Frysk op skoalle – In bernerjocht

Demonstrearje mei op 22 desimber yn Ljouwert

Mear as tritich jier lyn, in heal minskelibben al, mochten alle Fryske bern foar it earst op de legere skoalle wat oer har eigen taal leare. En mear as tweintich jier lyn, in hiele generaasje lyn al, mochten alle Fryske bern op de middelbere skoalle wat opstekke oer har eigen taal. Dat it fak Frysk ferplichte oanbean wurde moast wie in hoopfolle ûntjouwing, dêr’t de mear as 350.000 Frysksprekkers yn de provinsje Fryslân út opmeitsje mochten dat yn Nederlân it rjocht op ûnderwiis yn it Frysk tenei serieus oppakt wurde soe. Earder hie dat ûnderrjocht ommers mar sa’n spultsje west fan hjir wat, dêr in bytsje, en alles op basis fan frijwillichheid en it entûsjasme fan de inkeling.

Mar anno 2016 is der gjin reden mear foar optimisme oer it Frysk ûnderwiis. In deibegjin kin it net mear neamd wurde: wilens is it nacht yn ’e nane. Frysk leare op skoalle, it is by op syn heechst in oerke yn ’e wike bleaun. De measte masters wolle wol, mar kinne te min. It komt foar dat ûnbrûkbere lesmiddels jierrenlang dochs brûkt wurde moatte. It komt foar dat lessen bestean út it sjen nei in fideootsje. It komt hieltyd mear foar dat skoallen gebrûk meitsje fan de mooglikheid ûntheffing te freegjen fan de ferplichting om Frysk ûnderwiis te jaan – en dy samar krije fan de Provinsje. Unheffing of net, yn beide gefallen lit de ûnderwiisynspeksje it Frysk oan ’e kant fan ’e dyk lizze. Jawis, der is in Wet op it basisûnderwiis, der binne folsleine kearndoelen foar it fak Frysk, wat betsjut dat bern it as se it ûnderwiis ferlitte it Frysk sprekke, lêze en skriuwe kinne; der is in hânfêst foar beskerming fan minderheidstalen dêr’t it rjocht op ûnderwiis helder yn ferankere is. Mei de politike mûle sit it meast wol goed, mar it binne konkrete politike dieden dêr’t op wachte wurdt.

Wierlik, effektyf Frysk ûnderwiis is foar de Frysksprekkende taalminderheid yn Nederlân ommers in minskerjocht. Wierlik en effektyf Frysk ûnderwiis is ek in bernerjocht. In rjocht dat, op ’t heden en altyd al, âlden en bern allyk ûntkeard wurdt troch de Nederlânske steat en de Provinsje Fryslân. Wa of wat makket risselwaasje om it yndividueel-minsklike én maatskiplike probleem fan it Fryske analfabetisme werklik oan te pakken? Us multykulturele ideaal is omslein yn it omkearde, nammentlik fan taaldiversiteit nei in assimilaasje-ideology: trochinoar 90 oant 95 persint Nederlânsk, wat Ingelsk en sa’n 2 persint Frysk yn it basisûnderwiis. Frysktalige learlingen wurde troch it ûnderwiis ferballe út har eigen taal.

It wurdt tiid om sjen en hearre te litten dat der in ein komme moat oan dy beskamsume sitewaasje, in lân ûnweardich dat graach altyd en oeral foaroan stiet om te striden foar minskerjochten. Wy wolle op tongersdei 22 desimber dêrom mei in demonstraasje yn Ljouwert oan de polityk en de befolking fan Fryslân net inkeld sjen litte dat wy ús taal de muoite wurdich fine om noed foar te stean. Wy wolle ek en foaral derop ta dat ús bern lang om let it rjocht krije sille dat wy noait hân hawwe: it rjocht op wierliken en effektyf ûnderwiis yn it Frysk. It giet om mear oeren, middels en minsken; om mear earmslach foar it Frysk op trijetalige skoallen; om it planmjittich en mei oertsjûging tawurkjen nei in dúdlik better plak foar it ûnderwiis fan en yn it Frysk.

Op 22 desimber om 19.00 oere sille wy byinoar komme op it Saailân yn Ljouwert, om fan dêr yn optocht troch de stêd te gean. Elkenien is fan herte útnoege om mei te dwaan, hoe mear minsken, hoe better.

