Posts

Posted on

Tips foar it lêzen mei jonge meartalige bern

“In goed begjin mei lêzen en skriuwen op jonge jierren wurdt sjoen as in sterke yndikaasje foar takomstich sukses op skoalle. Foarlêze is in krêftige wize om de takomstige ûntwikkeling fan skriftlike taalfeardigens by jonge bern te stypjen.” Mar wat no as it bern thús in oare taal sprekt as op skoalle?

De ûndersikers fan it troch Erasmus+ finansiere projekt Read with MEE, dêr’t it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen de koördinator fan is, hawwe in hânboek makke mei ynformaasje, tips en ferwizings foar lêsaktiviteiten mei bern dy’t meardere talen sprekke. It ûndersyksteam wit nammentlik dat it dreech wêze kin om tagong te krijen ta ûndersyksresultaten of praktyske ynformaasje oer de meast effektive wizen om foarlêsaktiviteiten te stimulearjen en út te fieren mei meartalige bern.

It hânboek fan Read with MEE, mei de titel ‘De ynklusive ûntwikkeling fan mearfâldige skriftlike taalfeardigens fan it jonge bern’, is no beskikber yn it Frysk en presintearret de belangrykste ûndersyksresultaten yn dúdlike taal, dielt nije ideeën út ûndersyk en docht suggestjes foar konkrete aksjes yn ‘e beukerklasse en thús.

Oer ‘De ynklusive ûntwikkeling fan mearfâldige skriftlike taalfeardigens fan it jonge bern’

Undersyk toant oan dat bern dy’t thús in oare taal of talen prate as de skoaltaal, ekstra tiid en stipe nedich hawwe om de skoaltaal te learen. Ek foar de ûntwikkeling fan de skriftlike taalfeardigens dêrfan is stipe nedich om op itselde nivo te kommen as harren klasgenoaten dy’t allinnich de skoaltaal prate.

Dit hânboek is skreaun foar folwoeksenen dy’t wurkje mei jonge bern (fan 2 oant 6 jier) dy’t meardere talen prate, wêrûnder learkrêften en meiwurkers yn ‘e berne-opfang en it beukerûnderwiis. It is ek bedoeld foar âlden en fersoargers fan jonge bern. It presintearret wichtige ûndersyksresultaten yn begryplike taal, dielt nije ideeën út it ûndersyk en jout praktyske suggestjes foar yn ‘e opfang, yn ‘e klasse of thús. 

Meartaligens, skriftlike taalfeardigens en profesjonele ûntwikkeling

It hânboek behannelet trije ûnderwerpen:

Meartaligens: Hoe’t bern meardere talen leare en brûke

De taalûntwikkeling fan bern, ek fan bern dy’t meardere talen prate, ferrint yn fjouwer haadfazen. Hoewol’t elk bern yn syn eigen tempo ûntwikkelet, jouwe dizze fazen ús in dúdlik byld fan hoe’t bern leare. It is wichtich om te ûnthâlden dat de omjouwing fan it bern, lykas de belutsenens fan âlden en learkrêften, in tige wichtige rol spilet.


Skriftlike taalfeardigens: Lês- en skriuwfeardigens ûntwikkelje

It paad nei iere skriftlike taalfeardigens is foar meartalige bern deselde as foar bern dy’t mar ien taal prate. De wize hoe’t skreaune teksten thús of yn ‘e mienskip brûkt wurde, kin lykwols ferskille. Dat kin soms ta in probleem liede: lêze en skriuwe yn ‘e skoaltaal kin assosjearre wurde mei ‘learen’, wylst lêzen en skriuwen yn ‘e thústaal net op deselde wize sjoen wurdt en in legere status krijt. 

