In meert is et de Streektaelmaond in Nederlaand. In disse maond krigt et Nedersaksisch meer andacht en wodt disse tael vierd as een levend diel van oonze kulturen. Streektael verbient generaosies, beweert geschiedenis en geft kleur an verhaelen die mondeling deurgeven binnen.
Daoromme geft Arjan Sterken op deensdag 7 april 2026 een lezing over volksverhaelen in de biebeltheek van Wolvege. De lezing wodt vanzels in et Stellingwarfs holen.
fia Freepik
In zien wetenschoppelik wark onderzuukt Arjan hoe as verhaelen, van oolde mythen tot an moderne folklore, oonze kulturele gebruken, angsten en dromen weerspiegelen. Wat zeggen sagen, legenden en streekverhaelen oons over eigenhied en gemienschop? Waoromme blieven bepaolde verhaelen ieuwenlaank deurleven? En watveur rol speult tael in et bewaeren en deurgeven van die verhaelen?
Bi’j disse lezing nimt Arjan jow mit in de wereld van volksverhaelen: heur oorsprong en blievende betekenis in de mederne wereld. Daorbi’j kiekt hi’j ok naor de streektael en hoe belangriek as et is om immaterieel arfgoed levend te holen. Vanzels is d’r biezundere andacht veur de volksverhaelekultuur in de Stellingwarven.
De lezing duurt 45 menuten van 19:30 tot ongeveer 20:45 ure (inklusief vraogen en naopraoten). Inloop vanof 19:20 ure. De toegang is vergees.
Tiedens de aovend is d’r een boeketaofel waor aj’ in relevante boeken snuusteren en kopen kunnen. Vanzels het de biebeltheek ok bi’jpassende boeken te lien.
Spreek jij Nedersaksisch? Dan kun je vanaf 31 maart jouw stem doneren via het online platform praoten.nl. Dit initiatief van hoogleraar Martijn Wieling van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) wil bijdragen aan de ontwikkeling van spraaktechnologie voor onder andere het Drents, Gronings, Stellingwerfs, Twents, Veluws en Achterhoeks. Voor welke variant zijn de meeste sprekers te mobiliseren? En wie zorgt er als eerste voor dat een uitspraak als “pien in mien pokkel” ook voor mensen die geen Nedersaksisch spreken met een telefoon op zak begrepen wordt?
Laagdrempelig Het Praoten-project maakt het mogelijk om op grote schaal uitgesproken zinnen in de verschillende Nedersaksische varianten te verzamelen. Deelnemers kunnen namelijk op een laagdrempelige manier vanuit huis achter de computer of via hun telefoon of tablet meedoen en hun stem doneren, door een of meerdere zinnen voor te lezen. Het project staat onder leiding van bijzonder hoogleraar Nedersaksische/Groningse Taal en Cultuur Martijn Wieling en wordt gefinancierd door de provincies Groningen, Drenthe, Friesland, Overijssel en Gelderland.
Doel van het project Met de verzamelde data wordt het mogelijk om spraaktechnologie voor het Drents, Gronings, Twents, Stellingwerfs, Veluws, Achterhoeks en andere varianten van het Nedersaksisch te ontwikkelen en te verbeteren. Automatische spraakherkenning kan bijvoorbeeld gebruikt worden om live ondertiteling te genereren of om gesproken Nedersaksisch automatisch naar het Nederlands te vertalen. En een tekst-naar-spraaksysteem kan gebruikt worden om een tekst in verschillende varianten voor te laten lezen.
Martijn Wieling: “Het zou heel waardevol zijn als goede spraaktechnologie bijvoorbeeld in de zorg kan worden ingezet. Niet iedere verzorgende weet immers wat een spreker van het Drents bedoelt met ‘ik heb zo’n pien in mien pokkel’.”
Spraaktechnologie kan daarnaast mensen helpen bij de communicatie en zorgen dat het Nedersaksisch toegankelijker wordt. Deze technologie kan echter alleen ontwikkeld worden als er heel veel spraakmateriaal beschikbaar is. Voor veel talen in de wereld, waaronder ook het Nedersaksisch, is dat nu nog niet het geval. Met praoten.nl (ook: proaten.nl) wordt geprobeerd het Nedersaksisch digitaal mee te laten doen.
