. Anne Breitbarth, Vakgoep Taalkunde, Universiteit Gent (11.30-12.00 uur)
  • “Aktuelle Entwicklungen in Forschung und Lehre zur Mittelniederdeutschen Literatur und der neue Bachelor Niederdeutsch an der Universität Oldenburg”-  Prof. dr. Doreen Brandt, Juniorhoogleraar voor Nederduitse literatuur in historisch en cultuurwetenschappelijk perspectief, Carl von Ossietzky Universiteit Oldenburg (12.00-12.30 uur)

Lunchpauze     12.30-14.00 uur

De lunch kan op eigen gelegenheid worden gebruikt in het gebouw (begane grond) of in een eetgelegenheid in de nabijheid van de bibliotheek.

  • “Naar een bacheloropleiding Limburgs: mogelijkheden en varianten” –  Em. prof. dr. Roeland van Hout, eerder hoogleraar Toegepaste taalkunde en Variatielinguïstiek  (Radboud Universiteit, Nijmegen) (14.00-14.30 uur)
  • “Jan Naarding’s Reynaert-vertaling in het Drents”- Dr. Henk Nijkeuter, gep. hoofd Drents Archief  (14.30-14.50 uur)
  • “Revitalisatie Veluws, en hoe” – Susanne Braamburg MA – student Taalwetenschap, Rijksuniversiteit Groningen (14.50-15.10 uur)

theepauze 15:10-15:30 uur

  • Korte presentaties van nieuw of nog lopend onderzoek, en / of van nieuwe publicaties
    • “Over de gecompliceerde verhouding van Nederlands en Nederduits in heden en verleden” – Em. prof. dr. Hermann Niebaum, voorheen hoogleraar Nedersaksisch en Duitse taalkunde (Rijksuniversiteit Groningen) (15.30-15.40 uur)
    • “Aflevering 4 van Heeroma’s Taatatlas van Oost-Nederland en aangrenzende gebieden (TONAG)” – Dr. Philomène Bloemhoff-de Bruijn, gep. projectleider streektaal (Overijsselacademie) (15.40 – 15.50 uur)
    • “Het Sallands Nedersaksisch van Hellendoorn: Taalstructuur en taalgebruik”- Dr. Jan Nijen Twilhaar, gep. hogeschoolhoofddocent (Hogeschool Utrecht) (15.50-16.00 uur)
    • “Waar onze taal weg komt” [m.b.t. Overijssel] – Dr. Harrie Scholtmeijer, dialectoloog Overijsselacademie, Zwolle (16.00-16.10 uur)
    • “Brieven an Sibbeltien. Jannes de Oostganger zien Stellingwarver schrieveri’je uut et Batteljon Frieslaand in Nederlaans Indië (1945-1948)” – Dr. Henk Bloemhoff, gep. hoofddocent Nederlands NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden;  m.m.v. Otto de Vent MEd, eerder docent Nederlands (16.10-16.20 uur)
  • Biezundere gebeurtenisse: 5 jaor Nedersaksisch symposium, 5 keer Jaorboek Nedersaksisch! Bij deze bijzondere gelegenheid zal een belangrijke literair-historische openbaarmaking plaatsvinden.  
    • Institutionele inleiding door een medewerker van CO (= Collectie Overijssel, Zwolle) (16.20-16.30 uur)
    • Bekendmaking met literair-historische en taalgeografische toelichting (Dr. Hedzer Uulders, zelfstandig onderzoeker, Oosterbeek (16.30-16.40 uur)  
  • Afsluiting door de symposiumvoorzitter (drs. Jurr van Dalen) (16.40-16.45 uur)

N.B. Eventuele wijzigingen worden bijgehouden in de actuele versie van het programma op sasland.nl > nieuws

opgave

Wilt u dit symposium zeker niet missen? Vroege inschrijving verdient dan aanbeveling, want het aantal plaatsen is beperkt. Deelnemen aan het symposium kost vijftien euro, exclusief lunch.* Inschrijving kan plaatsvinden door een mailtje te sturen naar henkbloemhoff @ gmail.com. Als reply volgt dan een uitnodiging tot overmaking van vijftien euro op het bankrekeningnummer van Stichting Sasland. Betaald hebben geldt als bewijs van inschrijving