Profesjonele ûntwikkeling: Advys en strategyen

Profesjonele ûntwikkeling rjochte op meartaligens kin meiwurkers nije kennis bybringe oer ûnderwerpen as hoe’t bern mei mear as ien taal leare en dy talen brûke, hoe’t talen stypjend en fleksibel ynset wurde kinne yn ‘e klasse, en hoe’t it twatalige/meartalige brein wurket. Meiwurkers kinne dêrnei nije meartalige praktiken ûntwerpe en ymplemintearje yn harren klaslokalen. Sy kinne dy nije praktiken beprate en evaluearje mei harren kollega’s of de organisatoaren by groeps- of yndividuele byienkomsten.

Oan ‘e ein fan it hânboek stiet ek noch in checklist dêr’tst de kwaliteit fan boeken foar jonge bern mei beoardielje kinst, plus ideeën foar aktiviteiten om boeken te lêzen mei meartalige bern.

Fergees

It hânboek is fergees del te laden fia de website fan Read with MEE. It hânboek is no al beskikber yn it Frysk, Nederlânsk, Ingelsk en Baskysk, en wurdt noch oerset nei it Iersk en Spaansk. 

Posted on

Nije lessen Skriuwersfakskoalle nei de simmer

Op woansdei 16 septimber begjint it nije stúdzjejier fan de Skriuwersfakskoalle, de oplieding foar wa’t literêre teksten yn it Frysk skriuwe wol. Wa’t kennis meitsje wol mei de skoalle is op woansdeitejûn 2 septimber fan 19.00 oant 21.30 wolkom by in fergeze yntroduksjeles by Tresoar yn Ljouwert.

De Skriuwersfakskoalle is in gearwurking fan Ljouwert UNESCO City of Literature, Tresoar en de Schrijversvakschool, en biedt trajekten foar sawol begjinnende as betûfte skriuwers. De basis is in mearjierrige dieltiidoplieding mei in fêst kurrikulum, mei lesblokken yn Skriuwtechniken en dêrnei yn sjenres as proaza, poëzy, essay en toaniel. Dêrneist binne der losse kursussen dy’t ek tagonklik binne foar belangstellenden bûten de skoalle.

Studinten krije twawykliks les fan skriuwers as Arjan Hut, Albertina Soepboer en Bouke Oldenhof, en wurkje dêrnjonken selsstannich oan opdrachten. Yn de lessen wurdt it wurk mei-inoar besprutsen en leare studinten inoar opbouwende feedback te jaan.

foto fan Jessie Jansen Fotografie

Oanmelde en mear ynformaasje

De fergeze yntroduksjeles is op woansdei 2 septimber by Tresoar yn Ljouwert. Oanmelde kin fia skriuwersfakskoalle@tresoar.nl. Ynskriuwe foar de lessen kin oant en mei 9 septimber. It nije stúdzjejier start op 16 septimber. Mear ynformaasje oer it folsleine lesoanbod, data en lesjild is te finen op www.skriuwersfakskoalle.frl.

Posted on

Prieswinnaars Wiesneus 2026 bekend

Kinder valt in de priezen met kleurplaat en puzzels oet streektaoltiedschrift

In de Meertmaond Streektaolmaond was traditiegetrouw weer het veurleesproject van streektaolorganisatie Huus van de Taol. Kinder waor an veurlezen is kregen as andenken het tiedschrift Wiesneus. Ze kunden zuch in dit Drentse doeboek, met het thema Op Aoventuur vernuvern met Drentse verhaolen, gedichten, puzzels en een kleurplaat. Oet de inzendings hef de jury vief winnaars keuzen.

Pries op de Jan Thies! Anja en Janny, vrijwilligers in de gemiente Aa en Hunze, maakten Abel bliede met zien pries.

De woordzuker har as oetkomst de zin Aoventuur begunt mit een verhaal. Met dizze oplössing wun Abel oet Raol een mooie pries. En de diagrampuzzel leverde het woord tweilocht op, Drents veur ‘schemering’. Dat wus Selinde oet Slien ok. Ok zij kreg een beloning veur heur puzzelwark.