Frysk op skoalle – in bernerjocht!

Baskyske film Amama op 11 novimber te sjen by Omrop Fryslân

amama_6-796x430It is in bekend en sels tige aktueel probleem. Bedriuwsopfolging, of yn dit gefal: wa nimt it boerebedriuw fan heit oer? Yn de Baskyske film Amama stiet dy wrakseling sintraal. Ta gelegenheid fan it Noordelijk Film Festival yn Ljouwert stjoert Omrop Fryslân op freed 11 novimber de film Amama út. Omrop Fryslân fertoant de film mei Fryske ûndertitels.

Amama giet oer in Baskyske boerefamylje dy’t wrakselet mei it probleem fan de bedriuwsopfolging. In famyljedrama, dat him ôfspilet ûnder de eagen fan Amama (beppe). Wa nimt de boerepleats oer fan heit? De âldste soan emigrearret, de jongste wurdt ûngeskikt fûn. De druk komt folslein by de dochter te lizzen, wylst sy gjin boerinne mar keunstner wêze wol. De tematyk fan it boerebestean yn Baskelân is ek foar it Fryske plattelân werkenber. Want hoefolle Fryske boeren wrakselje wol net mei de opfolging?
Lês mear…

Soad stipe foar jierlikse ‘demokrasy-APK’ yn Europeesk Parlemint

De plenêre gearkomste fan it Europeesk Parlemint yn oktober 2016

De plenêre gearkomste fan it Europeesk Parlemint yn oktober 2016

In romme mearderheid yn it Europeesk Parlemint stimde ein oktober yn mei it foarstel fan D66-Europarlemintariër Sophie in’t Veld foar in jierlikse Europeeske ‘Demokrasy APK’. It doel is om tenei alle jierren in rapport út te bringen oer hoe’t it der yn alle 28 lidsteaten foarstiet mei de demokrasy, de rjochtsteat en de grûnrjochten. Hjirby wurdt sjoen nei saken as minskerjochten, parsefrijheid en rjochten fan minderheden en minderheidstalen yn alle 28 lidsteaten. Yn it ramt fan de jierlikse ‘Demokrasy-APK’ sil ek sjoen wurde nei it neilibjen fan it Europeesk Hânfêst foar Regionale en Minderheidstalen en it Ramtferdrach Nasjonale Minderheden, beide fan de Ried fan Europa. Dy ferdragen wurde op dit stuit noch ien kear yn de trije jier of sels ien kear yn de fiif jier hifke, mar frou In’t Veld fynt it wichtich dat soks faker bart. “Als je elk jaar rapporteert kun je de ontwikkelingen op de voet volgen en kun je ook beter zien of problemen wel of niet worden opgelost.” Sy sjocht it nije EU-meganisme as in fersterking fan it wurk fan de Ried fan Europa.
Lês mear…

Iepen brief oan RTV Noord

De seal siet grôtfol by de konferinsje oer it Nedersaksysk yn it EP

De seal siet grôtfol by de konferinsje oer it Nedersaksysk yn it EP

Aan de directie en hoofdredactie van RTV Noord
Open Brief

Leeuwarden, 24 oktober 2016

Geachte directie en hoofdredactie,
Het EBLT (Europeesk Buro foar Lytse Talen) oftewel EBKT (Europees Buro veur Kleine Taelen) komt op voor de minderheidstalen Fries, Nedersaksisch – waar het Gronings deel van uitmaakt – Bildts en Papiaments. Het vertegenwoordigt zo’n 22 organisaties en werkt samen met gelijksoortige instanties in het buitenland. Het EBLT vraagt uw aandacht voor het volgende.

Wij zijn erg geschrokken van het nieuws dat RTV Noord wil stoppen met twee van haar bekendste programma’s: Twij deuntjes veur ain cent en Klouk.

Het EBLT heeft ook de open brief van SONT over dit onderwerp ontvangen, de bekende stichting Streektaelorgenisaosies Nedersaksisch Taelgebied, één van onze leden. Het bestuur van het EBLT / EBKT staat vierkant achter deze brief en zal daarom niet alle argumenten van SONT nog eens herhalen.

