Posts

Posted on

In Memoriam Dónall Ó Riagáin (Dublin, 1941 – Naas, 2026)

As der ien west hat dy’t him o sa ward hat om op Europeesk nivo de lytse talen fan Europa sa te stypjen dat der in Europeesk Hânfêst foar kaam dan is dat grif Dónall Ó Riagáin.

Berne en opgroeid yn Dublin, sette er him yn de jierren santich al hiel bot yn foar de Ierske taal. Mei de Noard-Ierske Europarlemintariër John Hume wurke er begjin jierren tachtich gear om stipe te krijen foar de resolúsjes fan de Italjaanske sosjalistyske Europarlemintariër Gaetano Arfé. Doe’t dy resolúsjes fan 1981 en 1983 troch it Europeesk Parlemint oannommen wiene, kaam der Europeesk jild frij foar lytse talen en koe úteinset wurde mei it Europeesk Buro foar Lytse Talen dêr’t hy earst de earste foarsitter en letter de earste siktaris-generaal fan waard. As sadanich sette er him yn foar it tastânbringen fan it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen dat yn juny 1992 troch in grutte mearderheid fan de Rie fan Europa oannommen waard, mar dêrnei noch wol troch de ûnderskate lidsteaten ratifisearre wurde moast.

Yn Dublin 1996. Ut Contact Bulletin (mei tastimming fan Diarmaid Breathnach)

Fan 1992-1998 makke ik him mei doe’t ik beneamd waard ta deistich bestjoerslid fan dat Europeesk Buro. Om de lannen sa fier te krijen dat akkoard gean soene mei alteast dielen fan dat hânfêst wie net in lytse opjefte. Dêrfoar fersette Ó Riagáin in soad lobbywurk. Wat wie it in feest dat yn 1996 de Nederlânske oerheid lang om let it Frysk opjoech foar it grut tal konkrete stappen oangeande it beskermjen dêrfan dy’t neamd wurde yn Diel III fan it hânfêst. Likegoed duorre it noch oant 2001 ear’t de Nederlânske oerheid datoangeande in konvenant sleat mei de provinsje Fryslân, dy’t letter bekendheid krige as de Bestjoersôfspraken Fryske Taal en Kultuer.

Dónall Ó Riagáin liet him kenne as in freonlike en tagonklike man. Tagelyk wie er ien fan trochsetten en fêsthâlden; hy liet syn ein net gau slûpe. Sels makke ik dat mei yn in gearkomste yn 1996 yn in gearkomste mei Michael D. Higgins, de lettere Ierske presidint, dy’t doe minister fan kultuer en de Gaeltacht wie en mei wa’t Dónall Ó Riagáin dúdlike ôfspraken meitsje woe oer in wetlike basis foar it takennen fan Europeesk jild oan regionale of minderheidstalen.

Ek nei syn offisjele pensjonearring bleau  Ó Riagáin aktyf. Hy wurke oan projekten oangeande frede en taalrjochten yn Noard-Ierlân en stipe taalmienskippen yn ferskate parten fan de eardere Sovjet-Uny. Oan de ein fan 2025 ta bleau er aktyf belutsen by Cill Dara le Gaeilge, in organisaasje dy’t him ynset foar de fersterking fan de Ierske taal yn Kildare. In pear kear haw ik it foarrjocht hân om by him en syn frou Treasa yn Naas te iten. Yn de Iersktalige mienskip dêr spile er in wichtige rol. As pionier foar wetjouwing oangeande lytse talen yn Europa kin syn belang net gau oerskat wurde.

Dónall Ó Riagáin yn 2013. Fan Foras na Gaeilge, fotograaf: Máire Uí Mhaicín

Mei tank oan Diarmaid Breathnach, in neiste meiwurker fan Dónall Ó Riagáin,

Jelle Krol

Posted on

Fiif winners fan Rely Jorritsmapriis 2026

Ien ferhaal en fjouwer gedichten wurde dit jier bekroand mei in Rely Jorritsmapriis.

By it ferhaal giet it om ‘In Portugeesk ythûs’ fan Sytse Jansma (Harns). It winnende gedicht fan Geart Tigchelaar (Jorwert) hat gjin titel. De oare winnende gedichten binne ‘De seepappegaai seit: ‘Uhh…’ ‘ fan Janneke Spoelstra (Alde Leie), ‘reidseame’ fan Marije Roorda (Broek) en ‘Skilderles’ fan Pim Rodenboog (Aldebildtsyl).

Foar de Rely Jorritsmapriisfraach, dy’t dit jier foar de 72ste kear útskreaun waard, wienen 91 ynstjoeringen ynkommen, te witten 34 ferhalen en 57 gedichten. De sjuery bestie diskear út Gerbrich van der Meer, Reitze Jonkman en Yvonne Dijkstra.

