Fryske jongeren sette harren yn foar mear Frysk by it stimproses

22 novimber is it wer tiid om nei de stimbus ta te gean. Mar wêrom is de stimpas eins folslein yn it Nederlânsk? Oer dy fraach bûgden de studinten fan Yung Frysk harren de ôfrûne wiken. Dat late allinnich mar ta mear fragen: wat wurdt der eins dien mei it Frysk yn de stimproseduere? En wa bepaalt dat?

ûndersyk

Om dy fragen te beäntwurdzjen gienen de studinten op ûndersyk út. Dat ûndersyk begûn op de website fan de Ryksoerheid, mar al gau sochten se kontakt mei it Ministearje fan Ynlânske Saken en Keninkryksrelaasjes en mei de ferskillende Fryske gemeenten. Dêrneist ynterviewden se prof. dr. Arjen Versloot, de ynterim-heechlearaar Fryske taal en kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins, en Jan Koster, foarsitter fan DINGtiid, it advysorgaan foar de Fryske taal. Fierder ûndersochten se de miskien noch wol wichtichste stim fan allegear, en gie it Yung Frysk-team de strjitte op yn Fryslân om te hearren hoe’t de Friezen sels tinke oer it (net) brûken fan de Fryske taal yn de stimproseduere.

soad mooglikheden om mear te dwaan mei it Frysk

De studinten hawwe harren ûndersyk yn in fideo fêstlein. Dêrby kamen se der al gau achter dat gemeenten in hiel soad mooglikheden hawwe om mear te dwaan mei it Frysk, mar dat dat op it stuit noch net bart. En dat wylst neffens prof. dr. Versloot taal krekt in middel is om in bân ta stân te bringen tusken de sprekker en de harker of de lêzer. “In hiel grut part fan de Friezen is Frysktalich en fielt him ek thús yn dy taal. Dus har oansprekke yn dy taal fersterket ek de bân as mienskip, as maatskippij, en ferkiezingen binne út soarte in middel om yn de maatskippij nije besluten te nimmen mei-inoar, en dêr wolle je elkenien by behelje. Dan is it wol sa ‘aardich’ om de Frysktaligen ek dúdlik te meitsjen dat se der by hearre, dat sy ek diel binne fan dy polityk.”

Frysktalige stimpas

Nei harren ûndersyk hawwe de studinten oan in oantal boargemasters in Frysktalige stimpas oerhandige, as in symboalysk advys om mear mei it Frysk te dwaan yn de stimproseduere.

Yung Frysk

Yn it projekt Yung Frysk fan de Afûk wurkje mbû- en hbû-studinten fan ferskate mediaopliedingen deroan om mear Frysk ûnder de jongerein te krijen. Yn de online omjouwing, bygelyks op Instagram, TikTok en YouTube, mar ek yn de fysike omjouwing, bygelyks om it stimloket hinne en by it stimproses.

Jaorboek Nedersaksisch 3 (2022): pas verschenen

Haost alle lezings op et Nedersaksisch symposium van 16 september 2022 in De Nieuwe Kolk in Assen bin bi’j mekeer brocht in et ni’jste Jaorboek Nedersaksisch. Et is pas verschenen, en dat is gebeurd bi’j Stichting Sasland, in saemenwarking mit Pumbo in Zwaag.

Bi’jdregen

  • Grunninger schriefster Ingeborg Nienhuis
  • Stellingwarver dichter Willem Jan Teijema 
  • Twents dichter en historikus Dick Schlüter 
  • Aachterhoeker auteur Joop Hekkelman 
  • Onderzuker van de Nedersaksische streektaelen in Overiessel en in die rolle verbunnen an de Overiesselakedemie in Zwolle Harrie Scholtmeijer 
  • Pensioneerd projektleider streektael an de Iesselakedemie in Zwolle Philomène Bloemhoff 
  • Archeoloog en senior-onderzuker laandschop Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Bert Groenewoudt 
  • Docent en promovendus bi’j Vergeliekende Religiewetenschoppen an de Radboud Universiteit in Ni’jmegen Arjan Sterken
  • Pensioneerd hogeschoeleheufddocent (Hogeschool Utrecht) Jan Nijen Twilhaar 
  • Pensioneerd hogeschoeleheufddocent Nederlaans (NHL Stenden Hogeschool) en eerder onder meer taelkundige veur et Stellingwarfs Henk Bloemhoff 
  • Heufd ofdieling kollekties en pebliek bi’j et Drents Archief, Rieksarchivaris in Drenthe en gemientearchivaris van Assen Henk Nijkeuter

Technische gegevens

Jaorboek Nedersaksisch 3 (2022), groot fermaot, 133 pp., pries € 38,50.

Et boek kan besteld wodden op boekenbestellen.nl, mar ok bi’j de plaetselike boekwinkel en via bol.com.

Undersyk oer taalgebrûk Nederlân

Undersyk fan it Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) lit sjen dat likernôch in kwart fan de minsken yn Nederlân thús it meast in oare taal as it Nederlânsk praat. Sa’n 10% fan de minsken praat thús in regionale taal en 5% fan de minsken praat in dialekt thús.