Het is een groot verlies voor de Nedersaksische taal dat deze programma’s geschrapt worden. Het is namelijk erg belangrijk dat mensen zich kunnen uiten in hun moedertaal en programma’s zoals deze zijn erg belangrijk om de verbinding met de moedertaal niet verloren te laten gaan. Graag onderstrepen wij dat iets wat verloren gaat, vaak niet gauw terugkomt. Bovendien: u schrapt uw unique selling point, namelijk twee van de programma’s die uniek zijn in het Nederlandse medialandschap en die u doen onderscheiden van de concurrentie.
Lês mear…

Optredens Tsead Bruinja, Anne Feddema, Willem Schoorstra, Eeltsje Hettinga en Lotte Middendorp op Frankfurter Buchmesse

 

frankfurter-buchmesse-2016

 

 

Fryslân is dit jier op de Frankfurter Buchmesse fertsjintwurdige mei in eigen stand. Op it ynternasjonale poadium, dêr’t Nederlân as gastlân fan de Buchmesse har presintearret, sille fjouwer Fryske optredens te sjen wêze.

Dichter Tsead Bruinja lêst in seleksje foar út syn Frysktalige  oeuvre, mear yn it bysûnder út Stofzuigerzangers/Stofsûgersjongers, in útjefte yn gearwurking mei keunstneres Mirka Farabegoli en saksofoaniste Femke IJlstra. Willem Schoorstra bringt yn Redbad kronyk fan in kening in heidenske kening út de sânde iuw ta libben. Anne Feddema lêst in ferhaal foar út de yn Berlyn skreaune ferhalebondel De triennen fan Cheetah. Skriuwer-dichter Eeltsje Hettinga en fideokeunstner Lotte Middendorp litte in tal koarte fideogedichten sjen, ûnderdiel fan it eksperiminteel en digitaal literêre projekt It Font (www.itfont.nl) wêryn’t poëzy, byldzjende keunst, foardracht en muzyk op sterk sintúchlike manier mei elkoar ferweve binne.  Regisseur Tatiana Pratley presintearret it gehiel. Lês mear…

Thuishuis Tomke yn Beetstersweach sertifisearre as ‘bernedeiferbliuw foar meartalige ûntwikkeling’

Tomke
Op woansdei 12 oktober is it feest by Thuishuis Tomke, bernedeiferbliuw yn Beetstersweach. Thuishuis Tomke wurket sûnt oktober 2014 mei in belied dat rjochte is op de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern en hat it sertifisearringstrajekt no ôfrûne. Sy hawwe it sertifikaat ‘bernedeiferbliuw foar meartalige ûntwikkeling’ behelle. Yn it ramt fan de sertifisearring is it feest. Riemkje Pitstra sil in Tomkeferhaaltsje foarlêze, oer it bernedeiferbliuw en it beheljen fan it sertifikaat. Dit ferhaal hat sy spesjaal foar dizze gelegenheid skreaun. At de âlden de bern wer ophelje oerlanget Johanna Zaagmans fan it Sintrum Frysktalige Berne-opfang it sertifikaat oan eigner Gjilke de Rooi en stiet der in hapke en in drankje klear.
 
Provinsjaal ûnderwiisbelied
De Provinsje stimulearret sûnt 2003 de ynfiering fan Frysktalich en twatalich belied yn de berne-opfang en it pjuttewurk. It Sintrum Frysktalige Berne-opfang is oprjochte om lokaasjes dêrby te helpen. Der binne al rom 195 lokaasjes dy’t it taalbelied ynfierd hawwe en dat oantal is noch altyd groeiende.
 

Lês mear…

Beppe As een boom ommevaalt: ok veul wardering bi’j Filmwerf Oosterwoolde

 

Et Obeppe-plaatsjeosterwooldiger filmhuus ‘Filmwerf’, onderdiel van ‘Kunstwerf’, brocht zaoterdagaovend 8 oktober de Baskische film Amama. Die was veur oonze regio speciaol in et Stellingwarfs ondertiteld. De kleine vuuftig man pebliek was boeid van begin tot aende en herkende de thematiek, een generaosiekonflikt op et plattelaand. D’r was biezunder veul wardering ok veur opzet en techniek van de film. Die dri’jt niet in et gewone Nederlaanse bioskopecircuit mar was deur de Stellingwarver Schrieversronte naor Stellingwarf haeld i.s.m. et Europees Buro veur Kleine Taelen en mit deur toedoen van de relaosies in Baskenlaand. De vertoning in Oosterwoolde vul in et filmpergramme van Filmwerf en was et risseltaot van een saemenwarkingsaktiviteit van Kunstwerf en Stellingwarver Schrieversronte. Eerder brocht de Stellingwarver Schrieversronte Amama al uut in Buurthuus Noordwoolde.