De prizen fan €1000 elk wurde op sneon 3 oktober útrikt yn it Mammemahûs te Jellum. 

Posted on

Fakatuere: postdokbeurs foar ien jier

Bisto in postdoktoraal ûndersiker en liket it dy wol wat om njoggen moannen ûndersyk te dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge? En der noch foar betelle te krijen ek? De Fryske Akademy en de Universiteit fan Cambridge hawwe de lapen gearsmiten en biede dy no in fantastyske kâns om dy in jier lang te ferdjipjen yn de betrekkingen tusken Frisia en Grut-Brittannië, Ierlân en/of Skandinavië yn de iere midsiuwen (sa. 400 -1100). It mei dêrby gean om skiednis, archeology, literatuer, taal of in kombinaasje fan dissiplinêre ûndersyksbenaderingen.

Ynternasjonale gearwurking

De Fryske Akademy en de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC) fan de Universiteit fan Cambridge hawwe, mei tank oan it Frysk Akademy Fûns en it Dennis Green Fund, in ienjierrige postdokbeurs (fellowship) opsette kinnen foar 0,8 -1,0 fte, te begjinnen yn septimber 2026. Socht wurdt nei in promovearre kandidaat, dy’t syn of har ûndersyk ûntwikkelje wol yn line mei de ekspertize fan beide ynstellings.

Hoe kaam dizze ynternasjonale gearwurking no eins ta stân? De Fryske Akademy is fansels in relatyf lyts ûndersyksynstitút. We fregen it oan Rory Naismith, heechlearaar iermidsiuwske Ingelske skiednis oan de Universiteit fan Cambridge. “Ik wurkje by de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC), in lytse mar tige aktive ôfdieling oan de Universiteit fan Cambridge,” fertelt Naismith. “It ûndersyk dêr rjochtet him op de skiednis, talen, literatuer en kultueren fan midsiuwsk Grut-Brittannië, Ierlân en Skandinavië. De ôfdieling stipet ek mei klam it ûndersyk nei de eardere kontakten mei dy regio’s en harren buorlannen. Wat ús ynteressegebiet en de benaderingen dy’t wy yn ús ûndersyk hantearje oanbelanget, slute wy dus alhiel oan by wat de Fryske Akademy docht. In partnerskip liket dus in tige natuerlike en winsklike stap.”

“Cambridge en Ljouwert binne prachtich!”

In gearwurking tusken meiwurkers fan beide ynstellingen wie der al in skoft, mar no die bliken dat de tiid ryp wie om de relaasje te bekrêftigjen mei it opsetten fan in fellowship. “Dit wjerspegelet ús mienskiplike winsk om yn te spyljen op de útdaagjende situaasje yn it fakgebiet”, leit Naismith út. “We wurkje yn in tiid wêryn’t middels en kânsen krap binne, benammen foar begjinnende wittenskippers. It is dêrom hiel wichtich om ynternasjonale relaasjes te befoarderjen, om ûndersikers de bêst mooglike kâns te jaan om tusken ferskillende akademyske systemen te wurkjen.” 

By de Fryske Akademy wurdt al langer ûndersyk dien nei de (iere) midsiuwen, lykas it ûndersyk nei kening Redbad, de maritime hannelsbetrekkingen en it ûndersyk nei it Aldfrysk. Mar hoe slút dit fellowship oan by wat ASNC al docht op it mêd fan ûndersyk nei de Noardseeregio en de iere midsiuwen? Naismith: “ASNC is eins in dynamysk ûndersykssintrum. Us meiwurkers hâlde harren dwaande mei in breed skala oan ûnderwerpen dy’t de hiele Noardsee bestrike: hoe rûnen de jildstreamen, wat binne de taalkundige en literêre ynfloeden, wa wiene de reizgjende gelearden, en noch folle mear. It is dus in perfekte partner foar de Fryske Akademy.” 

De fakatuere stiet iepen oant 28 juny. Frege wurdt om in koart ûndersyksfoarstel, in motivaasjebrief mei cv, en in akademyske referinsje. De selektearre kandidaat komt foar in jier yn tsjinst fan de Fryske Akademy, en mei njoggen moannen ûndersyk dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge. “Beide ynstellingen binne freonlike en noflike wurkplakken,” seit Naismith mei klam ta beslút. “En se binne gelegen yn prachtige en histoaryske stêden!”

Posted on

Nije album SjONG junior mei Fryske ferskes lansearre


Fan hjoed ôf is it nije album fan de dielnimmende skoallen fan SjONG junior te belústerjen. Op it ûndertusken tredde album fan SjONG junior steane nije Fryske ferskes makke foar én troch basisskoallebern. De oerienkomst? De ferskes gean stik foar stik oer bysûndere plakken yn de omjouwing fan de bern.