De kleurplaot, tiekend deur illustrator Natascha Stenvert, kwam schier inkleurd weerum naor Beilen. Thomas van de Smilde, Pepijn oet Börk en Djoëlle oet Hollandscheveld kregen daorveur een pries.

De vrijwilligers oet de eigen gemiente van de prieswinnaars bint op pad gaon um de priezen oet te langen. Veur wel de Wiesneus nog digitaal bekieken wil, of der met gangs wil op schoel kan hum vinden op huusvandetaol.nl/wiesneus. Ok kuj daor de liedties belustern en stiet er een lesbrief met creatieve meugelkheden veur in de les.

Het Huus van de Taol is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten weden waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers wardeert.

Posted on

In Memoriam Dónall Ó Riagáin (Dublin, 1941 – Naas, 2026)

As der ien west hat dy’t him o sa ward hat om op Europeesk nivo de lytse talen fan Europa sa te stypjen dat der in Europeesk Hânfêst foar kaam dan is dat grif Dónall Ó Riagáin.

Berne en opgroeid yn Dublin, sette er him yn de jierren santich al hiel bot yn foar de Ierske taal. Mei de Noard-Ierske Europarlemintariër John Hume wurke er begjin jierren tachtich gear om stipe te krijen foar de resolúsjes fan de Italjaanske sosjalistyske Europarlemintariër Gaetano Arfé. Doe’t dy resolúsjes fan 1981 en 1983 troch it Europeesk Parlemint oannommen wiene, kaam der Europeesk jild frij foar lytse talen en koe úteinset wurde mei it Europeesk Buro foar Lytse Talen dêr’t hy earst de earste foarsitter en letter de earste siktaris-generaal fan waard. As sadanich sette er him yn foar it tastânbringen fan it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen dat yn juny 1992 troch in grutte mearderheid fan de Rie fan Europa oannommen waard, mar dêrnei noch wol troch de ûnderskate lidsteaten ratifisearre wurde moast.

Yn Dublin 1996. Ut Contact Bulletin (mei tastimming fan Diarmaid Breathnach)

Fan 1992-1998 makke ik him mei doe’t ik beneamd waard ta deistich bestjoerslid fan dat Europeesk Buro. Om de lannen sa fier te krijen dat akkoard gean soene mei alteast dielen fan dat hânfêst wie net in lytse opjefte. Dêrfoar fersette Ó Riagáin in soad lobbywurk. Wat wie it in feest dat yn 1996 de Nederlânske oerheid lang om let it Frysk opjoech foar it grut tal konkrete stappen oangeande it beskermjen dêrfan dy’t neamd wurde yn Diel III fan it hânfêst. Likegoed duorre it noch oant 2001 ear’t de Nederlânske oerheid datoangeande in konvenant sleat mei de provinsje Fryslân, dy’t letter bekendheid krige as de Bestjoersôfspraken Fryske Taal en Kultuer.

Dónall Ó Riagáin liet him kenne as in freonlike en tagonklike man. Tagelyk wie er ien fan trochsetten en fêsthâlden; hy liet syn ein net gau slûpe. Sels makke ik dat mei yn in gearkomste yn 1996 yn in gearkomste mei Michael D. Higgins, de lettere Ierske presidint, dy’t doe minister fan kultuer en de Gaeltacht wie en mei wa’t Dónall Ó Riagáin dúdlike ôfspraken meitsje woe oer in wetlike basis foar it takennen fan Europeesk jild oan regionale of minderheidstalen.

Ek nei syn offisjele pensjonearring bleau  Ó Riagáin aktyf. Hy wurke oan projekten oangeande frede en taalrjochten yn Noard-Ierlân en stipe taalmienskippen yn ferskate parten fan de eardere Sovjet-Uny. Oan de ein fan 2025 ta bleau er aktyf belutsen by Cill Dara le Gaeilge, in organisaasje dy’t him ynset foar de fersterking fan de Ierske taal yn Kildare. In pear kear haw ik it foarrjocht hân om by him en syn frou Treasa yn Naas te iten. Yn de Iersktalige mienskip dêr spile er in wichtige rol. As pionier foar wetjouwing oangeande lytse talen yn Europa kin syn belang net gau oerskat wurde.