Martijn Wieling: “Ik roep alle sprekers van het Drents, Gronings, Stellingwerfs, Twents, Achterhoeks en alle andere varianten van het Nedersaksisch op om hun stem te doneren! Als iedere spreker maar een vijftal zinnen inspreekt, dan hebben we al veel meer materiaal dan er op dit moment voor bijvoorbeeld het Fries beschikbaar is.”
Competitie Naast het helpen bij de ontwikkeling van spraaktechnologie voor het Nedersaksisch, maken deelnemers die een account hebben aangemaakt (dat is overigens niet verplicht om zinnen in te kunnen spreken) kans op een prijs. Gedurende drie maanden wordt er iedere maand voor iedere variant van het Nedersaksisch onder de meest actieve bijdragers een bordspel Streektaalstrijd verloot.
De Drentse, Gronnigse, Stellingwarfse, Sallaanse, Twentse, Achterhoekse en Veluwse streektaelorgenisaosie presenteren tesaemen et ni’je inspiraosiedokumint Streektaal en erfgoed. In disse peblikaosie laowe zien how as arfgoedinstellings een aktieve rol speulen kund in et verstarken en zichtber maeken van streektael.
Betekenisvol stee in de peblieke ruumte
Et dokumint staot vol veurbielden en praktische ideeën om streektael een dudelik en betekenisvol stee te geven in de peblieke ruumte. Musea, archieven en historische verieningen vinden d’r inspiraosie om heur pebliek te betrekken mit streektael in progremmering, kommunikaosie en peblieksaktiviteiten.
Saemenwarking arfgoed- en streektaelorgenisaosies
Et inspiraosiedokumint is votkoemen uut een denkwarksessie mit mitwarkers van arfgoedinstellings en streektaelorgenisaosies. De inzichten uut disse sessie binnen anvuld mit mooie veurbielden uut verschiedene Nedersaksische regio’s. Van taelmarkerings in tentoonstellings tot meerspraokige audiotours en van streektaelroutes tot kreatieve prejekten in de eupenbaere ruumte: et dokumint laot zien how ruumziedig en kraachtig et bruken van streektael wezen kan.
“Streektael het de kraacht om lu direkt de verbinden mit de geschiedenis, identiteit en leefwereld van een regio. Deur de tael zichtber en heurbaer te maeken, wodt arfgoed veur een brieder pebliek herkenbaer en toegaankelik,” naevens de initiatiefnemers.
Haandvatten
Et inspiraosiedokumint geft dudelike haandvatten veur arfgoedprofessionals en neudigt heur, ni’je aktiviteiten mit streektael te ontwikkelen. Et laot dernaost zien how as saemenwarking tussen tael- en arfgoedinstellings lieden kan tot verrassende prejekten en et berieken van een ni’j pebliek.
Initiatiefnemers
Et klaorwodden van et dokumint is een initiatief van de saemenwarkende streektaelorgenisaosies: Erfgoed in Groningen, Huus van de Taol, Overijsselacademie, Stellingwarver Schrieversronte en Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL).
Op vri’jdagaovend 30 jannewaori van 20:00 tot 22:00 ure hoolt ’t Kiekhuus weer een Stellingwarver Verhaele-aovend. Dizze keer draegen de winner van de H.J Bergveldpries 2024 Harmen Houtman en dichterresse Roely Bakker veur uut hun ni’je dichtbundel ’Tegere’. Ok de bekende Stellingwarver schriever en verteller Johan Veenstra is dit jaor weer van de perti’j.
Harmen Houtman en Roely Bakker (foto: Stellingwarver Schrieversronte)
Veerder is onder aandere Alie Stroeve ien van de vertellers. Alie is jaorenlang lid west van de kabaretgroep ‘Twee Recht Twee Averecht’. En ok de jonge schriever Menno Dolstra, die sund een goed joar lid is van de Letterstreken, draegt veur uut eigen wark.
De verhaelen en gedichten wo’n deurlopend in de verschillende ruumten van ’t Kiekhuus verteld. De toegangspries veur disse aovend is 5 euro inklusief een bakkien koffie of thee mit een himpien koeke. As vrund van ’t Kiekhuus betael ie 3 euro.
Bern dy’t meartalich grutbrocht wurde, hawwe faak ûngelikense ûnderwiiskânsen yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Dat is in útdaging yn it ûnderwiis dêr’t ús ynternasjonale projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) op ynspilet mei it skriuwen fan in hânboek mei handige ynformaasje. Dat hânboek wurdt op 27 jannewaris online presintearre.