Yn Fryslân praat 40% benammen Frysk thús, yn Limboarch is dat 48%. It Nedersaksysk wurdt yn Drinte troch 31% thús praat, yn Grins troch 26% en yn Oerisel troch 24%. It Frysk en it Limboarchsk wurde ek bûtendoar in soad brûkt, lykas op it wurk, op skoalle, by offisjele ynstânsjes (bygelyks it gemeentehûs of sikehûs), yn winkels of hoareka of mei buorlju en freonen.

Far mear ynformaasje kinne jo nei it oersjoch en it folsleine ûndersyk sjen.
Omrop Fryslân hat omtinken jûn oan it ûndersyk mei heechlearaar Goffe Jensma en deputearre Sietske Poepjes.

Underzuuk: olders wilt geern Drentstaolig opvoeden

Amber Tieck, masterstudente Multilingualism en veur heur stage warkzaam bij streektaolorganisatie Huus van de Taol, hef dit veurjaor onderzuuk daon naor Drentstaolig en meertaolig opvoeden. Olders bliekt veural behoefte te hebben an het dielen van ervaringen en (les)materiaal in het Drents.

Umdebij 150 reacties hef Tieck op heur vraogenliest kregen, waorbij de uterst positieve holding van olders tegenover het Drents, ok as ze zölf niet Drentstaolig opvoedt. Starker nog: veul olders die niet Drentstaolig opvoedt vindt wal dat het neudig is dat meer olders heur kinder met de streektaol grootbrengt.

En daor zit het pienpunt in de conclusies: veul olders denkt nog dat Drents een negatieve invloed hef op schoolprestaties en carrierekaansen. Veur dat eerste is intussen bewies genog verzameld dat meertaolig opgruien juust slim positief oetpakt veur kinder.

In heur conclusies markt Tieck op dat bewust naodenken over de taol die aj spreken gaot tegen een kind vaak pas een bewust vraogstuk wordt nao de geboorte. Daornaost schref ze verder: sprekers zölf hebt al een positief beeld van het Drents. Ze hebt zölf de toekomst van de taol in haanden deur de taol actief te gebroeken.

Taalkundedei 2021 Fryske Akademy

It Taalkundich Wurkferbân fan de Fryske Akademy organisearret dit jier de 11e Dei fan de Fryske Taalkunde, as ûnderdiel fan de ‘Myn Taal’-fiering om Kneppelfreed hinne.

De 11e Dei fan de Fryske Taalkunde is fan belang foar elkenien dy’t niget hat oan de stúdzje fan it Frysk yn brede sin. Resultaten fan histoarysk, sosjologysk en taalkundich ûndersyk binne wolkom, mar ek presintaasjes fan ûndersyksplannen, spekulaasjes en taalkorpora. Lêzingen meie jûn wurde yn alle Westgermaanske talen.

Fanwege de ‘Myn taal’- moanne is ‘Taalstriid’ it opsjonele kongrestema (konkurrinsje tusken talen, wurden of struktueren). Bydragen fan studinten binne, lykas altyd, fan herte wolkom. Ofhinklik fan it tal ynstjoeringen sil der ek in postersesje wêze.

Wannear: freed 19 novimber 2021, 10.00-1700 oere
Plak: Fryske Akademy (seal Sânwâlden of as it nedich fanwegen de koroanasitewaasje online)
Organisaasje: Taalkundich Wurkferbân
Opjefte: fia Eric Hoekstra

Oprop foar lêzingen

Foar elke lêzing stiet in healoere (20 minuten foar de lêzing, 10 minuten foar fragen).

De Fryske Akademy ropt elk hjirby op om him/har oan te melden foar in lêzing. Stjoer – leafst sa gau mooglik, mar op syn lêst op woansdei 1 septimber – in gearfetting fan in heale A4, mei namme en adres, nei Eric Hoekstra (skriuwer fan it Wurkferbân):

Hanno Brand: “Akademy stiet foar fikse útdagingen”

De Fryske Akademy stiet de kommende jierren foar fikse útdagingen. Troch besuniging nei besuniging binne fakatueren jierren oanien net opfolle. It gefolch wie in kealslach ûnder it wittenskiplik personiel, ek al binne de ôfrûne jierren mear promovendy by ús oan ‘e slach rekke as ea earder.” Dat seit direkteur-bestjoerder Hanno Brand hjoed yn syn taspraak op Akademy-dei, de tradisjonele jiergearkomste foar leden en stipers fan de Fryske Akademy. “It momint is no oanbrutsen en smyt it roer om om te ynvestearjen. Nije stêfleden binne nedich om promovendy te begelieden, projekten te inisjearjen, op heech nivo te publisearjen, ynternasjonale kontakten te lizzen, en it kontakt mei de Fryske mienskip te ûnderhâlden. De besunigingen geane de kommende jierren troch. Wy moatte mei hieltyd minder jild mear dwaan. Dat betsjut dat wy tagelyk ynvestearje moatte yn it opfoljen fan fakatueren en sterk ynsette moatte op it ynheljen fan projektjild.” Continue reading “Hanno Brand: “Akademy stiet foar fikse útdagingen””