Promovendi Raoul Buurke, Hedwig Sekeres en Lourens Visser van de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen hebben een bordspel ontwikkeld: Streektaalstrijd. Spelers veroveren het taalgebied van de tegenstander door vragen over taalwetenschap en de streektalen die in Nederland en Vlaanderen worden gesproken te beantwoorden. Op 26 februari overhandigde prof. dr. Martijn Wieling, initiator van het spel, een exemplaar van het spel aan Groninger commissaris van de Koning Renรฉ Paas.
Streektaalstrijd bestaat uit een geografische kaart van Nederland en Vlaanderen, verdeeld in zeven gekleurde vlakken. Elke kleur staat voor een streektaal die nog altijd wordt gesproken: Fries, Nedersaksisch, Hollands, Zeeuws, Limburgs, West- en Oost-Vlaams en Brabants. Het spel wordt gespeeld met twee tot zeven spelers. Elke speler vertegenwoordigt een taalgebied. Spelers veroveren het taalgebied van de tegenstander door vragen over de streektalen die in Nederland en Vlaanderen worden gesproken te beantwoorden.
Grote variatie binnen taalgebieden Tijdens het spelen leren spelers allerlei bijzondere woorden uit de verschillende streektalen. Ook komen ze meer te weten over de grote variatie binnen taalgebieden, want alleen al binnen het Nedersaksisch zijn er legio variaties, denk aan Gronings, Drents, Twents en Veluws. En ook die varianten kennen weer subvarianten.
Daarnaast kunnen spelers geluidsfragmenten beluisteren via de bijbehorende website, en raden uit welk spraakgebied het fragment komt. Zo leren ze wat over de uitspraak en doen ze kennis op over taalkunde in het algemeen, bijvoorbeeld over het Indo-Europees, de taalfamilie waar alle zeven taalgebieden onder vallen.
Vooroordelen wegnemen Taalwetenschapper Raoul Buurke: โWe willen mensen op een speelse manier iets leren over taalwetenschap en de variatie aan streektalen in Nederland en Vlaanderen. Maar het spel willen we ook vooroordelen wegnemen over mensen die streektalen spreken. Over hen wordt nog weleens gedacht dat ze bot of onintelligent zijn. Terwijl dat helemaal niks met het spreken van een streektaal te maken heeft.โ
Streektalen zijn het waard om gesproken te worden, vinden Buurke en zijn collegaโs. โHet is belangrijk, levend cultureel erfgoed, dat maakt al die verschillende varianten van streektalen heel waardevol.โ
De taalwetenschappers onderzoeken vooral Nedersaksische talen. Daarom werkten ze voor de ontwikkeling van het bordspel samen met wetenschappers uit heel Nederland en Vlaanderen. โMaar we hebben ook sprekers van de verschillende talen erbij betrokkenโ, vertelt Buurke.
Verkooppunten Het spel is sinds begin dit jaar in beperkte oplage te koop op verschillende plekken in Nederland, onder meer in de Universiteitswinkel van de RUG. Het spel is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en bijdragen van diverse provincies en streektaalorganisaties.
Op 1 maart ferskynt by Utjouwerij Afรปk it nije ferskeboek โFoar alles in ferske!โ fan Clara Rullmann. It boek befettet tolve nije ferskes en ferhaaltsjes foar bern fan 2 o/m 6 jier. De ferskes binne makke foar gebrรปk op de berne-opfang en yn de รปnderbou fan it primรชr รปnderwiis, en geane oer รปnderwerpen dyโt dรชr deistige praktyk binne, lykas opromjen, iten, jierdei wรชzen en grutter wurden. De feestlike presintaasje fan it boek is op 29 febrewaris by ibs โt Holdersnรชst yn De Harkema.