De skoallen IKC It Anker út Dronryp, PCBS Ds. Hasperskoalle út Akkrum, IKC Sint Radbodus út Dronryp, Daltonschool Sint Jozef fan De Lemmer, OBS De Brêge út Skarsterbrêge, Dr J. Botkeskoalle út Damwâld, CBS Fûgelsang út Berltsum en IKC Máxima út Ljouwert hawwe allegearre in plakje op dit nije album.

Foto fan SJONG Junior

Wat út dyn omjouwing fertsjinnet in ferske?

Yn de ferskes sjonge de bern oer wat harren omjouwing sa unyk makket. Fan de sfear en it
fakânsjegefoel yn it doarp oant in bekende brêge en grutte eveneminten yn harren eigen omjouwing. Mei presintator en muzikant Raynaud Ritsma skreaune de klassen in eigen sjongtekst mei as tema ‘Wat út dyn omjouwing fertsjinnet in ferske’? Belústerje it nije album fan no ôf op it Spotify en YouTube-kanaal fan Tsjil.

De grutte finale

Op freedtejûn 12 juny 2026 om 19.30 oere fynt de grutte finale fan SjONG junior plak. Op dy spannende jûn yn Skouboarch De Lawei yn Drachten wurde de optredens beoardiele troch in faksjuery besteande út Mayte Veenstra, Janneke Brakels en Paul Horjus. De presintaasje fan de jûn is yn hannen fan Raynaud Ritsma.

SjONG junior is in wedstriid wêryn’t basisskoallen nije Fryske ferskes meitsje én de striid mei-inoar oangean yn de finale. SjONG junior is in projekt fan Taalplan Frysk, Omrop Fryslân, Cedin, Afûk en Keunstwurk. Dit jier makket it programma ûnderdiel út fan de muzykspesjal fan Tsjil Tsjekt

Posted on

Op ’t bordes veur ‘Bericht van de keuningin’

Neie verhalenbundel met 46 Drèentse teksten

In het Huus van de Taol in Beilen was vrijdag 29 mei de boekprissentatie van de verhalenbundel Bericht van de keuningin. Oetgeverij Het Drentse Boek hef dizze bundel samensteld oet zu’n vieftig jaor Drèentse schrieverij. Oet elke regio in Drenthe bint körte verhalen opnummen. En dat bint naost eerder publiceerde verhalen ok neie teksten. De 46 verhalen bint oetkeuzen umreden dat ze ok goed veur te dragen bint. Het titelverhaal Bericht van de keuningin is ooit schreven deur Geert Enting. Twintig jaor leden is hij oet de tied kommen.

Foto: Huus van de Taol/Gerrit Boer

Vrijdag gung het eerste exemplaor van het boek Bericht van de keuningin naor Marchien Enting, de weduwe van Geert Enting. Veur de overhandiging was hare keuninklijke hoogheid naor Beilen ofreisd. Het hoog bezuuk wur ofsloten met een bordesfoto.

Bericht van de keuningin is te koop veur € 14,95 bij de boekhandel en bij het Huus van de Taol in Beilen.

Posted on

Ekstra foarstellingen Swimbad fan Tryater

Moai nijs! De kaarten foar lokaasjefoarstelling Swimbad streame de doar út en yntusken is alles oant en mei 6 juny útferkocht. Fanwegen it grutte sukses binne der ekstra foarstellingen op 7 en 14 juny. 

“Swimbad is een liefdevol, kleurrijk eerbetoon aan het lijf en aan het leven. Met dit een rijk uitgewerkte gegeven sluit het Friese theatergezelschap Tryater het jubileumseizoen met verve af.” – K. Veraart (Theaterkrant)

Wil jij dit zomerse avondje uit in Bakkeveen niet missen?

Sjoch dan op de webside fan Tryater foar mear ynformaasje en kaarten.

Posted on

Nij ferskynd by de Afûk: It Waad fan Jet Bakels

By de Afûk is in unyk nij Frysk berneboek ferskynd: ‘Myn Gouden Boekje oer it Waad’, geskikt foar bern fan fjouwer oant acht jier. It boekje is skreaun troch Jet Bakels en de kleurrike yllustraasjes binne fan Yoko Heiligers.

It ferhaal begjint al op ’e fearboat: ûnderweis nei de eilannen stapst yn in oare wrâld. In wrâld fol natuer, kleuren, geuren, lûden en skiednis. Fan de seefûgel dy’t in krintepofke út dyn hân pikt, oant it wier dat op ’e weagen dobberet; alles is mei-inoar ferbûn.

Myn Gouden Boekje oer it Waad nimt dy mei op ûntdekkingstocht troch dit bysûndere stikje Nederlân en leart dy fan alles oer de ferskillende bisten – en minsken! – dy’t dizze eilannen mei-inoar diele.

