Tag: Fryske Akademy

Posted on

Histoarysk ûndersyk te spyljen yn nij rollespul oer kening Redbad

Wittenskippers, musea en game-ûntwerpers bringe de iermidsiuwske Noardseewrâld ta libben yn Mythwatch: The Age of Redbad.

(Foto: Anton Weidenaar)
(Foto: Anton Weidenaar)

Spulwrâld basearre op nij ûndersyk

Hoe seach de wrâld fan kening Redbad derút? Hoe reizgen minsken lâns de Noardseekust? Hokker goaden ferearden se, hokker talen praten se en hoe seach it lânskip derút dêr’t se yn libben? 

Dy fragen stean sintraal yn Mythwatch: The Age of Redbad, in nij histoarysk rollespul dat ûntwikkele wurdt troch Stichting Mythemakers út Fryslân yn gearwurking mei wittenskippers, archeologen en musea út Nederlân en Dútslân. 

Dit is it earste histoaryske rollespul dat streekrjocht fuortkomt út in ynternasjonaal ûndersyksprojekt. Lânskippen, personaazjes en ferhaallinen binne basearre op aktueel wittenskiplik ûndersyk nei de iermidsiuwske Noardseewrâld.

Mythwatch: The Age of Redbad ferskynt op 4 septimber 2026 yn in lúkse doaze-útfiering en is te krijen fia de webshop fan Mythemakers, online ferkeapkanalen en de museumwinkel fan it Fries Museum. By de útstalling REDBAD: de legindaryske kening (5 septimber 2026 o/m 7 febrewaris 2027) wurde yn it museum en op oare lokaasjes ferskate spuljûnen organisearre. It spul giet no yn de foarferkeap: sjoch foar mear ynformaasje op www.mythwatch.nl of www.friesmuseum.nl/mythwatch. It spul sil alderearst beskikber wêze yn it Nederlânsk en Ingelsk, in Dútske ferzje is yn ûntwikkeling.

Spulwrâld basearre op nij ûndersyk
 

Yn Mythwatch krûpe spilers yn de hûd fan ferhalefertellers yn it iermidsiuwske Frisia. Hokker karren makkest as hanneler, kriger of reizger yn in wrâld fan hannel, diplomasy, leauwe en striid? Hoe giest om mei de spanningen tusken âlde goaden en nije oertsjûgingen? De spulwrâld is streekrjocht basearre op rinnend wittenskiplik ûndersyk. Foar de ûntwikkeling wurke Mythemakers nau gear mei ferskate ûndersikers binnen it REDBAD-projekt. Sa foarmet it ûndersyk fan lânskipsarcheolooch Mans Schepers (Ryksuniversiteit Grins) nei de libbensomjouwing fan kustbewenners om it jier 700 hinne de basis foar it lânskip dêr’t spilers yn reizgje. 

Ek de ekspertize fan âldfrisist en histoarysk antropolooch Han Nijdam (Fryske Akademy) is yntinsyf ynset. Syn ûndersyk nei de wrâld fan kening Redbad, iermidsiuwske geloofsfoarstellingen, taal en fertelkultuer holp de spulmakkers by it rekonstruearjen fan de kulturele eftergrûn fan it spul. Oant yn de lytste details waard dy kennis ferwurke, bygelyks yn de âldfryske nammen fan Odins raven Huginn en Muninn: Hei en Minke.

Ek de personaazjes binne ynspirearre op archeologyske fynsten. Sa kinne spilers kieze foar in herder dy’t ynspirearre is op de Man fan Bernuthsfeld. Dit is in útsûnderlik feanlyk fan in man út de omjouwing fan Aurich dy’t om it jier 700 hinne libbe. Syn trouwe hûn Oda is ôflaat fan in hûneskelet út de kolleksje fan it Fries Museum, dêr’t resint ûndersyk mear ynsjoch fan joech yn uterlik en libben. 

It spul jout ek in gesicht oan de legindaryske kening Redbad en syn dochter Theudesinde. Hoewol’t der in portret fan Redbad út de 17e iuw is, hat Mythemakers yn gearwurking mei Diana Spiekhout (konservator Fries Museum) en Frederique Nobel (visual artist) in ympresje ûntwikkele fan syn gesicht doe’t syn keninkryk op it hichtepunt wie. Der is net folle bekend oer de dochter fan Redbad, mar troch ek har in gesicht te jaan wol it spul ek it froulike perspektyf sjen litte yn de wrâld fan Redbad.