De ferskes
Clara Rullmann skreau tolve ferskes oer รปnderwerpen dyโt ticht by de belibbingswrรขld fan jonge bern steane. Pedagogysk meiwurkers en learkrรชften yn de รปnderbou fan it primรชr รปnderwiis hawwe meitocht oer de รปnderwerpen en de nije ferskes ek yn de praktyk รบttesten. Doel wie dat de ferskes jonge bern oanmoedigje om mei te dwaan en te bewegen. Clara: “Muzyk is รปnmisber yn โe รปntwikkeling fan jonge bern. Troch meimekoar te sjongen en te dรปnsjen stimulearrest de taalรปntwikkeling, en hast tagelyk in hiel soad wille!”
Njoggen bern, learlingen fan ibs โt Holdersnรชst yn De Harkema en dielnimmers oan it Berne- iepenloftspul, songen de ferskes yn by Sytse Broersma fan Noorderzon Muziekproducties, รปnder lieding fan Joke Krist. De arranzjeminten fan de ferskes binne makke troch Peter van der Zwaag.
It boek
Yn it boek steane de tolve ferskes en tolve bypassende ferhaaltsjes op rym. It boek kin รปnder it sjongen en fertellen rjochtop delset wurde, sadat de bern de prachtige yllustraasjes fan Marijke Klompmaker ek besjen kinne. By alle ferskes en ferhaaltsjes wurde praat- en aktiviteitetips jรปn dyโt passe by it tema. Mei in QR-koade yn it boek komst by de online lokaasje dรชrโt de ferskes te belรบsterjen binne en ek de blรชdmuzyk downloaden wurde kin. It boek is makke mei subsydzje fanรบt it Taalplan Frysk. Pjutte-opfanglokaasjes en learkrรชften yn de รปnderbou kinne it boek fergees oanfreegje fia www.tomke.frl.
De presintaasje
Op 29 febrewaris 2024 om 13.30 oere is de presintaasje fan it nije ferskeboek โFoar alles in ferske!โ op ibs โt Holdersnรชst yn De Harkema. Clara Rullmann sil dรชr it earste eksimplaar fan it boek yn รปntfangst nimme, tagelyk mei de bern dyโt de ferskes ynsongen hawwe. Foarรดfgeand oan de presintaasje fersoargje Willy van Assen en Wytske Bouwma in clinic, dรชrโt sy yn sjen litte hoeโt it boek en de ferskes ynset wurde kinne. Oare pjutte-opfanglokaasjes en skoallen koene de รดfrรปne tiid al meidwaan oan in winaksje om ek saโn clinic te bemachtigjen. Yn totaal wurde der tsien clinics weijรปn.
It Ynterfrysk Kongres wurdt ien kear yn ‘e trije jier holden, รดfwikseljend yn elk fan de Fryslannen. Yn 2024, fan 31 maaie – 2 juny hat it Ynterfrysk Kongres plak op Sylt.
Dat kongres biedt alle Friezen de gelegenheid om trije dagen mei-inoar te laitsjen, te diskusjearjen en gewoan dingen te dwaan dyโt it bรชste beskriuwe dat wy byinoar hearre yn de prachtige natuer op it Noardsee-eilรขn Sylt. Elkenien is wolkom! Op Sรถl’ring, dat yn it Sylter Frysk betsjut: ,goede freon kom derynโ. ยปGur Frinj kum iin!ยซ
Ynterfryske gearwurkingsferbรขn
De Ynterfryske Rie is in gearwurkingsferbรขn fan trije Fryslannen, oftewol de trije seksjes yn West, East en Noard. De leden besteane รบt de leden fan de Fryske Rieden en it foarsitterskip wikselet om de trije jier. Seksje Noard is oant oant begjin juny foarsitter, dรชrnei nimt seksje East it roer oer.
Dรชrmei wurdt trije jier รดfsletten mei in rige ynter-Fryske gearkomsten lykas it frouljustreffen, de Hilgelรขn (Helgoland)-reis, in bestjoersgearkomste, algemiene gearkomsten en in soad ideeรซn. Nettsjinsteande tsjinwurkjende omstannichheden sa as de koroanakrisis wolle wy sjen nei wat wy berikt hawwe en wรชr ‘t wy hinne wolle.