Ynteraktyf foarlêzen
Op tiisdei 27 jannewaris 2026 is elkenien, online, fan herte wolkom om it Ingelsktalige webinar ta gelegenheid fan de lansearring fan it nije hânboek fan it Read with MEE-projekt by te wenjen. Dat hânboek jout tagong ta nije wurkwizen en resinte ûntwikkelings op it mêd fan taalûntwikkeling, taalkundich ferskaat en ûndersyk nei meartaligens. It hânboek wurdt fergees beskikber makke op de website fan Read with MEE.
Yn it webinar sille dosint-ûndersikers fan projektpartner NHL Stenden fertelle oer ynteraktyf foarlêzen en oare praktiken dy’t taalûntwikkeling yn meartalige klaslokalen yn de iere jierren befoarderje kinne.
It webinar wurdt iepene troch prof. Lorna Carson fan Trinity College Dublin en is op 27 jannewaris 2026 fan 16:15 oant 17:00 oere. Om de ZOOM-link te ûntfangen, kinst dyn e-mailadres hjir ynfolje.
Oer Read with MEE
It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.
Tijdens het zesde symposium van Stichting Sasland zullen in zes korte lezingen de ontwikkelingen in de moderne Nedersaksische literatuur worden besproken. Dat wil zeggen: in de literatuur vanaf het jaar 2000. Over het oudere literaire werk is al flink wat geschreven in het Handboek Nedersaksisch, dat in 2008 verscheen. We zijn inmiddels een kleine 25 jaar verder. Op het komende symposium zal alles er daarom op gericht zijn een genuanceerd beeld te krijgen van de jongste periode van de Nedersaksische literatuur.
Vrijdag 31 oktober 2025
Van 14.00 tot 17.30 uur. Inloop vanaf 13.30 uur
Plaats: MFA Berkoop/Oldeberkoop, Willinge Prinsstraat 24, 8421 PE
ôfbylding: Pixabay
Vraagstellingen
De deelvragen waar de sprekers zich door zullen laten leiden zijn:
Zijn er ontwikkelingen en tendensen vast te stellen in de Nedersaksische literatuur van de laatste vijfentwintig jaar?
Wat moeten werkers in het veld, docenten en andere overdragers van de Nedersaksische letterkunde beslist weten over de literatuur van de behandelde regio’s? Hoe zorgen we ervoor dat die kennis ontwikkeld wordt?
Wat moet het grote publiek weten over de literatuur van de behandelde regio’s?
Hoe zorgen we voor grotere bekendheid van de nieuwste literatuur?
De vragen die beantwoord zullen worden zijn, niet toevallig, vergelijkbaar met die van de Canon van het Nedersaksisch. Deze canon is als ebook te downloaden op boekenbestellen.nl voor € 5,-
Programma van het zesde Nedersaksisch symposium
13.30 – 14.00 Inloop
14.00 – 14.15 Opening door de symposiumvoorzitter, de heer Jurr van Dalen
15.20 – 16.40 Dick Schlüter (historicus, eerder o.m. stadsdichter van Enschede):
Nedersaksische literatuur in Twente, Salland en Noordwest-Overijssel
16.40 – 17.00 Susanne Braamburg (streektaalfunctionaris Veluws) en Diana Abbink
(streektaalfunctionaris Achterhoeks): Oost-Veluwse en Achterhoekse
literatuur
17.00 – 17.15 Jacqueline Visscher – van Veen (docent Nederlands): literatuur in het Urkers
17.15 Afsluiting door symposiumvoorzitter Jurr van Dalen
Mochten er zich op het laatste moment nog wijzigingen voordoen in het programma, dan zullen die bekendgemaakt worden op sasland.nl > nieuws / ni’js.
Belangrijke spin-off zal naderhand zijn: een bundel met nieuwe Nedersaksische verhalen en gedichten uit de verschillende regio’s
Aanmelding, registratie en betaling
U wordt van harte uitgenodigd het symposium mee te maken. De prijs van deelname bedraagt € 11,50, consumpties inbegrepen. Inschrijving kan op dit mailadres: h.nijkeuter [apestaartje] hetnet.nl
Uw inschrijving is definitief na storting van het genoemde bedrag op rekeningnummer NL41 INGB 0001215274 van Stichting Sasland.
Bin jow een geboren verbiener mit een hatte veur streektael en -kultuur? Vuul ie jow thuus in de wereld van literetuur, geschiedenis en identiteit – en in et biezunder die van de Stellingwarven? Dan zuken wi’j jow!