(Foto: Anton Weidenaar)
(Foto: Anton Weidenaar)

Skiednis belibje

Mei Mythwatch wolle de makkers nije doelgroepen yn de kunde komme litte mei skiednis. Net troch skiednis allinnich te lêzen of te besjen, mar troch der aktyf ûnderdiel fan te wurden. It spul is mei ûntwikkele mei input út it jongereinwurk (Wytse Wierda fan sosjaal wurk de Kear) en studinten fan Firda en NHL Stenden ûntwikkelje fideomateriaal en fisuals. Ferline jier hawwe der meardere testmominten foar it spul west by ûnder oare jeugdhelporganisaasje Team050 yn Grins en yn Observeum yn Burgum. Sa koene jongeren meitinke en feedback jaan op de ûntwikkeling fan it spul. 

It spul en losse spuleleminten wurde takom skoaljier ynset by Firda as ûnderdiel fan de fakken boargerskip en brede foarming. Krekt foar jongeren dy’t minder goed oanslute by tradisjonele foarmen fan ûnderwiis kinne sokke spulfoarmen in weardefolle wize wêze om kennis op te dwaan en selsbetrouwen te ûntwikkeljen. Ynternasjonaal ûndersyk lit sjen dat rollespultsjes dielnimmers stimulearje om gear te wurkjen, perspektiven fan oaren yn te nimmen en komplekse situaasjes mei-inoar op te lossen. Ek eigen ûndersyk fan Mythemakers mei Team050 stipet dit, wêrby’t ambulante helpen konkludearren dat harren jongeren better mei ûnbekenden kommunisearje learden en mear út harren skulp krûpten. 

“Het is ontzettend gaaf dat dit een historisch spel is dat gebaseerd is op echt wetenschappelijk onderzoek,” fertelt Diana Spiekhout, konservator by it Fries Museum. onderzoek,” vertelt Diana Spiekhout, conservator bij het Fries Museum. “Wetenschappers hebben geprobeerd de wereld van Redbad zo nauwkeurig mogelijk te reconstrueren. Er zijn enorm veel onderzoekers bij dit project betrokken en zij brengen al hun kennis samen om een zo compleet mogelijk beeld van die periode te schetsen.”

Crowdfundingkampanje

Om de fierdere ûntwikkeling fan it spul mooglik te meitsjen set ynkoarten in crowdfundingkampanje útein fia Gamefound. Dêrmei wolle de makkers ekstra yllustraasjes, histoaryske kaarten, nije aventoeren en oanfoljende útwreidings realisearje. 

Fan septimber 2026 ôf spilet Mythwatch ek in rol binnen it publyksprogramma fan de tentoanstelling REDBAD: de legindaryske kening. It spultsje sil mei spesjale aktiviteiten te belibjen wêze en is te krijen yn de museumwinkel fan it Fries Museum.

Posted on

Tips foar it lêzen mei jonge meartalige bern

“In goed begjin mei lêzen en skriuwen op jonge jierren wurdt sjoen as in sterke yndikaasje foar takomstich sukses op skoalle. Foarlêze is in krêftige wize om de takomstige ûntwikkeling fan skriftlike taalfeardigens by jonge bern te stypjen.” Mar wat no as it bern thús in oare taal sprekt as op skoalle?

De ûndersikers fan it troch Erasmus+ finansiere projekt Read with MEE, dêr’t it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen de koördinator fan is, hawwe in hânboek makke mei ynformaasje, tips en ferwizings foar lêsaktiviteiten mei bern dy’t meardere talen sprekke. It ûndersyksteam wit nammentlik dat it dreech wêze kin om tagong te krijen ta ûndersyksresultaten of praktyske ynformaasje oer de meast effektive wizen om foarlêsaktiviteiten te stimulearjen en út te fieren mei meartalige bern.

It hânboek fan Read with MEE, mei de titel ‘De ynklusive ûntwikkeling fan mearfâldige skriftlike taalfeardigens fan it jonge bern’, is no beskikber yn it Frysk en presintearret de belangrykste ûndersyksresultaten yn dúdlike taal, dielt nije ideeën út ûndersyk en docht suggestjes foar konkrete aksjes yn ‘e beukerklasse en thús.

Oer ‘De ynklusive ûntwikkeling fan mearfâldige skriftlike taalfeardigens fan it jonge bern’

Undersyk toant oan dat bern dy’t thús in oare taal of talen prate as de skoaltaal, ekstra tiid en stipe nedich hawwe om de skoaltaal te learen. Ek foar de ûntwikkeling fan de skriftlike taalfeardigens dêrfan is stipe nedich om op itselde nivo te kommen as harren klasgenoaten dy’t allinnich de skoaltaal prate.

Dit hânboek is skreaun foar folwoeksenen dy’t wurkje mei jonge bern (fan 2 oant 6 jier) dy’t meardere talen prate, wêrûnder learkrêften en meiwurkers yn ‘e berne-opfang en it beukerûnderwiis. It is ek bedoeld foar âlden en fersoargers fan jonge bern. It presintearret wichtige ûndersyksresultaten yn begryplike taal, dielt nije ideeën út it ûndersyk en jout praktyske suggestjes foar yn ‘e opfang, yn ‘e klasse of thús. 