Dónall Ó Riagáin yn 2013. Fan Foras na Gaeilge, fotograaf: Máire Uí Mhaicín

Mei tank oan Diarmaid Breathnach, in neiste meiwurker fan Dónall Ó Riagáin,

Jelle Krol

Posted on

Fiif winners fan Rely Jorritsmapriis 2026

Ien ferhaal en fjouwer gedichten wurde dit jier bekroand mei in Rely Jorritsmapriis.

By it ferhaal giet it om ‘In Portugeesk ythûs’ fan Sytse Jansma (Harns). It winnende gedicht fan Geart Tigchelaar (Jorwert) hat gjin titel. De oare winnende gedichten binne ‘De seepappegaai seit: ‘Uhh…’ ‘ fan Janneke Spoelstra (Alde Leie), ‘reidseame’ fan Marije Roorda (Broek) en ‘Skilderles’ fan Pim Rodenboog (Aldebildtsyl).

Foar de Rely Jorritsmapriisfraach, dy’t dit jier foar de 72ste kear útskreaun waard, wienen 91 ynstjoeringen ynkommen, te witten 34 ferhalen en 57 gedichten. De sjuery bestie diskear út Gerbrich van der Meer, Reitze Jonkman en Yvonne Dijkstra.

De prizen fan €1000 elk wurde op sneon 3 oktober útrikt yn it Mammemahûs te Jellum. 

Posted on

Fakatuere: postdokbeurs foar ien jier

Bisto in postdoktoraal ûndersiker en liket it dy wol wat om njoggen moannen ûndersyk te dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge? En der noch foar betelle te krijen ek? De Fryske Akademy en de Universiteit fan Cambridge hawwe de lapen gearsmiten en biede dy no in fantastyske kâns om dy in jier lang te ferdjipjen yn de betrekkingen tusken Frisia en Grut-Brittannië, Ierlân en/of Skandinavië yn de iere midsiuwen (sa. 400 -1100). It mei dêrby gean om skiednis, archeology, literatuer, taal of in kombinaasje fan dissiplinêre ûndersyksbenaderingen.

Ynternasjonale gearwurking

De Fryske Akademy en de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC) fan de Universiteit fan Cambridge hawwe, mei tank oan it Frysk Akademy Fûns en it Dennis Green Fund, in ienjierrige postdokbeurs (fellowship) opsette kinnen foar 0,8 -1,0 fte, te begjinnen yn septimber 2026. Socht wurdt nei in promovearre kandidaat, dy’t syn of har ûndersyk ûntwikkelje wol yn line mei de ekspertize fan beide ynstellings.

Hoe kaam dizze ynternasjonale gearwurking no eins ta stân? De Fryske Akademy is fansels in relatyf lyts ûndersyksynstitút. We fregen it oan Rory Naismith, heechlearaar iermidsiuwske Ingelske skiednis oan de Universiteit fan Cambridge. “Ik wurkje by de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC), in lytse mar tige aktive ôfdieling oan de Universiteit fan Cambridge,” fertelt Naismith. “It ûndersyk dêr rjochtet him op de skiednis, talen, literatuer en kultueren fan midsiuwsk Grut-Brittannië, Ierlân en Skandinavië. De ôfdieling stipet ek mei klam it ûndersyk nei de eardere kontakten mei dy regio’s en harren buorlannen. Wat ús ynteressegebiet en de benaderingen dy’t wy yn ús ûndersyk hantearje oanbelanget, slute wy dus alhiel oan by wat de Fryske Akademy docht. In partnerskip liket dus in tige natuerlike en winsklike stap.”

“Cambridge en Ljouwert binne prachtich!”