Over de orgenisaosie De Stellingwarver Schrieversronte is ét centrum veur streektael, literetuur, geschiedenis en volkskultuur van de Stellingwarven. Vanuut Berkoop warken wi’j an de ontwikkeling én et behoold van et kulturele arfgoed van de streek, mit projekten, publikaosies, evenementen en edukaosie.
Jow rolle As direkteur bi’j’ et gezicht van oonze stichting. Jow inspireren, verbienen en geven richting. Tegere mit een klein team van mitwarkers en een betrokken groep vri’jwilligers zorgen jow veur overzicht, sturing en verni’jing.
Jow belangriekste taeken bin:
Vertegenwoordigen van de stichting richting overheden, media en saemenwarkingspartners.
Opstellen van jaor- en aktiviteitenplannen en bi’jdregen an de financiële planning.
Opstellen van et jaorverslag en veurbereiden van bestuursvergeerderings.
Onderholen van overleg mit overheden, taelinstaansies en foonsen.
Warven van projekten en anvraogen van subsidies (tegere mit de buromitwarker).
Opmarken van ontwikkelings op et gebied van streektael en kultuur.
Wie zuken wi’j? Een inspirerende leider mit hatte veur de Stellingwarven. Een boegbeeeld die de Stellingwarver tael eigen is – letterlik én feguurlik.
Jow bin iene die:
Vloeiend Stellingwarfs praot en schrift, of bereid is dit vlogge te leren.
Onderviening het mit beleidsmaotig warken en et ansturen van een kleine orgenisaosie.
Kan lobbyen, verbienen en motiveren – intern én extern.
Strategisch daenken kan en praktische zaeken wet te orgeniseren.
Tied nemt voor meensken: bezukers, vri’jwilligers, kollega’s en partners.
Wat bieden wi’j?
Een unieke funktie in et kulturele hatte van de Stellingwarven.
Vule ruumte veur eigen inbreng en inhooldelike invulling.
Saemenwarking mit een betrokken team en een bried netwark.
Een passend selaris konform CAO-car ambteners schaole 10
Interesse? Stuur jow motivaosie en cv uterlik 24 oktober naor bestuur@stellingwarfs.nl Veur vraogen over de funktie kun jow mailen naor bestuur@stellingwarfs.nl, dan nemt de veurzitter van et bestuur kontakt mit jow op.
Meer infermaosie over oonze stichting vienen jow op: www.stellingwarfs.nl
De Stellingwarfse Tomke is d’r weer. Tomke is een perveensiaol veurleesprejekt van de Afûk veur ukken. De van oorsprong Friestaelige verhaelties over et joongien Tomke en zien kammeraoties bin veur de Stellingwarfse ukken in et Stellingwarfs ommezet deur schriefster en vertaelster Christine Mulder.
Et Tomke-boekien het van et jaor as thema: ‘Op aeventuur!’ en staot vol mit mooie verhaelties, lieties en gedichies. Et Tomke-prejekt wil oolders infermeren over et gebruken van tael in ’e omgang mit jonge kiender. Veurlezen en taelspellegies binnen belangriek veur alle taelen, ok veur et Stellingwarfs.
De Stellingwarver veurleesweke in september/oktober wodt orgeniseerd deur de Stellingwarver Schrieversronte. D’r wodt uut et Tomkeboekien veurlezen bi’j de Stellingwarver ukkespeulplakken
Fan 1 oant en mei 26 septimber binne it de ‘Lês-mar-foar-wiken’. Fan ’e moarn wie de ôftraap op CBS De Hoekstien yn Surhústerfean, dêr’t foarlêzen waard troch wethâlder Tjibbe Brinkman fan de gemeente Achtkarspelen en troch Berneboeke-ambassadeur Tialda Hoogeveen. Mei dy foarlês-mominten waard tagelyk it startskot jûn foar de ‘foarlêstafette’. Dat hâldt yn dat twa foarlêstassen, mei dêryn ûnder oaren in Tomke- en in Keimpe-boekje en in lêsdeiboekje, alle dagen trochjûn wurde oan in oare foarlêzer. Sa reizgje de boekjes hiel Fryslân troch!