Meartaligens, skriftlike taalfeardigens en profesjonele ûntwikkeling

It hânboek behannelet trije ûnderwerpen:

Meartaligens: Hoe’t bern meardere talen leare en brûke

De taalûntwikkeling fan bern, ek fan bern dy’t meardere talen prate, ferrint yn fjouwer haadfazen. Hoewol’t elk bern yn syn eigen tempo ûntwikkelet, jouwe dizze fazen ús in dúdlik byld fan hoe’t bern leare. It is wichtich om te ûnthâlden dat de omjouwing fan it bern, lykas de belutsenens fan âlden en learkrêften, in tige wichtige rol spilet.


Skriftlike taalfeardigens: Lês- en skriuwfeardigens ûntwikkelje

It paad nei iere skriftlike taalfeardigens is foar meartalige bern deselde as foar bern dy’t mar ien taal prate. De wize hoe’t skreaune teksten thús of yn ‘e mienskip brûkt wurde, kin lykwols ferskille. Dat kin soms ta in probleem liede: lêze en skriuwe yn ‘e skoaltaal kin assosjearre wurde mei ‘learen’, wylst lêzen en skriuwen yn ‘e thústaal net op deselde wize sjoen wurdt en in legere status krijt. 

Profesjonele ûntwikkeling: Advys en strategyen

Profesjonele ûntwikkeling rjochte op meartaligens kin meiwurkers nije kennis bybringe oer ûnderwerpen as hoe’t bern mei mear as ien taal leare en dy talen brûke, hoe’t talen stypjend en fleksibel ynset wurde kinne yn ‘e klasse, en hoe’t it twatalige/meartalige brein wurket. Meiwurkers kinne dêrnei nije meartalige praktiken ûntwerpe en ymplemintearje yn harren klaslokalen. Sy kinne dy nije praktiken beprate en evaluearje mei harren kollega’s of de organisatoaren by groeps- of yndividuele byienkomsten.

Oan ‘e ein fan it hânboek stiet ek noch in checklist dêr’tst de kwaliteit fan boeken foar jonge bern mei beoardielje kinst, plus ideeën foar aktiviteiten om boeken te lêzen mei meartalige bern.

Fergees

It hânboek is fergees del te laden fia de website fan Read with MEE. It hânboek is no al beskikber yn it Frysk, Nederlânsk, Ingelsk en Baskysk, en wurdt noch oerset nei it Iersk en Spaansk. 

Posted on

Fakatuere: postdokbeurs foar ien jier

Bisto in postdoktoraal ûndersiker en liket it dy wol wat om njoggen moannen ûndersyk te dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge? En der noch foar betelle te krijen ek? De Fryske Akademy en de Universiteit fan Cambridge hawwe de lapen gearsmiten en biede dy no in fantastyske kâns om dy in jier lang te ferdjipjen yn de betrekkingen tusken Frisia en Grut-Brittannië, Ierlân en/of Skandinavië yn de iere midsiuwen (sa. 400 -1100). It mei dêrby gean om skiednis, archeology, literatuer, taal of in kombinaasje fan dissiplinêre ûndersyksbenaderingen.

Ynternasjonale gearwurking

De Fryske Akademy en de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC) fan de Universiteit fan Cambridge hawwe, mei tank oan it Frysk Akademy Fûns en it Dennis Green Fund, in ienjierrige postdokbeurs (fellowship) opsette kinnen foar 0,8 -1,0 fte, te begjinnen yn septimber 2026. Socht wurdt nei in promovearre kandidaat, dy’t syn of har ûndersyk ûntwikkelje wol yn line mei de ekspertize fan beide ynstellings.

Hoe kaam dizze ynternasjonale gearwurking no eins ta stân? De Fryske Akademy is fansels in relatyf lyts ûndersyksynstitút. We fregen it oan Rory Naismith, heechlearaar iermidsiuwske Ingelske skiednis oan de Universiteit fan Cambridge. “Ik wurkje by de ôfdieling Angelsaksysk, Noarsk en Keltysk (ASNC), in lytse mar tige aktive ôfdieling oan de Universiteit fan Cambridge,” fertelt Naismith. “It ûndersyk dêr rjochtet him op de skiednis, talen, literatuer en kultueren fan midsiuwsk Grut-Brittannië, Ierlân en Skandinavië. De ôfdieling stipet ek mei klam it ûndersyk nei de eardere kontakten mei dy regio’s en harren buorlannen. Wat ús ynteressegebiet en de benaderingen dy’t wy yn ús ûndersyk hantearje oanbelanget, slute wy dus alhiel oan by wat de Fryske Akademy docht. In partnerskip liket dus in tige natuerlike en winsklike stap.”