Streektaalposters op school

Op alle basisscholen in Drenthe, Groningen, Overijssel, de Stellingwerven en de Achterhoek kunnen vanaf 1 juli streektaalposters met daarop Nedersaksische gedichten worden aangevraagd. Dit in verband met het vijfjarig bestaan van Levende Talen Nedersaksisch: de vereniging voor leraren die affiniteit hebben met de Nedersaksische taal en cultuur. 

Finkers, Bökkers en Gosselaar 

De streektaalposters verschijnen in verschillende varianten voor het hele PO en de onderbouw van het VO (4 tot 14 jarigen). Gedichten op de posters zijn gemaakt door Herman Finkers (Twente), Hendrik Jan Bökkers (Salland), Fieke Gosselaar (Groningen), Else Klomps (Achterhoek), Jessica Bonnema (Drenthe) en Christine Mulder (Stellingwerven). ‘De gedichten zijn inmiddels ingesproken door o.a. Finkers en Bökkers’, aldus voorzitter van Levende Talen Nedersaksisch Mirjam Günther. ‘We zijn druk bezig om er tof lesmateriaal bij te ontwikkelen’. 

Bijpassende illustraties  

Julia van den Berg maakte de prachtige illustraties. Ze heeft de sfeer van de gedichten goed gevangen en voor elke leeftijd iets passends gemaakt bij de gedichten met titels: Op de fietse, Naobers, Schat, Feest, Thoesdier en Wodt et weer wat.  

Aanvragen 

Aanvragen is simpel en gratis via https://ltnedersaksisch.nl/jubileum/  

Petysje: Besunigings op it Frysk fan tafel!

De provinsje sil op 19 juny beslute oer de taalnota ‘Fansels Frysk’. Dêr steane moaie plannen yn. Dy kinne it Frysk foarút helpe. Mar deputearre steaten hawwe it jild der net foar oer. Se wolle sels besunigje. Dêrtroch steane de ambysjes faai. Tekenje en ferspried dêrom de petysje fan de Rie foar de Fryske Beweging, dy’t it EBLT stipet, en lit jo lûd hearre. Provinsje, kear dit op!

Kearn fan it nije taalbelied is, dat de taalfitaliteit stipe wurde moat. Mar it taalkado en tydskrift ‘Heit & mem’ reitsje in grut part fan de subsydzje kwyt. Beide binne bedoeld om âlden oan te moedigjen de Fryske taal oan harren bern troch te jaan. Mercator, dy’t de provinsje helpt om Europeesk ûndersyksjild nei de provinsje te heljen foar taalûndersyk, ferliest sels de folsleine strukturele subsydzje. De Stellingwarver Schrieversronte wurdt flink koarten op de subsydzje, en sawol de Fryske Rie as de Rie foar de Fryske Beweging rikke al harren jild kwyt. Ek oare besunigingen binne net te rymjen mei de ambysjes foar taalfitaliteit.

De provinsje hat ferskate finansjele tafallers hân, mar hâldt no ynienen de hân op de ponge. Yn 2026 is der wer jild. Dêrom freegje wy:

  • Provinsjale steaten soene beslute moatte om no net te besunigjen, mar de tafallers te brûken.
  • Praat earst mei de belutsen organisaasjes om te sjen, hoe’t se mei de provinsje ta in oplossing komme kinne. Want dat is oant no ta noch net bard!