Oftraap lês-mar-foar-wiken 2025 mei wethâlder Tjibbe Brinkman fan de gemeente Achtkarspelen en Berneboeke-ambassadeur Tialda Hoogeveen. Foto: Jacob van Essen
Alle jierren yn septimber wurde de Lês-mar-foar-wiken organisearre. Mei dy jierlikse kampanje wolle wy omtinken freegje foar it foarlêzen yn it Frysk oan bern fan 2 oant en mei 8 jier. Oeral yn Fryslân wurdt dan (ekstra) foarlêzen yn it Frysk: op de berne-opfang, by gastâlden, op skoallen en fansels ek thús! Want foarlêzen is net allinne gesellich, mar ek hiel belangryk foar de taalûntwikkeling fan jonge bern. Hielendal foar de ûntwikkeling fan in minderheidstaal lykas it Frysk.
Tomke & Keimpe
It tema fan 2025 is ‘aventoer’ en slút dêrmei oan op it tema fan de lanlike Kinderboekenweek, dy’t yn oktober plakfynt. Foar de pjutten ferskynt yn dat tema in nij Tomke-boekje, dêr’t by gastâlden en op de pjutte- en berne-opfang út foarlêzen wurdt. Nei ôfrin krije de pjutten it boekje mei nei hûs, sadat bern en âlders thús ek genietsje kinne fan de ferhalen. It boekje ferskynt net allinnich yn it Frysk, mar ek yn it Bildts, Stellingwarfs en Franekers.
Foar de âldere bern (4 oant en mei 8 jier) ferskynt in nij Keimpe-boekje yn itselde tema, dat elkenien fergees ophelje kin by de biblioteek. Alle basisskoallen krije ek in eksimplaar fan it boekje tastjoerd, om yn de Lês-mar-foar-wiken út foar te lêzen. Der is ek in echte ‘Keimpe Lêsrap’! Skoallen dy’t dêr in live-optreden fan winne wolle, kinne foar 20 septimber in aventoerlike foarlêsfoto ynstjoere nei keimpe@afuk.frl.
Tomke ferskynt net allinnich yn it Frysk, mar ek yn it Bildts, Stellingwarfs en Franekers.
Oare foarlêsaktiviteiten
Op 13 septimber, mei ‘Uit in Huis’, kinne bern meidwaan oan ús ‘foarlês-speurtocht’ by Tresoar ynLjouwert. Sykje nei de foarlêzers en genietsje fan de ferhalen dy’tst fynst! Op tsjil.omropfryslan.nl binne yn septimber nije bernefilmkes te besjen. En op Tjitsfloch binne alle ferhaaltsjes en ferskes út it Tomke-boekje te hearren! Dêrneist wurde der mei de Lês-mar-foar-wiken ferskate foarlês-, dûns- en muzykfoarstellingen organisearre yn de biblioteken fan Fryslân. Foar bern fan 2 oant en mei 8 jier leit dêr in fergees Tomke- of Keimpe-boekje klear. Dus: lês mar foar!
It Lês-mar-foar-projekt wurdt organisearre troch Afûk, Fers, SFBO, Cedin en Omrop Fryslân. Mear ynformaasje oer de Lês-mar-foar-wiken is te finen op lesmarfoar.frl
Veur et vierde jaor het de Stellingwarver Schrieversronte een medern Nederlaans kienderboek vertaelen laoten in et Stellingwarfs. In de ofgelopen maonden het schriefster Attie Nijboer uut Oosterwoolde et prachtige kienderboek Misjka van Edward van de Vendel ommezet in et Stellingwarfs.
Op donderdagaovend 22 meie is et boek prissenteerd in de biebeltheek van Oosterwoolde. Een dag laeter is et boek prissenteerd deur schriever en vertaeler op basisschoele De Toekan in Oosterwoolde en op basisschoele De Velden in Noordwoolde-zuud. De kiender weren enthousiast over et bezuuk.
Edward van de Vendel op de basisschoele . Foto: Lenus van der Broek
In de kommende weke kriegen alle kiender van groep vuve in de Stellingwerven et boek ommenocht mit naor huus.
Misjka
Et boek Misjka gaot over een maegien dat Roya hiet. Zi’j is uut een veer laand vlucht naor Nederlaand, omdat d’r in heur eigen laand oorlog was. Ze woont now in een huus mit heur heit en mem en drie bruurs.
Ze krigt een dwargkniene waor ze goed veur zorgt. As et knienegien op een dag uut zien hokke ontsnapt en ze naor him zuken moeten, komt de geveerlike reize die Roya mit et gezin maekt het weer naor boven.
Et boek Misjka het in 2023 de goolden griffel wunnen, ien van de belangriekste priezen veur kienderboeken.