“Cambridge en Ljouwert binne prachtich!”

In gearwurking tusken meiwurkers fan beide ynstellingen wie der al in skoft, mar no die bliken dat de tiid ryp wie om de relaasje te bekrêftigjen mei it opsetten fan in fellowship. “Dit wjerspegelet ús mienskiplike winsk om yn te spyljen op de útdaagjende situaasje yn it fakgebiet”, leit Naismith út. “We wurkje yn in tiid wêryn’t middels en kânsen krap binne, benammen foar begjinnende wittenskippers. It is dêrom hiel wichtich om ynternasjonale relaasjes te befoarderjen, om ûndersikers de bêst mooglike kâns te jaan om tusken ferskillende akademyske systemen te wurkjen.” 

By de Fryske Akademy wurdt al langer ûndersyk dien nei de (iere) midsiuwen, lykas it ûndersyk nei kening Redbad, de maritime hannelsbetrekkingen en it ûndersyk nei it Aldfrysk. Mar hoe slút dit fellowship oan by wat ASNC al docht op it mêd fan ûndersyk nei de Noardseeregio en de iere midsiuwen? Naismith: “ASNC is eins in dynamysk ûndersykssintrum. Us meiwurkers hâlde harren dwaande mei in breed skala oan ûnderwerpen dy’t de hiele Noardsee bestrike: hoe rûnen de jildstreamen, wat binne de taalkundige en literêre ynfloeden, wa wiene de reizgjende gelearden, en noch folle mear. It is dus in perfekte partner foar de Fryske Akademy.” 

De fakatuere stiet iepen oant 28 juny. Frege wurdt om in koart ûndersyksfoarstel, in motivaasjebrief mei cv, en in akademyske referinsje. De selektearre kandidaat komt foar in jier yn tsjinst fan de Fryske Akademy, en mei njoggen moannen ûndersyk dwaan yn Ljouwert en trije moannen yn Cambridge. “Beide ynstellingen binne freonlike en noflike wurkplakken,” seit Naismith mei klam ta beslút. “En se binne gelegen yn prachtige en histoaryske stêden!”

Posted on

Read with MEE jout fergees webinar oer lêsûntwikkeling fan meartalige bern

Bern dy’t meartalich grutbrocht wurde, hawwe faak ûngelikense ûnderwiiskânsen yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Dat is in útdaging yn it ûnderwiis dêr’t ús ynternasjonale projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) op ynspilet mei it skriuwen fan in hânboek mei handige ynformaasje. Dat hânboek wurdt op 27 jannewaris online presintearre.

Ynteraktyf foarlêzen

Op tiisdei 27 jannewaris 2026 is elkenien, online, fan herte wolkom om it Ingelsktalige webinar ta gelegenheid fan de lansearring fan it nije hânboek fan it Read with MEE-projekt by te wenjen. Dat hânboek jout tagong ta nije wurkwizen en resinte ûntwikkelings op it mêd fan taalûntwikkeling, taalkundich ferskaat en ûndersyk nei meartaligens. It hânboek wurdt fergees beskikber makke op de website fan Read with MEE.

Yn it webinar sille dosint-ûndersikers fan projektpartner NHL Stenden fertelle oer ynteraktyf foarlêzen en oare praktiken dy’t taalûntwikkeling yn meartalige klaslokalen yn de iere jierren befoarderje kinne.

It webinar wurdt iepene troch prof. Lorna Carson fan Trinity College Dublin en is op 27 jannewaris 2026 fan 16:15 oant 17:00 oere. Om de ZOOM-link te ûntfangen, kinst dyn e-mailadres hjir ynfolje.

Oer Read with MEE

It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.

Read with MEE is in gearwurking tusken seis partners út België, Ierlân, Nederlân en Spanje. Dat binne ATiT (BE), Trinity College Dublin (IE), NHL Stenden Hegeskoalle (NL), 8D (NL), , University of the Basque Country (ES). De sechsde partner, it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (Fryske Akademy) yn Ljouwert koördinearret it projekt.

Lês mear ynformaasje op Mercators projektpagina of op de Read with MEE website.

Posted on

Mercator Europeesk Kennissintrum beleanne mei Italiaanske ALTRE EUROPE Award!

Foar hast 40 jier oan ûndersyksaktiviteiten op it mêd fan minderheidstalen yn Europa mocht it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen, ûnderdiel fan de Fryske Akademy, yn Italië de ALTRE EUROPE priis yn ûntfangst nimme.