Tekenje de petysje

Alle Fryske organisaasjes, wêrûnder it EBLT, lûke tegearre op om dit te kearen. Jo stim hjiryn is och sa wichtich. It lêste wurd is oan Provinsjale Steaten. Lit jo lûd heare en tekenje de petysje: https://www.petities.com/besunigings_op_it_frysk_fan_tafel

Ofbylding fan freepik

Jaorboek Nedersaksisch 4 verschenen: lezings van et Nedersaksisch symposium en meer

Vri’jdag 23-2 verscheen de ni’jste oflevering van et Jaorboek Nedersaksisch, oftewel jaorgaank 4 (2023). In et eerste diel staon de uutwarkte lezings van et Nedersaksisch symposium van 14 oktober 2023, hullen in Kunstcafé Schurer, Assen. In diel 2 staon nog drie aandere artikels. Die bin al liekegoed van belang veur de kennisverbreiding van et Nedersaksisch.


De canon van et Nedersaksisch

Philomène Bloemhoff-de Bruijn is pensioneerd projektleider streektael van de Overiesselakedemie en begint et eerste diel van het Jaorboek mit heur interessaante en al langer verwaachte veurstel veurDe canon van et Nedersaksisch’. Wat moet de ontwikkelde Nederlaander toch aenlik wel van et Nedersaksisch weten? Ze maekte de Nedersaksische canon naor et veurbeeld van de canon van de Nederlaanse literetuur en richt heur in de vorm van vraoge en antwoord op 14 andachtsgebieden. Zoas aord, kenmarken en komof van et Nedersaksisch, de staotus as erkende regionaole tael, heufdvormen en verscheidenhied, de taelinstituten, de traditionele spellingsystemen, de belangriekste woordeboeken en de veurnaamste schrievers en zangers per regio. Last but not least: hoe kuj’ meer an de weet kommen?

Van Reynke töt Roes: ideeën um de Nedersaksische literetuur te laoten leven

Chris Canter, onder meer auteur in et Drents, wist op hoogtepunten uut de Nedersaksische literetuur: ‘Van Reynke töt Roes: ideeën um de Nedersaksische literetuur te laoten leven’. Henk Nijkeuter, onder meer pensioneerd Rirksarchivaris in Drenthe, vertelt over et Nedersaksische literaire lasndschop vanuut archivistisch perspektief.

Bernlef, dichter van de Heliand? Nieuwe aanwijzingen

Naost de recente vertaelings van de Heliand in Sallaans, Stellingwarfs en Nederlaans mit daorbi’j et neudige an et waoromme en hoe, is ok de vraoge naor et auteurschop levendig bleven. De staand van zaeken is te lezen in de bi’jdrege van VU-promovendus Redbad Veenbaas: ‘Bernlef, dichter van de Heliand? Nieuwe aanwijzingen’.

Saksische volksverhaolen in ’t underzuuk van ’t Meertens Instituut

Promovendus an de Radboud Universiteit Arjan Sterken vertelt over ‘Saksische volksverhaolen in ’t underzuuk van ’t Meertens Instituut’, en taelkundige van de Overiesselakademie Harrie Scholtmeijer gaot in op ‘Het Nije locht, Derk met de beer en Sinte Katrijn: Nedersaksische volksveralen en talige volkscultuur in regionale woordenboeken’.

Nedersaksische taelkunde. Wat moej’ zoal weten?

Wat zollen warkers in et veld, mitwarkers bi’j streektaelinstituten en besturen van verienings veur et Nedersaksisch in heur funkties zoal weten moeten van de tael? Zoks dan mit naeme op et gebied van de Nedersaksische fonologie, morfologie, syntaxis en standerdisering? Op die vraoge gaon Henk Bloemhoff en Jan Nijen Twilhaar in. Lange leden specialiseerden ze heur al op ‘e klaanken en vormen, van et Stellingwarfs an de iene en van et Hellendoorns an de aandere kaante.   