In gearwurking tusken meiwurkers fan beide ynstellingen wie der al in skoft, mar no die bliken dat de tiid ryp wie om de relaasje te bekrêftigjen mei it opsetten fan in fellowship. “Dit wjerspegelet ús mienskiplike winsk om yn te spyljen op de útdaagjende situaasje yn it fakgebiet”, leit Naismith út. “We wurkje yn in tiid wêryn’t middels en kânsen krap binne, benammen foar begjinnende wittenskippers. It is dêrom hiel wichtich om ynternasjonale relaasjes te befoarderjen, om ûndersikers de bêst mooglike kâns te jaan om tusken ferskillende akademyske systemen te wurkjen.” 

By de Fryske Akademy wurdt al langer ûndersyk dien nei de (iere) midsiuwen, lykas it ûndersyk nei kening Redbad, de maritime hannelsbetrekkingen en it ûndersyk nei it Aldfrysk. Mar hoe slút dit fellowship oan by wat ASNC al docht op it mêd fan ûndersyk nei de Noardseeregio en de iere midsiuwen? Naismith: “ASNC is eins in dynamysk ûndersykssintrum. Us meiwurkers hâlde harren dwaande mei in breed skala oan ûnderwerpen dy’t de hiele Noardsee bestrike: hoe rûnen de jildstreamen, wat binne de taalkundige en literêre ynfloeden, wa wiene de reizgjende gelearden, en noch folle mear. It is dus in perfekte partner foar de Fryske Akademy.” 

De fakatuere stiet iepen oant 28 juny. Frege wurdt om in koart ûndersyksfoarstel, in motivaasjebrief mei cv, en in akademyske referinsje. De selektearre kandidaat komt foar in jier yn tsjinst fan de Fryske Akademy, en mei njoggen moannen ûndersyk dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge. “Beide ynstellingen binne freonlike en noflike wurkplakken,” seit Naismith mei klam ta beslút. “En se binne gelegen yn prachtige en histoaryske stêden!”

Posted on

Nije album SjONG junior mei Fryske ferskes lansearre


Fan hjoed ôf is it nije album fan de dielnimmende skoallen fan SjONG junior te belústerjen. Op it ûndertusken tredde album fan SjONG junior steane nije Fryske ferskes makke foar én troch basisskoallebern. De oerienkomst? De ferskes gean stik foar stik oer bysûndere plakken yn de omjouwing fan de bern.

De skoallen IKC It Anker út Dronryp, PCBS Ds. Hasperskoalle út Akkrum, IKC Sint Radbodus út Dronryp, Daltonschool Sint Jozef fan De Lemmer, OBS De Brêge út Skarsterbrêge, Dr J. Botkeskoalle út Damwâld, CBS Fûgelsang út Berltsum en IKC Máxima út Ljouwert hawwe allegearre in plakje op dit nije album.

Foto fan SJONG Junior

Wat út dyn omjouwing fertsjinnet in ferske?

Yn de ferskes sjonge de bern oer wat harren omjouwing sa unyk makket. Fan de sfear en it
fakânsjegefoel yn it doarp oant in bekende brêge en grutte eveneminten yn harren eigen omjouwing. Mei presintator en muzikant Raynaud Ritsma skreaune de klassen in eigen sjongtekst mei as tema ‘Wat út dyn omjouwing fertsjinnet in ferske’? Belústerje it nije album fan no ôf op it Spotify en YouTube-kanaal fan Tsjil.

De grutte finale

Op freedtejûn 12 juny 2026 om 19.30 oere fynt de grutte finale fan SjONG junior plak. Op dy spannende jûn yn Skouboarch De Lawei yn Drachten wurde de optredens beoardiele troch in faksjuery besteande út Mayte Veenstra, Janneke Brakels en Paul Horjus. De presintaasje fan de jûn is yn hannen fan Raynaud Ritsma.