De ferrassing wie grut, doe’t der in pear wiken lyn in telefoantsje kaam fan de Nederlânske ambassade yn Italië. Jelske Dijkstra, de hjoeddeistige projektmanager fan Mercator, en Cor van der Meer, dy’t rom 20 jier projektmanager west hat en koartlyn pensjonearre is, waarden útnûge om ôf te reizgjen nei de Noard-Italiaanske stêd Udine om de ALTRE EUROPE Award yn ûntfangst te nimmen. 

Jelske Dijkstra en Cor van der Meer nimme de award yn ûnfangst. Foto: Luca Chiandoni

Fjirtich jier ûndersyksaktiviteiten

De útrikking fan dizze ‘oeuvre’-priis wie op it SUNS Festival yn Udine, it festival foar poadiumkeunsten yn Europeeske minderheidstalen. De priis waard útrikt troch Federico Pirone, wethâlder fan Kultuer fan de gemeente Udine, en Carlo Puppo, foarsitter fan it evenemint. 

Yn syn taspraak neamde Pirone trije redenen wêrom’t Mercator de ALTRE EUROPE priis fertsjinne. Dat wie “foar hast fjirtich jier ûndersyksaktiviteiten dy’t benammen wijd wiene oan de minderheidstalen fan ús kontinint, foar de kwantiteit en kwaliteit en beskikberens fan de stúdzjes nei de situaasje fan minderheidstalen yn it ûnderwiis en nei taalkundige diversiteit, en omdat Mercator mei al dizze aktiviteiten in referinsjepunt is foar alle Europeeske minderheidsmienskippen en sa in ympuls jout oan it befoarderjen fan taalrjochten yn Europa.”

Grutsk

Jelske Dijkstra is wiis mei de priis: “Ik fyn it enoarme opstekker foar Mercator. De priis is in grutte wurdearring en erkenning fan ús wurk. Dit waard moarns by it programma foar skoalbern ek befêstige troch de learkrêften dy’t nei ús ta kamen.” Moarns wiene Dijkstra en Van der Meer nammentlik noch te gast yn in teaterkolleezje foar likernôch 300 bern om te praten oer meartaligens en it wurk fan Mercator. Cor van der Meer sjocht de priis ek as erkenning foar Mercators wurk. “It lit sjen dat ús krewearjen foar de lytse talen yn Europa ek by oare minderheden wurdearre wurdt. We meie dêr as meiwurkers grutsk op wêze!”

Oer SUNS

SUNS Europe is it Europeeske Festival foar poadiumkeunsten yn Europeeske minderheidstalen. It festival sette yn 2009 útein as in muzykwedstriid foar minderheidsmienskippen yn it Alpen- en Middellânske Seegebiet fan Europa en is ûnderwilens útgroeid ta in moetings- en útwikselingsplatfoarm foar keunstners út minderheidstaalgroepen yn Europa.

Posted on

Twa nije útjeften yn de literêre rige ‘Minsken en Boeken’ ferskynd

Yn de rige ‘Minsken en Boeken’ fan de Fryske Akademy binne okkerdeis twa nijsgjirrige útjeften by útjouwerij Afûk ferskynd. Wêr bliuwe de froulju? is in ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra. Yn Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen fan Alderik H. Blom hannelet oer de betrekkingen tusken de Fryske en Bretonske beweging fan ca. 1946 -1958.

Conference on Frisian Humanties 2025. Foto: Ydwine R. Scarse

Wêr bliuwe de froulju?
In ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra

Wat it is, of wêze kin, om jin te bejaan yn ’e Fryske literatuer, en dan spesifyk foar froulju, dêr giet dit boek oer. Wêr komt de ynspiraasje wei? Wat binne de hindernissen? Binne de kânsen foar elkenien like grut? Hoe sit it mei de genderbalâns yn ’e Fryske poëzy? Hoe sjocht de Fryske literêre ljedder derút? Skriuwe manlju mear as froulju? Publisearje froulju minder gau? Wêrom is de Gysbert Japicxpriis foar poëzy sûnt 1986 noch net ienkear wer nei in frou gien? Hoe sjogge de ynterviewde froulju nei dizze saken?

Dit boek is in update fan Jelma Sytske Knol har boek, ‘út syn aerd wei froulik’, de Fryske dichteressen en it misferstân (1993), mar hat syn eigen oanpak en útwurking. Om in byld te sketsen fan hoe’t it fierder gien is mei de froulju yn ’e Fryske literatuer, en dan benammen yn de Fryske poëzy, ynterviewde Janneke Spoelstra tsien fan harren, kollega-dichters, want se dichtet sels ek. Spoelstra skreau ek in ynlieding by de ynterviews en skôge de antwurden.