‘Myn Gouden Boekje oer it Waad’ is ta stân kommen troch in unike gearwurking tusken útjouwerij Rubinstein, Stichting Werelderfgoed Nederland en útjouwerij Afûk. It Gouden Boekje oer UNESCO Wrâlderfgoed de Waadsee is skreaun troch Jet Bakels en yllustrearre troch Yoko Heiligers.

Boekgegevens

  • Myn Gouden Boekje oer it Waad
  • Auteur: Jet Bakels
  • Yllustraasjes: Yoko Heiligers
  • Utfiering: ynbûn
  • ISBN: 978 949 331 8809
  • Ferkeappriis: € 9,99
  • Tal siden: 30
  • Leeftiid: 4-8 jier
  • websjop.afuk.frl

Posted on

Geart Tigchelaar nei Transpoesie

Fan 17 oant 19 septimber hat yn Brussel it ynternasjonale dichtersbarren Transpoesie plak. It tema dit jier is “Where voices meet”, mei oandacht foar taal, romte en poëtyske wjerstân troch en yn oersettingen.

Dit jier sil Fryslân fertsjintwurdige wurde troch dichter Geart Tigchelaar. Geart Tigchelaar (1987) is hikke en tein yn Damwâld, mar wennet no yn ’e Greidhoeke. Nei tsien jier lang as oersetter en korrektor wurke te hawwen, hat er hjoed-de-dei in baan yn it miljeukundige wurkfjild. Tusken de bedriuwen troch besiket er tiid frij te meitsjen om te wurkjen oan mear aktivistyskere poëzy en syn tredde en foarearst lêste roman.

Geart Tigchelaar. Foto: Geja Kuiken

Tigchelaar is debutearre as dichter mei leech hert yn nij jek (Hispel, 2016) dêr’t er yn 2017 de Tammingapriis foar takend krigen hat. Syn lêste bondel is Oer de streek (Hispel, 2023) dy’t er skreaun hat doe’t er streekdichter fan Noardeast-Fryslân wie. Foar syn roman Om (Afûk, 2021) is er nominearre foar de Rink van der Velde-priis en foar de oersetting fan Erik of it lyts ynsekteboek (Regaad, 2015 ) hat er yn 2016 de Obe Postmapriis wûn.

Yn syn perioade as streekdichter fan Noardeast-Fryslân (2021-2023) hat Tigchelaar sawol yn opdracht as út himsels ferskate protestfersen skreaun. Sadwaande hat er leard dat it skriuwen fan mear aktivistyske poëzy him goed leit omt er dêryn syn argewaasje oer de wrâld ta utering bringe kin. Net allinnich dat, mar ek om sa in stim te jaan oan it ûnrjocht dat rûnom plak hat.

Wa’t hinne wol om him te sjen en te hearren, dat kin fansels! It programma is no noch net bekend, mar sille wy sa gau mooglik diele op ús website.

De dielname fan Geart Tigchelaar oan Transpoesie 2026 wurdt yn alle gefallen mei mooglik makke troch It Skriuwersbûn, dichterskollektyf Rixt, de Douwe Kalmastifting en it Jan Roelof Geertsmafûns.

Posted on

Frouljusmoeting yn Noard-Fryslân 22 oant 25 septimber 2026

Fan 22 oant 25 septimber fynt dit jier de Frouljusmoeting plak yn Noard-Fryslân (Sleeswyk-Holstein).

By dit útstapke wurde ûnder mear de Nordsee Akademie yn Leck en en de GreenTEC-Campus yn Enge-Sande besocht.

It treffen wurdt troch de Fräiske Rädj (it Noardfryske suske fan de Fryske Rie) op priemmen set.

Fryske froulju dy’t belangstelling hawwe kinne har oant 31 augustus by de organisaasje opjaan:

  • sektion-nord-at-interfriesischerrat.de
  • 0049-4671.6024.150

De flyer fan de frouljusmoeting kinne jo hjir fine.

20260311_IFR-wueste-flyerDownload
Fryske Rie

Oer ferfier en sokke saken kinne jo kontakt opnimme mei Aeltsje de Groot (Fryske Rie en Plattelânsfroulju ‘Vrouwen van nu’): aeltsje-at-kpnmail.nl.

Posted on

Wa is de bêste Fryske Poëzyslammer 2026?

Doarsto yn de ring fan taal te stappen?

Lit dyn wurden dûnsje, fjochtsje, ferrasse en wurd ien fan de tsien dichters by de Fryske Poëzyslam. Nim it mei dyn ferpletterjende foardracht fol poëtyske hichtepunten op tsjin oare Fryske dichters.

It publyk kiest yn trije rondes de bêste slammer.
Winsto – neist ivige rom – de prachtige wikselbeker én 500 euro?

Doch op 25 juny mei oan de Fryske Poëzyslam by Tresoar.

Meld dy oan (mail nei marijke.deboer@tresoar.nl) én nim fans, famylje en freonen mei.