Taheakke it programma en ynformaasje oer opjaan en de kosten.
Juster wie de Nederlรขnske premjรชre fan de suksesfolle Dรบtske film Mittagsstunde. De film waard tige goed besocht: de seal wie รบtferkocht!
Jelle BangmaOnno Falkena
De foto’s binne makke troch Geart Tigchelaar.
Mittagstunde is basearre op de bestseller mei deselde titel fan skriuwster Dรถrte Hansen. Der binne twa ferzjes fan de film makke: ien mei dialogen yn it Platdรบtsk, en ien mei dialogen yn it Heechdรบtsk. Op Memmetaaldei wie de Platdรบtske ferzje te sjen, mei รปndertitels yn it Frysk.
De premjรชre waard yn it ramt fan de Ynternasjonale Memmetaaldei organisearre troch it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) en it Mercator Europeesk Kennissintrum yn de mande mei Slieker Film.
Sneontemiddei, om 13:30 oere is de film noch in kear te sjen by Slieker Film.
It prachtige bekroande berneboekย Gozert, skreaun troch Pieter Koolwijk, is no oersetten nei it Frysk troch Rymke Zijlstra. De boekpresintaasje is op woansdei 7 febrewaris, tagelyk mei de premjรชre fan de teรคterfoarstelling โGozertโ foar basisskoallen, spile troch Jeugdtheater Frets.
Yn gearwurking mei Utjouwerij Afรปk is Rymke Zijlstraย frege om de Fryske oersetting te fersoargjen. Rymke hat mei in soad wille oan dizze oersetting wurke.
โIt ferhaal fan Gozert is prachtich en hat in belangryk boadskip. Ik bin bliid dat bern de kรขns krije om dat moaie boek no ek yn it Frysk te lรชzen.โย
Rymke Zijlstraย
Yn 2021 waardย Gozertย bekroand mei de Gouden Griffel foar it bรชste berneboek. Omโt de teรคterfoarstellingen yn Fryslรขn yn it Frysk opfierd wurde, รปntstie it idee om it berneboek ek oer te setten.
De Ried fan de Fryske Beweging is bot skrokken fan it berjocht dat meiwurkers fan de ING Bank gjin Frysk prate meie soene oan de telefoan tsjin klanten. De Ried hat sels in rekken by ING en wit dat de bank graach maatskiplik belutsen wรชze wol. De Ried wol dรชrom yn petear mei de bank oer syn hรขlding tsjin de Fryske taal oer om opheldering te krijen oer it foarfal en misferstannen de wrรขld รบt te helpen.ย
It nijs kaam oan it ljocht nei oanlieding fan in melding fan rjochtbanktolk Fedde Dijkstra, in klant fan ING. Dijkstra spruts oan de telefoan mei in meiwurker fan ING dyโt wol Frysktalich is, mar dat fan de bank net prate mocht. Neffens de bank hat dat te krijen mei de technology dyโt brรปkt wurdt om petearen fan meiwurkers te analysearjen.
โIn bank dyโt der foar elkenien is, soe der ek foar de Friezen wรชze moatte. It is รปnbesteanber dat twa Friezen รปnderling gjin Frysk prate meie,โ lit bestjoerslid Pieter de Zwart รบt namme fan de Ried fan de Fryske Beweging witte. Neffens de Ried meie technologyske beheiningen it rjocht om Frysk te praten net yn de wei stean. โWy tinke graach mei ING mei oer hoeโt sy dat oplosse kinne. Dรชrom hawwe wy de bank fia in brief benadere om yn petear te gean.โ
De Ried fan de Fryske Beweging giet derfan รบt dat ING ree is om yn petear te gean. En as dat net sa is? โDan sille wy รบs nochris beriede oer wat wy mei รบs rekken by de bank dogge, mar lit รบs earst it goede petear mar ris oangeanโ, sa seit De Zwart.