Het Nedersaksisch en Limburgs: een sociolinguistische insteek

In zien bijdrage ‘Het Nedersaksisch en Limburgs: een sociolinguistische insteek’ gaot emeritus-hooglerer Toegepaste taalwetenschap en Variatielinguïstiek Roeland van Hout in op ’e aachteruutgaank in gebruuk van et Nedersaksisch en ok van et Limborgs, een regionaole tael die trouwens getalsmaotig hoger skoort as et Fries in Frieslaand. Van Hout beschrift de kerntaeken veur de regionale taelen op basis van et Europees haandvest en tekent een negental heufdlijnen uut veur et Limborgse taelbeleid. In zien ofslutende woorden legt hi’j veur: ‘De belangrijkste taak is ervoor te zorgen dat jongere generaties de taal blijven spreken. Het is daarmee van belang om te zorgen dat de regionale talen status en prestige hebben en passen in de dynamiek van de moderne tijd’.

Jaorboek Nedersaksisch 4 (2023)

Jaorboek Nedersaksisch 4 (2023) is van een groot fermaot, telt 116 bladzieden, kent een ebook-variaant en is in beide versies te bestellen.

D’r is een losse ebook-publikaosie van ‘De Canon van het Nedersaksisch’.

Diel 2 van et Jaorboek: aandere artikels

De aldereerste hooglerer Nedersaksisch, Klaas Hanzen Heeroma (1909-1972), is onder meer bekend van zien TONAG, de Taalatlas van Oost-Nederland en Aangrenzende Gebieden. Indertijd kwammen d’r drie interessaante ofleverings, mit uutvoerig kommentaor in een drietal boekwarken (1957-1963). De vierde oflevering was in veurbereiding, mar tot een uutgifte is et nooit kommen. Philomène Bloemhoff vertelt now in het twiede pat van et Jaorboek hoe zi’j dat 43 jaor leden ok nog es perbeerde as tiedelijk mitwarker van et Nedersaksisch Instituut. Liekewel kwam et ok doe niet tot een publikaosie. Wel schreef ze et neudige kommentaor en ze bruukt dat now opni’j mit de neudige anpassings in heur Jaorboek-bijdrege ‘Aflevering 4 van de TONAG, kaart 31-33’. Van Heeroma’s definitieve kaorten  veur TONAG-4 kon ze drieje weerommevienen en die bin now in et jaorboek publiceerd: kiespijn, kies en rode aalbes. Van de aandere zeuven kaarten bin allienig zwatwit-versies beweerd bleven. Die hoopt ze dommiet ok nog te publiceren. In dit artikel bin wel, in zwatwit, een drietal zonuumde ‘bij-kaaorten’ opneumen en bespreuken.

In et artikel ’Stellingwarfs “drosse kaampe” en zo’ beschouwt Henk Bloemhoff dros, drus = ‘met wisselbouw’, ‘onbebouwd’ als klaankvariaant van aandere Nedersaksische vorms als drös, dröis en dreus in o.m. Drenthe en Twente. Ze wiezen naor zien miening allegere op een eigen Saksische klaankontwikkeling die plakvunnen hebben moet naost die in et Frankisch, die tot de bestaonde Nederlaanse woorden dries, drees leided hebben moet.

Een biezundere perel in dit Jaorboek Nedersaksisch is de bi’jdrege van de taelkundigen Lex Schaars, auteur van onder meer et Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialcten, en Jan Berns, eerder warkzem an et Meertens Instituut. Die beide prissenteren tekst van 17de-ieuws Gelders historikus Arend van Slichtenhorst. Die plaetst daorin, anno ±1650, et Aachterhoeks en Veluws as Nedersaksisch en zegt over de gebieden die greenzen an Utrecht en Hollaand dat ze daor een ‘botter tael’ hebben, naemelik niet mit ‘golt, holt, zolt’, mar mit ‘gout, hout, zout’.  Dit taelgebruuk van onderdehaand zoe’n 400 jaor leden kennen we vandaege-de-dag as Nedersaksisch van de West-Veluwe.

Weerommekieken oorspronkelike lezings

Van de oorspronkelike lezings van et Nedersaksisch symposium bin films maekt. Weerommekieken kan op sasland.nl > archief. Wie wil kan daor ok et pergramme as gehiel nog eens weerommezien.