Nije roman Paulo Coelho oer Mata Hari ferskynt yn it Frysk

 

 

De nije roman fan Paulo Coelho, De spion, ferskynt yn in Fryske edysje. Dit boek oer it turbulinte libben fan de Fryske Mata Hari, yn de Earste Wrâldoarloch op beskuldiging fan spionaazje foar de Dútsers ta de dea Coelho Spionferoardiele en eksekutearre yn Parys, ferskynt de kommende moannen oer de hiele wrâld yn oersetting. De Nederlânske edysje ferskynde ôfrûne tiisdei as ien fan de earste oersettingen. Nije wike komt de Fryske edysje út ûnder deselde titel, mar mei in fan de Nederlânske edysje ôfwikend omslach en mei it opskrift ‘Fryske Edysje’. It boek kriget op 7 oktober in offisjele presintaasje yn it Histoarysk Sintrum Ljouwert.

It is foar it earst dat in boek fan Paulo Coelho, fan waans wurk oer de hiele wrâld mear as 200 miljoen eksimplaren yn 170 lannen ferkocht binne, yn it Frysk útkomt. Paulo Coelho sels is fereare mei de Fryske oersetting: ‘It docht my in soad plezier dat krekt dit boek fan my, dat hannelet oer it tragyske libben fan dizze bysûndere Fryske frou, yn it Frysk ferskynt.’ Mei dizze Fryske oersetting komt it totaal oantal talen dêr’t Coelho’s boeken yn oerset binne op ienentachtich. Lês mear…

Festival ‘Suns Europe’ yn Friûlië freget om ferskes, film en literatuer yn lytse talen

suns_sardigna

Festival Suns Europa yn Udine, Italië sil begjin desimber op ‘e nij muzyk, film en literatuer yn minderheidstalen yn it sintsje sette. Muzikanten, filmmakkers en skriuwers dy’t hjiroan meidwaan wolle kinne harren oant 5 oktober ynskriuwe fia de website. Ferline jier die foar Fryslân it muzikale duo ‘Marit & Nigel’ mei oan Suns; net sûnder súkses, want it jonge duo waard doe twadde op it sjongfestival.

Foar dit jier krige it EBLT fan ús Europeeske netwurk NPLD de folgjende oprop, dy’t wy hjir publisearje:

SUNS EUROPE IS BACK! New website and call for the 2016 edition now online

Udine and its region, Friûl, are ready to be once again the heart of European creativity and of linguistic and cultural diversity. In less than two months, SUNS Europe will be back: from the 29th of November to the 3rd of December, the European festival of performing arts in minority languages will award the best music, video and literary production in such languages of the continent.

Both the information and the form to fill in order to participate are online on www.sunseurope.com, on which you will find also a suitable page where to upload all textual, audio and audio visual projects.
Lês mear…

Et Nedersaksisch / Nederduuts: een taal mit meugelikheden

De seal siet grôtfol by de konferinsje oer it Nedersaksysk yn it EP

De seal siet grôtfol by de konferinsje oer it Nedersaksysk yn it EP

EBLT-toespraoke in et Europees Parlement op 28.9.2016 deur Onno Falkena, expert in minderhiedstaelen

Goeiemiddag, vrouwluden en manluden. Et Nedersaksisch/Niederdeutsch is bi’j uutstek een Europees fenomeen. Ik wil daoromme graeg de Europarlementariërs Annie Schreijer-Pierik, Jens Gieseke en de Europese Volksperti’j bedaanken en priezen veur et orgeniseren van disse konfereensie in et Europees Parlement in Brussel. Et getuugt van historisch besef en van visie. Ik stao hiere as vertegenwoordiger van et Europeesk Buro foar Lytse Talen oftewel ‘Europees Buro veur Kleine Taelen’, de koepel oftewel Dachverband van 24 orgenisaosies die opkommen veur et Fries, et Nedersaksisch én et Papiamentu. Lês mear…

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38  Scroll to top