Op 21 febrewaris is it de Ynternasjonale Memmetaaldei, in inisjatyf fan de Feriene Naasjes. Yn it ramt dรชrfan organisearje it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) en it Mercator Europeesk Kennissintrum yn de mande mei Slieker Film de Nederlรขnske premjรชre fan de suksesfolle Dรบtske film Mittagsstunde fan regisseur Lars Jessen.De film is basearre op de bestseller mei deselde titel fan skriuwster Dรถrte Hansen. Der binne twa ferzjes fan de film makke: ien mei dialogen yn it Platdรบtsk, en ien mei dialogen yn it Heechdรบtsk. It EBLT presintearret de Platdรบtske ferzje, mei รปndertitels yn it Frysk.
Mittagsstunde
Mittagsstunde (โmiddeisoereโ) folget universitรชr dosint Ingwer (47) รบt Kiel, dyโt in sabbatical nimt omdat syn รขldelju Sรถnke en Ella op it Noard-Fryske plattelรขn harren sels net mear rรชde kinne. Heit is kwetsber, mar besiket achter de rollator stรขn te hรขlden as kroechbaas en mem is it paad hieltiid mear bjuster. Ingwer komt der al gau achter dat net allinnich syn aldelju feroare binne, mar ek it doarp Brinkebรผll. De skoalle en de winkel binne ticht en de kastanjebeammen yn de buorren moatte wike foar de grutte frachtautoโs en lรขnboumasines. Fan de mienskip is net folle mear oerโฆ
De wat mankelike film Mittagsstunde giet oer de bysรปndere famyljeskiednis fan Ingwer en de โ ek foar รบs Fryslรขn โ tige werkenbere feroarings op it plattelรขn en wat dy mei de minsken dogge. Wat bynt de plattelรขnsbewenners noch as alles ferdwynt?
Nederlรขnske premjรชre
Boek รฉn film hawwe yn heech tempo it Dรบtske taalgebiet ferovere. De film wie de bรชst besochte filmhรปsfilm fan Dรบtslรขn yn de winter fan 2022/2023. De Dรบtske media wiene loovjend en neamden de film โin Noarddรบtske pearelโ en de film waard priizge as humoristysk, weemoedich en gefoelich.
Mittagsstunde wie net earder te sjen yn in Nederlรขnske bioskoop of filmhรปs. EBLT, Mercator en Slieker bringe dรชr feroaring yn en presintearje de film รปnder de Fryske titel Middeisoere. De premjรชre wurdt in meartalige fertoaning. Yn de film wurdt neist it Dรบtsk benammen in soad Platdรบtsk sprutsen, in taal dyโt besibbe is oan it Nedersaksysk. De film wurdt troch Geertrui Visser foarsjoen fan รปndertitels yn it Frysk.
Ynternasjonale Memmetaaldei
It is alwer de tsiende kear dat it EBLT mei Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (รปnderdiel fan de Fryske Akademy) en Slieker Film dokumintรชres of films oer en mei taalminderheden presintearje op โe Ynternasjonale Memmetaaldei.
EBLT
It EBLT is in koepelorgaan dat de promoasje en beskerming fan de minderheidstalen yn Nederlรขn neistribbet. By it EBLT binne mear as tweintich organisaasjes oansletten dyโt harren ynsette foar de posysje fan it Frysk, it Nedersaksysk, it Biltsk en it Papiamentu.
Wรชs wolkom
De film is te te sjen op Ynternasjonale Memmetaaldei, woansdei 21 febrewaris, by Slieker Film, yn Ljouwert om 19:30 oere. De film wurdt nochris werhelle op sneon 24 febrewaris om 13:30 oere. Kaarten binne te ferkrijen foar 11,50,-
Vrijdag 9 febrewari is de boekprissentatie van de neie dichtbundel van Willem Tjebbe Oostenbrink.