In et ni’je jaorboek bin om een  technische reden de vraoggesprekken over de pesisie van et Nedersaksisch niet opneumen die student Duuts Romy Dekker tiedens et symposium hul mit Overiesselakedemieveurzitter Annet Westerdijk en Twents radiomaeker Adrie Hemmink. Ze bin wel ‘live’ te vienen, ok op sasland.nl > archief.

Al dit filmmateriaol op sasland.nl is veur ieder zonder kosten te bekieken.

Boek Appèl jongelui van Cees van der Velde feestelijk prissenteerd

Op zaoterdag 23 september weur in Beilen het boek Appèl jongelui van Cees van der Velde feestelijk prissenteerd.

Zien diensttied hef veul indruk op Cees maakt. Zoveul zölfs dat e hum alles nog goed heugen kan. Zó goed, dat e der een boek over schreef. Zodoende bracht e, op zien negenvieftigste, zien eerste boek oet: Appèl jongelui. Hierin beschref e hoe e hum deur de veertien maond militaire dienst henslaon hef. In zien boek staot komische en serieuze veurvallen beschreven en de menier waorop het schreven is, mak daj haost het gevuul kriegt dat Cees naost je zit te praoten.

Het eerste exemplaar weur deur Cees overhandigd an Maria Faber, die hum altied anmoedigd hef um een boek te schrieven.

Cees van der Velde en Maria Faber. Foto: Huus van de Taol

samenwarking

Dit boek is der kommen deur een samenwarking van de Stichting Stellingwarver Schrieversronte en het Huus van de Taol. Het boek is schreven in de taol van d’Olde Smilde (Hoogersmilde). Umdat het Smildegers kenmarken hef van het Drents en van het Stellingwarfs hebt beide taolinstituten het boek samen oetgeven.

Huus van de Taol
Het Huus van de Taol is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten wezen waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers waardeert.

Stellingwarver Schrieversronte
De Stichting Stellingwarver Schrieversronte is het instituut veur tael, literetuur, geschiedenis, volkskunde en identiteit in de Stellingwarven

Nei seizoen Taal an Taofel begunt met Bert Hadders, Yvonne Bijl en Jenny Anna Linde in Noord-Slien

Al meer as 25 jaor is de combinatie van Drentse schrieverij & meziek en eten geliefd. In het neie seizoen kuj op acht zundagen naor Taal an Taofel in Dwingel en Noord-Slien.

Vrijwilligers van streektaolorganisatie het Huus van de Taol bint drok gangs met de veurbereidingen van het neie seizoen van Taal an Taofel. Op acht zundagen in de winter kunt bezukers naor streektaolschrievers luustern. En ok is der altied meziek en tussen de middag waarm eten.

Taal an Taofel

Taal an Taofel is aal in dezölfde zaolen: Grand Café De Brink in Dwingel en Restaurant-Zalencentrum Wielens in Noord-Slien. Op zundag 8 oktober is de oftrap in Noord-Slien. Het publiek kan luustern naor poëzie en verhaolen in de streektaol van Yvonne Bijl en Jenny Anna Linde. De meziek komp van Bert Hadders. Op 22 oktober kuj naor Dwingel. Bezukers kunt dan genieten van poëzie en verhaolen in de streektaol van Martin ter Denge en Johan Veenstra. De meziek komp van Grunniger Fries Wolma.

In de middagpauze kan elkenien naor het warm buffet. Taal an Taofel begunt um 11.00 uur en stopt um 14.00 uur. De entree is € 20,00. En daor kriej dan koffie/thee en een waarme maoltied veur.

Risserveren

In Noord-Slien is Taal an Taofel op 8 oktober, 12 november, 28 jannewari (2024) en 10 meert (2024). Risserveren kan via reina.zwiers @ planet.nl.