Fan novimber 2022 oant en mei jannewaris 2024 hie Spoelstra ynterviews mei Aggie van der Meer, Ytje Hoekstra, Albertina Soepboer, Margryt Poortstra, Tine Bethlehem, Elske Kampen, Sigrid Kingma, Grytsje Schaaf, Lida Dykstra en Janna van der Meer.

Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen
Betrekkingen tussen de Friese en Bretonse beweging ca. 1946-1958 fan Alderik H. Blom

In juni 1948 publiceerde het toentertijd pas opgerichte Friese literaire tijdschrift De Tsjerne een speciaal themanummer dat geheel gewijd was aan de Keltischtalige Bretonse minderheid in Frankrijk.

In de ruim tien jaar die volgden werd Bretagne, met zijn taal en literatuur, zelfs tot een regelmatig terugkerend thema in De Tsjerne en andere Friestalige tijdschriften. Bovendien bracht op zijn beurt het toonaangevende Bretonse tijdschrift Al Liamm in 1951 een soortgelijk themanummer uit, dit keer helemaal gewijd aan Fryslân, met bijdragen van de belangrijkste figuren in de Friese beweging van die tijd. Ook Al Liamm bleef de culturele ontwikkelingen in Fryslân volgen tot ver in de jaren zestig.

Hoe is deze cultureel vruchtbare maar nagenoeg vergeten uitwisseling tot stand gekomen, en met welk doel? Wie waren de centrale Bretonse en Friese figuren in deze poging om meteen na de Tweede Wereldoorlog taalminderheden in Europa dichter bij elkaar te brengen? De culturele en politieke context van het na-oorlogse Europese federalisme, het problematische oorlogsverleden van de beide bewegingen, en de persoonlijke netwerken die de achtergrond vormden van deze Bretonse en Friese uitwisseling zijn de centrale kwesties die in dit boek ter sprake komen.

Naast de vele tijdschrift- en krantenartikelen in zowel het Bretons als het Fries, maar ook in het Frans en Nederlands, zal de tot dusver niet gepubliceerde briefwisseling tussen de belangrijkste figuren in deze Fries-Bretonse uitwisseling centraal staan, met uitstapjes naar Ierland, Wales, Noord-Friesland en Italië.

Alderik H. Blom is hoogleraar Keltologie aan de Philipps-Universität Marburg in Duitsland.

Boekgegevens

  • Wêr bliuwe de froulju?
  • Auteur: Janneke Spoelstra
  • Utfiering: paperback
  • ISBN: 978 949 331 8687
  • Taal: Frysk
  • Ferkeappriis: € 22,50
  • Tal siden: 256
  • Utjouwer: Afûk/Fryske Akademy
  • Hor c’heneiled vreizhat – Us Bretonske freonen
  • Auteur: Alderik H. Blom
  • Utfiering: paperback
  • ISBN: 978 949 331 8656
  • Taal: Nederlands
  • Ferkeappriis: € 26,50
  • Tal siden: 199
  • Utjouwer: Afûk/Fryske Akademy

Posted on

Undersyk nei non-binêre foarnamwurden yn de Fryske taal

Taalwittenskippers fan de Fryske Akademy en de Universiteit Utrecht binne yn oparbeidzjen mei Regenboogalliantie Fryslân en COC Friesland úteinset mei in taalkundich ûndersyk nei non-binêre foarnamwurden yn de Fryske taal.

De measte minsken sille der net by stilstean. Bist in jonge of man, dan heart dêr it foarnamwurd ‘hy’ by. Bist in famke of frou, dan heart dêr ‘sy’ by. Itselde foar ‘him’ en ‘har’, en besitlik ‘syn’ en ‘har’. Mar wat ast min of mear tusken dy kategoryen yn falst? Ast it net plezierich fynst dat se mei ‘hy’ nei dy ferwize, of datst dy net noflik fielst by ‘har’? Of ast gewoan net de klam op it manlike of froulike lizze wolst? 

It is wilens tsien jier lyn dat yn Sweden neist de besteande foarnamwurden foar manlju ‘han’ en foar froulju ‘hon’, it neutrale ‘hen’ offisjeel yn gebrûk naam waard. Yn it Nederlânsk binne ûnderwilens ‘hen’ en ‘die’ as non-binêre foarnamwurden al aardich ynboargere. Yn it Ingelsk wurde ‘they’ en ‘them’ brûkt, ast net ‘he’ of ‘she’, ‘him’ of ‘her’ brûke wolst.  

Hoe sit dat yn de Fryske taal? Dy fraach is al in oantal kearen oan de Fryske Akademy steld. Dêrom hat de Fryske Akademy no in enkête opsteld oer it brûken fan non-binêre foarnamwurden yn it Frysk, om te sjen wat der yn Fryslân bart op dit mêd. Watfoar opsjes binne der? 