Uutkomst is zien darde bundel met Grunneger poรซzie oet het Westerkwartier. De dichter schildert met veul warmte prachtige beelden, en maokt kleine zaoken groot. Hij vertelt de gedichten met zachtheid en gevuul, stelt vraogen en zuukt naor waorheden. En toch is het waorom vaok niet te begriepen. In zien poรซzie trekt de dichter het intermenselijke deur naor het filosofische.
t Oog wil werkelekheid vastleggen,
verbeeldeng schept en danst dermet.
We zoeken ien onszulf noar de kern,
allenneg aan dโoppervlakte kennen we stroalen.
De bundel hef 55 gedichten in het Westerkwartiers. Met een prachtige veurkant maokt deur Ada Katerina Oostenbrink.
De prissentatie van de bundel is 9 febrewari 2024 bij het Huus van de Taol, Raadhuisplein 1, 9411 BN Beilen. Het wordt een pergramma met poรซzie en meziek. Anvang 20.00 uur. Inloop 19.30 uur.
Taheakjen Papiamentu op Bonรชre oan it Europeesk Hรขnfรชst foar regionale en minderheidstalen is in histoaryske stap
It Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) is der wiis mei dat minister Hanke Bruins Slot fan Bรปtenlรขnske Saken it Papiamentu op Bonรชre oanmeld hat by de Ried fan Europa yn Straatsburch as beskerme taal neffens haadstik III fan it Europeesk Hรขnfรชst foar regionale en minderheidstalen. It is foar it earst sรปnt 1997 dat Nederlรขn in โnijeโ taal oan it ferdrach taheakke hat. It Papiamentu en it Frysk binne no tegearre de iennichste minderheidstalen fan Nederlรขn mei beskerming รปnder haadstik III. De oare erkende talen ฬถ it Nedersaksysk, Limboarchsk, Jiddysk en de talen fan Sinti en Roma ฬถ hawwe in โlichtereโ beskerming neffens haadstik II, sรปnder ferplichtings foar bygelyks it brรปken fan de talen by oerheid of de rjochtbank .
Paad nei erkenning
It ynskriuwen fan it Papiamentu yn it ferdrach lit sjen dat it Europeesk Hรขnfรชst gjin statysk dokumint is, mar in dokumint dat je feroarje en oanpasse kinne oan de 21ste iuw en ek oan it ferlet fan de sprekkers fan de minderheidstalen. It EBLT is sรปnt 2014 aktyf belutsen by de striid fan de Papiamentu-sprekkers op Bonรชre en yn Nederlรขn foar in bettere beskerming fan harren taal. Papiamentu-organisaasje SPLIKA is sรปnt 2014 in warber en wurdearre lid fan it EBLT en ek de Fundashon Akademia Papiamentu fan Bonรชre brocht troch de jierren hinne ferskate wurkbesites oan Fryslรขn om harren fierder te ferdjipjen yn de mooglikheden en de wurking fan it Hรขnfรชst.
It Hรขnfรชst kaam foar Bonรชre yn byld doeโt it eilรขn yn 2010 in Nederlรขnske gemeente (โopenbaar lichaamโ) waard. It troch Nederlรขn รปndertekene en ratifisearre Hรขnfรชst waard neffens de Ried fan Europa dรชrtroch ek fan tapassing op de trije BES-eilannen. Nederlรขn hat no foar it Papiamintsk kรชsten ratifisearre op it mรชd fan รปnderwiis, rjochtsferkear, iepenbier bestjoer en iepenbiere tsjinsten, media, kulturele aktiviteiten en ekonomysk en sosjaal libben.