In Dwingel is Taal an Taofel op 22 oktober, 19 november, 4 febrewari (2024) en 3 meert (2024). Risserveren kan via ans.klok @ ziggo.nl of j.oosting01 @ home.nl.

Ferhalewedstriid ‘Ut ’e bocht’

Boeken fan Fryslân skriuwt in ferhalewedstriid út foar lêzers yn it ramt fan de BoekWinterBoek-ferhalejûn dy’t op freed 10 febrewaris om 20.00 oere yn kafee De Bogt fen Guné yn Frjentsjer holden wurdt.

Ut ‘e Bocht

Elkenien wurdt fan herte útnûge in koart ferhaal fan op syn meast 1.000 wurden te skriuwen op it tema ‘Ut ’e bocht’. Ferhalen meie yn it Frysk of yn ien fan de Fryske streektalen oanlevere wurde.

Ferhalejûn

De winner wurdt op de BoekWinterBoek-ferhalejûn yn Frjentsjer bekend makke en mei syn/har ferhaal foardrage foar it publyk. Dat betsjut fuortendaliks in live-optreden tusken de skriuwers fan dizze jûn: Anne Feddema, Koos Tiemersma, Sietse de Vries, Willem Schoorstra en Hylke Speerstra. Dêrneist kriget de winner in boekepakket en wurdt it ferhaal publisearre.

Meidwaan

Ynstjoeringen moatte foarsjoen wêze fan namme en kontaktgegevens en op syn lêst freed 27 jannewaris binnen wêze op dit e-mailadres

Lês-mar-foar-wiken feestlik ôfsluten

Yn de moanne septimber wiene de Lês-mar-foar-wiken en waard der troch de hiele provinsje foarlêzen oan pjutten op sa’n 400 pjutteboartersplakken, bernedeiferbliuwen en by gastâlden. De feestlike ôftraap wie op 3 septimber mei it grutte Tomke Foarlêsfeest by paviljoen MeM yn Bûtenpost. Freed 30 septimber wiene de lêste foarlêsaktiviteiten en waard de foarlêsmoanne yn styl ôfsletten mei de foarstelling ‘Tomke syn pyamadei’ fan Geartsje Douma yn de biblioteek fan Grou.

Yn totaal binne der tidens de Lês-mar-foar-wiken mear as 25.000 Tomke-boekjes útdield oan Fryske pjutten. Yn de Stellingwerven binne dêrneist noch 1000 Stellingwerfske boekjes útdield. Tagelyk wiene der de hiele moanne septimber nije Tomke-útstjoeringen op Omrop Fryslân te besjen en wiene der flochs fan Tjitsfloch oer de ferskes en ferhaaltsjes út it Tomke-boekje. By de Fryske biblioteken koene bern nei foarstellings fan Tomke-skriuwster Geartsje Douma, sjongeres Janneke Brakels en De Vertellende Piano.

Foto: Hippe kiek fotografie by Sjoeke

‘Wy sjogge werom op in prachtige en suksesfolle earste edysje fan de Lês-mar-foar-wiken’, seit Hieke Rienstra, projektkoördinator foarskoalsk by de Afûk. ‘Earder waarden de foarlêsaktiviteiten en in nij, fergees Tomke-boekje foar alle Fryske pjutten byelkoar brocht yn de Fryske Foarlêswike, mar om’t de organisaasje feroare is, wie it ek de tiid foar in nije namme en opset.’ Yn 2023 binne der yn septimber wer de Lês-mar-foar-wiken mei fansels in nij Tomke-boekje en in hiel soad leuke foarlêsaktiviteiten foar pjutten.

De Lês-mar-foar-wiken binne in inisjatyf fan de Tomke-wurkgroep. De algemiene koördinaasje fan it projekt is yn hannen fan de Afûk en FERS. Omrop Fryslân, Cedin en Sintrum Frysktalige Berne Opfang (SFBO) soargje foar promoasje en fersterking.