SjONG junior is in wedstriid wêryn’t basisskoallen nije Fryske ferskes meitsje én de striid mei-inoar oangean yn de finale. SjONG junior is in projekt fan Taalplan Frysk, Omrop Fryslân, Cedin, Afûk en Keunstwurk. Dit jier makket it programma ûnderdiel út fan de muzykspesjal fan Tsjil Tsjekt

Posted on

Op ’t bordes veur ‘Bericht van de keuningin’

Neie verhalenbundel met 46 Drèentse teksten

In het Huus van de Taol in Beilen was vrijdag 29 mei de boekprissentatie van de verhalenbundel Bericht van de keuningin. Oetgeverij Het Drentse Boek hef dizze bundel samensteld oet zu’n vieftig jaor Drèentse schrieverij. Oet elke regio in Drenthe bint körte verhalen opnummen. En dat bint naost eerder publiceerde verhalen ok neie teksten. De 46 verhalen bint oetkeuzen umreden dat ze ok goed veur te dragen bint. Het titelverhaal Bericht van de keuningin is ooit schreven deur Geert Enting. Twintig jaor leden is hij oet de tied kommen.

Foto: Huus van de Taol/Gerrit Boer

Vrijdag gung het eerste exemplaor van het boek Bericht van de keuningin naor Marchien Enting, de weduwe van Geert Enting. Veur de overhandiging was hare keuninklijke hoogheid naor Beilen ofreisd. Het hoog bezuuk wur ofsloten met een bordesfoto.

Bericht van de keuningin is te koop veur € 14,95 bij de boekhandel en bij het Huus van de Taol in Beilen.

Posted on

Ekstra foarstellingen Swimbad fan Tryater

Moai nijs! De kaarten foar lokaasjefoarstelling Swimbad streame de doar út en yntusken is alles oant en mei 6 juny útferkocht. Fanwegen it grutte sukses binne der ekstra foarstellingen op 7 en 14 juny. 

“Swimbad is een liefdevol, kleurrijk eerbetoon aan het lijf en aan het leven. Met dit een rijk uitgewerkte gegeven sluit het Friese theatergezelschap Tryater het jubileumseizoen met verve af.” – K. Veraart (Theaterkrant)

Wil jij dit zomerse avondje uit in Bakkeveen niet missen?

Sjoch dan op de webside fan Tryater foar mear ynformaasje en kaarten.

Posted on

Nij ferskynd by de Afûk: It Waad fan Jet Bakels

By de Afûk is in unyk nij Frysk berneboek ferskynd: ‘Myn Gouden Boekje oer it Waad’, geskikt foar bern fan fjouwer oant acht jier. It boekje is skreaun troch Jet Bakels en de kleurrike yllustraasjes binne fan Yoko Heiligers.

It ferhaal begjint al op ’e fearboat: ûnderweis nei de eilannen stapst yn in oare wrâld. In wrâld fol natuer, kleuren, geuren, lûden en skiednis. Fan de seefûgel dy’t in krintepofke út dyn hân pikt, oant it wier dat op ’e weagen dobberet; alles is mei-inoar ferbûn.

Myn Gouden Boekje oer it Waad nimt dy mei op ûntdekkingstocht troch dit bysûndere stikje Nederlân en leart dy fan alles oer de ferskillende bisten – en minsken! – dy’t dizze eilannen mei-inoar diele.

‘Myn Gouden Boekje oer it Waad’ is ta stân kommen troch in unike gearwurking tusken útjouwerij Rubinstein, Stichting Werelderfgoed Nederland en útjouwerij Afûk. It Gouden Boekje oer UNESCO Wrâlderfgoed de Waadsee is skreaun troch Jet Bakels en yllustrearre troch Yoko Heiligers.

Boekgegevens

  • Myn Gouden Boekje oer it Waad
  • Auteur: Jet Bakels
  • Yllustraasjes: Yoko Heiligers
  • Utfiering: ynbûn
  • ISBN: 978 949 331 8809
  • Ferkeappriis: € 9,99
  • Tal siden: 30
  • Leeftiid: 4-8 jier
  • websjop.afuk.frl