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is csm_2025_news_nonbiner_f7812921cf.webp

Fryske Akademy

De Fryske Akademy docht al sûnt 1938 ûndersyk nei de Fryske taal. Us wittenskippers bestudearje de fariaasje yn it Frysk fan hjoed-de-dei en fan it ferline. Wy sjogge ûnder oaren nei hoe’t de taal de rin fan de iuwen feroare is yn in hieltyd gruttere meartalige kontekst, en hoe’t dy op dit stuit oan it feroarjen is yn lytsere mienskippen. Want it binne de brûkers fan in taal dy’t dy taal meitsje en fernije.

Meidwaan

Dit ûndersyk wurdt dien yn oparbeidzjen mei Regenboogalliantie Fryslân en COC Friesland. Meidwaan? Folje hjir de enkête yn.

Earder is al in ynventarisaasje dien fan de non-binêre foarmen dy’t yn it Frysk op skrift brûkt binne sûnt 2015. De enkête dy’t no útset wurdt, is in ferfolch dêrop. Mei it ûndersyk wol de Fryske Akademy yn kaart bringe hokker foarnamwurden non-binêre minsken yn de Fryske taal brûke of harren noflik by fiele. Mei de Regenboogalliantie Fryslân en COC Friesland sille de resultaten evaluearre wurde. 

Posted on

Fakatuere: Undersyksmeiwurker foar it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen

Hasto ynteresse om by de Fryske Akademy en it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen te wurkjen? Wurkje by ús betsjut wurkje yn in bysûndere, histoaryske omjouwing yn ‘e mande mei ynspirearjende kollega’s en partnerorganisaasjes. Wy binne in platte organisaasje dêr’t meiwurkers selsstannich mei entûsjasme en passy yn gearwurkje. Kollegiale gearwurking en romte foar inisjativen steane foarop.

Op dit stuit sykje wy foar ús Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen in Undersyksmeiwurker (22,8 oeren wyks / 0,6 fte of mear yn oerlis).

Wat silst dwaan? 

• Meiwurkje oan ûndersyk op it terrein fan meartaligens en taallearen (regionaal en ynternasjonaal); 

• Meiwurkje oan besteande aktiviteiten bygelyks foar de opbou fan in kennisbank op basis fan ûntwikkele produkten út projekten; 

• Yn gearwurking mei de projektmanager rinnende projekten koördinearje en stypje; 

• Yn tiimferbân kongressen en seminars organisearje; 

• Mei-skriuwe oan artikelen en items foar nijsbrieven. 

By dizze funksje leit de klam op ûnderwiisprojekten dy’t meast in ynternasjonale kontekst hawwe en it redigearjen fan Regionale Dossiers.

Wat biede wy?

De oanstelling is tydlik, foarearst foar in jier. Ôfhinklik fan oplieding en wurkûnderfining is it salaris by in folslein tsjinstferbân op syn meast €4,484,- smoarch yn ’e moanne (UFOprofyl ûndersyksmeiwurker nivo 3, skaal 8, cao Nederlandse Universiteiten), eksklusyf 8% fakânsjejild en 8,3% ein fan ‘t jier-útkearing. 

It wurkplak is op de Fryske Akademy te Ljouwert.

Mear ynformaasje

De folsleine fakatueretekst is hjir te lêzen yn it Frysk (pdf) of English (pdf).
Reagearje kin oant 17 novimber 2025!

Posted on

Boekpresintaasje Janneke Spoelstra’s ‘Wêr bliuwe de froulju?’

Janneke Spoelstra ynterviewde tsien dichters oer harren poëzy en harren posysje yn de Fryske literatuer. Net tafallich binne it alle tsien froulju. Skriuwe froulju likefolle as manlju? Wurde se like maklik publisearre? Hawwe froulju tsjintwurdich like goede kânsen as manlju yn ’e Fryske literatuer? Datsoarte saken kamen oan ’e oarder yn de ynterviews.

Op woansdei 12 novimber fan 14:15 oere ôf wurdt Spoelstra’s boek ‘Wêr bliuwe de froulju? Ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023)‘ presintearre yn it (Leonardo) Oranje Hotel oan de Stasjonswei yn Ljouwert. It boek wurdt útjûn by Afûk.