Hier vuul ik me thuus – Ni’j boek over de geschiedenis van de twaelf buurtschoppen van West-Stellingwarf 

Veurige weke verscheen et ni’jste Stellingwarver boek Hier vuul ik me thuusde geschiedenis van de twaelf buurtschoppen van West-Stellingwarf. Et doel is dat d’r op termien ok een boek uutgeven wodden zal over de buurtschoppen van Oost-Stellingwarf. 

De gemiente West-Stellingwarf telt vandaege-de-dag behalven 26 kleine en grote dörpen ok twaelf bewoonde buurtschoppen. Twieje daorvan greenzen an Oost-Stellingwarf, dat bin Riesberkaampen en Boekelte bi’j Buil. De eren bin Noordwoolde-Zuud, De Miente, et Rooie Dörp, Keuningsbargen, Zeuvenroeden, Euverburen, De Gracht, Schoterziel, De Blauwhof en Munnikezeel. De meerste buurtschoppen kennen een lange geschiedenis, die soms hiel wat ieuwen weeromme in de tied gaot. Zo is bi’jglieks de benaeming Boekelte al zoe’n 500 jaor oold en ontston de buurtschop Euverburen in et jaor 1657. 

Verhaelen mit veul (oolde) foto’s 

Al een schoffien leden begon et Stellingwarfs tiedschrift De Ovend, op initiatief van doe nog Schrieversronte-direkteur Sietske Bloemhoff, mit een serie verhaelen over de buurtschoppen van Oost- en West-Stellingwarf. D’r kwammen tal van bi’jdregen binnen, zoas van Jelle Roorda, die van oorsprong ofkomstig is van Steggerde en zels in een buurtschop opgruuide. Uutaendelik ontston et idee om now eerst de verhaelen over de buurtschoppen van West-Stellingwarf, anvuld mit ni’je en biezundere wetensweerdigheden, te bundelen in een boek. In et boek bin ok flink wat extra – veural oolde – foto’s en kaorten opneumen. 

Lombok onder Noordwoolde in 1922: de hutte en de honnekarre van gruunteboer Joh. de Vries. (Foto: ds. van Druten, kollektie Pim Mulder)   

Kultuur-historisch tiedsbeeld 

Disse twaelf unieke verhaelen leveren een slim interessaant kultuur-historisch tiedsbeeld op. Veur de bewoners van de buurtschoppen zels is et mitien een vorm van erkenning van et bestaon d’r van. Dit eerste boek over de Stellingwarver buurtschoppen dreegt bi’j an et veerder ‘op ’e kaorte zetten’ van de unieke geschiedenis van Stellingwarf. Et lat ok et mooie van de streek en et laandschop zien, dat bliekt wel aj’ de verschillende buurtschoppen es bezuken en daor om je henne kieken. 

Riesberkaampen, mit rechts De Riesen, ligt bi’j Buil en is iene van de ooldste buurtschoppen van hiel Stellingwarf. (Foto: Sietske Bloemhoff) 

Dronefoto

Negen van de twaelf heufdstokken wodden schreven deur Jelle Roorda uut Akkrum; et beschrieven van de buurtschoppen Keuningsbargen (bi’j Hooltpae) en De Blauwhof in de Westhoek was in hanen van Geert Lantinga (Wolvege), wiels et eerste heufdstok deur Henk Bloemhoff (Oosterwoolde) en Dennis Worst (Else) verzorgd wodde. Dat is et heufdstok over Riesberkaampen, krek over de gemientegreens bi’j Buil; iene van de ooldste buurtschoppen van hiel Stellingwarf.  

In et boek bin veul oolde en ni’je foto’s opneumen van onder eren Martin van Nieuwenhoven uut Noordwoolde uut die zien archief en Anida de Vries (Akkrum), wiels Iwan van Nieuwenhoven (Noordwoolde) prachtige dronefoto’s van drie buurtschoppen maekte. Veur de aendredaktie zorgde Sietske Bloemhoff uut Ni’jberkoop, die tegere mit Jelle Roorda et boek ok uutgeft. Veur de fraaie vormgeving zorgde BVK Vormgeving van Haulerwiek.

Et boek telt 120 bladzieden, wodde drokt deur Printbase uut Sunt-Jehannesge en is behalven bi’j de uutgevers ok in de boekwinkels van West-Stellingwarf te koop veur € 17,50.  

‘Heliand in ’t Stellingwarfs’ prissenteerd in ‘De Nieuwe Kolk’ in Assen

Et wereldberoemde epos Heliand was onderwarp van mar liefst drie lezings op de grote Mannefestaosie Nedersaksische literetuur en tael op 16 september. Iene was van dr. Ingrid Rembold van de Universiteit van Manchester, specialist Middelieuwse geschiedenis. Zi’j publiceerder eerder over de verovering en kristianisering oftewel ‘kerstening’ van de Saksische wereld in de negende ieuw, deur Karel de Grote en zien zeune en opvolger Lodewiek de Vrome.

Et heldendicht Heliand vertelt over leven en starven van Jiezus Kristus. Dat is om de Saksische bevolking van die tied de kristelike leer beter aksepteren te laoten en om die daor vervolgens ok meer gedreven naor leven te laoten. Zodoende wodt Kristus in et verhael veursteld as een feodale lienheer, wiels zien leerlingen as ’t waore de rolle hebben van vezallen. Et vertelde is mingd mit een stok leefwereld van de Saksen en dat is bedoeld veur ’t begriepen en goed annemen van de kristelike leer. Zo hebben zowat alle plaknaemen de vermelding ‘borg’, bi’jveurbeeld in de anduding ‘Romeborg’ veur de stad Rome. Want veur de Saksen was de borg (= ongeveer ‘burcht’) een soorte van bewoonde vesting was en mit dat woord sleut dat an bi’j et beeld van een stad. In et verhael om de geboorte van Kristus henne wo’n de ‘herders’ ok niet veursteld as schepers, mar as oppassers van de peerden. Peerden weren edele dieren in de Saksische leefwereld, schaopen niet.

Karke van Berkoop

Over de Heliand vertelde ok de vertaeler van de ni’je Sallaanse vertaeling, dr. Jan Nijen Twilhaar, ofkomstig uut Hellendoorn, en ok dr. Henk Bloemhoff, de vertaeler van de ni’je Stellingwarver edisie. Eerder verschenen al edisies in et Grunningers, Twents en Aachterhoeks. In de Stellingwarver Heliand wodt in verbaand mit de komst van de kristelike leer in oons gebied ok schreven over de Stellingwarver geschiedenis, de stichting van karken in et gebied en over de meugelikhied dat ok in et Middeleuwse Stellingwarf de Heliand bekendhied had het. De meugelike verbiening mit et aandere Saksische gebied, mit naeme de ‘Duutse’ kloosters Fulda en Corvey, wodt ok bepraot. Zo het de Berkoper karke as eerste petroonsheilige Vitus, en die was in de 9de ieuw de bescharmheilige van de Saksen wodden. Meer raodelachtigheden rond de Berkoper karke wo’n in et boek ansneden, zoas de meugelikhied dat hi’j een poze as heufdkarke van Stellingwarf diend het. Et ni’je boek wodt sierd mit een bekend schilderi’j van de Berkoper karke deur E.B. von Dülmen Krumpelmann (1897-1987).

Nedersaksisch proza en podcast

Et morgengedielte van disse mannefestaosiedag wodde besteded an Nedersaksisch proza en poëzie uut alle hoeken. Zo brocht Willem Jan Teijema, van vroeger uut Donkerbroek, een riegel van zien gedichten in et Stellingwarfs, en hi’j vertelde daorbi’j.

De uutgeveri’je, Keuninklike Van Gorcum in Assen, het ok zorgd veur een podcast daor de Stellingwarver vertaeler in vertelt over aachtergronden. Die podcast is hier te vienen op