Programma

  • 14:15 oere: Ynrin
  • 14:45 oere: Start programma
    • lepening troch Froukje Sijtsma
    • Lêzing Fleur Speet (collectief Fixdit), oer ‘vrouwelijke auteurs in de Nederlandstalige letteren en de disbalans in waardering’
    • Muzyk fan Immen
    • Janneke Spoelstra, oer it gearstallen fan de ynterviewbondel
    • Foardracht ynterviewde dichters
    • Utjouwer Ernst Bruinsma (Afûk), oer de utjefte
    • Oanbieding fan it boek oan Gabrielle Terpstra en foardracht fan Gabrielle Terpstra
  • 17:10 oere: Ofsluting en neisit

Oer Janneke Spoelstra

Janneke Spoelstra (Hijum 1962) is sûnt 2001 yn tsjinst by de Fryske Akademy, earst as korrektor fan it Wurdboek fan de Fryske taal/Woordenboek der Friese taal, dêrnei wie se as ûndersyksassistint behelle by oare (leksikografyske) projekten. Se die wilens de masterstúdzje Fryske taal en kultuer, spesjalisaasje Literêre kultuer (Ryksuniversiteit Grins 2012). Sûnt 2018 wie se as redakteur ferbûn oan it Online Nederlânsk-Frysk Wurdboek. No wurket se mei oan it ûnderhâld fan Frysker.nl. Yn 2023 publisearre se oer ‘Mooglike genderneutrale foarnamwurden yn it Frysk’.

Janneke Spoelstra is dêrneist skriuwer fan ’e Redaksje Literêre Rigen. Se wie ien fan ’e gearstallers fan ’e lhbty+-blomlêzing ‘Do draechst de leafde oan’ / Jij draagt de liefde aan (2021)’.

Yn it koart

Wat: Boekpresintaasje Janneke Spoelstra, ”Wêr bliuwe de froulju? Ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023)‘
Wêr: (Leonardo) Oranje Hotel, Stasjonswei 4, 8911 AG Ljouwert. De presintaasje rint parallel oan de tredde Conference on Frisian Humanities.
Tiid: Ynrin 14:15 oere, start programma 14:45 oere. 
Opjefte (ferplichte): Fia dit online formulier

Posted on

Oprop! Praatsto Frysk en ferwachtesto dyn earste berntsje?

Nederlânsk, Frysk of in oare taal: hokker taal of talen wolle takomstige âlders yn Fryslân mei harren bern prate? En hokker faktoaren bepale dy taalkar? Foar ûndersyk nei taaloerdracht yn ’e opfieding binne de Afûk, it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (Fryske Akademy) en it European Centre for Minority Issues (ECMI) op ’e syk nei âlders dy’t Frysk prate en harren earste berntsje ferwachtsje of neitinke oer it krijen fan harren earste berntsje.

Mei in fragelist wolle de ûndersikers mear te witten komme oer takomstige âlders yn Fryslân, en ûndersykje hokfoar stipe takomstige âlders graach krije wolle soene wat taal of meartaligens oanbelanget. Hjirby makket it net út oft âlders fan doel binne om it Frysk al as net troch te jaan oan harren bern. De fragelist is beskikber yn it Frysk en it Nederlânsk.

De fragelist is hjir te finen.

Fryske taaloerdracht

It Frysk is klassifisearre as in minderheidstaal mei in kwetsbere taalfitaliteit. Yn ’e lêste desennia is de taal sadwaande hieltyd mear beskerme en befoardere oan de hân fan provinsjaal taalbelied. Dat hat resultearre yn in gruttere ynstitúsjonele stipe foar it Frysk, in sichtberder plak yn ’e media en oare iepenbiere domeinen, en de ynkluzje fan ’e taal yn skoalkurrikula. Boppedat binne der inisjativen om thús de taaloerdracht tusken generaasjes te stimulearjen, om’t it tal âlden dat it Frysk trochjout oan harren bern stadichoan efterút giet. 

It ûndersyksprojekt “De Fryske taaloerdracht tusken generaasjes: it befoarderjen fan ’e meartalige opfieding en it stypjen fan (takomstige) âlders” ûndersiket net allinne de âlderlike taalhâldingen, mar ek it brûken fan (of de winsk foar) materialen ûnder Fryskpratende âlders yn Fryslân. In haaddoel fan it projekt is om te witten te kommen hoe’t âlders it bêste stipe wurde kinne yn alle fazen fan in meartalige opfieding. 

Ynternasjonale gearwurking

It Frysk sa’t it praat wurdt yn Fryslân is nau besibbe mei it Noard-Frysk dat yn Nordfriesland (Dútslân) praat wurdt. Parallel oan it projekt oer Fryske taaloerdracht tusken generaasjes yn Nederlân wurdt troch it European Centre for Minority Issues wurke oan in ûndersyk nei de Noard-Fryske taaloerdracht tusken generaasjes. Dat soarget derfoar dat in ferliking makke wurde kin tusken de twa Fryskpratende gebieten en it soarget foar oerkoepeljende resultaten dy’t relevant binne foar it taalbehâld en de taalrevitalisaasje oan beide kanten fan ’e grins fan Nederlân en Dútslân.

It projekt hat in ûndersykssubsydzje fan de Provinsje Fryslân ûntfongen.