Maatregels
Troch de รปndertekening fan it Hรขnfest wurdt Den Haach no, mei de selsstannige lannen Aruba en Curaรงao, ferantwurdlik foar de beskerming en befoardering fan it Papiamintsk. De ratifikaasje betsjut dat de situaasje fan it Papiamintsk om de fiif jier hifke wurdt troch in รปnรดfhinklike kommisje fan saakkundigen en dat organisaasjes fan Papiamentu-sprekkers harren fyzje en winsken ynbringe kinne by de Ried fan Europa.
Nederlรขn sil no รปnder oare maatregels nimme moatte om it Papiamintsk mear romte te jaan yn it รปnderwiis. It tal lesoeren yn it primรชr รปnderwiis yn it Papiamintsk is op oantrunen fan it ministearje fan O.C. en W. werombrocht sรปnt Bonรชre in iepenbier lichaam fan Nederlรขn is. Troch it รปndertekenjen fan it Hรขnfรชst รปntstiet der in nije situaasje. Nederlรขn is no ferplichte primรชr รปnderwiis yn it Papiamintsk te bieden. Dat betsjut dat dรชr ek learmiddels, meiwurkers en jild foar รบtlutsen wurde moat.
Fan inoar leare
Mei it Papiamintsk as twadde taal รปnder haadstik III lizze der ek mooglikheden foar Fryslรขn en Bonรชre om op te arbeidzjen en om fan inoar te learen. Guon saken binne yn Fryslรขn better regele, lykas it beropstoaniel yn eigen taal, mar Fryslรขn kin wer fan Bonรชre leare wรชrโt it giet om it plak fan de minderheidstaal op de rjochtbank. Papiamentu-sprekkers hawwe it rjocht om prosedueres folslein yn eigen taal te fieren, wylst Friezen al bliid wรชze meie as it harren slagget om de eigen taal prate te kinnen.
Wurkje mei it Europeeske Hรขnfรชst foar regionale talen en minderheidstalen is in saak fan de lange azem, mar kin ek tige weardefol wรชze. Hieltiid kritysker rapportaazjes fan de Ried fan Europa hawwe der mei ta laat dat de KNAW okkerdeis advisearre om sa gau mooglik wer in selsstannige universitรชre stรบdzjerjochting Frysk te begjinnen. It Hรขnfรชst bewekket in รปndergrins en wol tagelikertiid minderheden en de Ryksoerheid stimulearje om yn oparbeidzjen de minderheidstalen te รปntwikkeljen en te befoarderjen.
Lokwinsk
It EBLT wol SPLIKA, de Fundashon Akademia Papiamentu en de Papiamentu-taalmienskip fan herte lokwinskje en ek sukses winskje by de realisaasje fan alle รดfspraken รบt it Hรขnfรชst. It lidmaatskip fan SPLIKA en de noflike kontakten mei Bonรชre hawwe it wurk fan it EBLT in ekstra diminsje jรปn. It EBLT sjocht รบt nei it ferdjipjen fan de gearwurking yn dizze fase en seit dรชrom jitris pabien!
Het EBLT feliciteert SPLIKA en de Fundashon Akademia Papiamentu met erkenning Papiamentu
toevoeging Papiamentu op Bonaire aan het Europees Handvest voor regionale en minderheidstalen is een historische stap
Het Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) is er blij mee dat minister Hanke Bruins Slot van Buitenlandse Zaken het Papiamentu op Bonaire heeft aangemeld bij de Raad van Europa. Het is voor het eerst sinds 1997 dat Nederland een โnieuweโ taal aan het verdrag heeft toegevoegd. Het Papiamentu en het Fries zijn nu samen de enige minderheidstalen van Nederland met bescherming onder hoofdstuk III. De andere erkende talen ฬถ het Nedersaksisch, Limburgs, Jiddisch en de talen van Sinti en Roma ฬถ hebben een `lichtere’ bescherming volgens hoofdstuk II, zonder verplichtingen voor bijvoorbeeld het gebruik van de talen bij overheid of de rechtbank.
Weg naar erkenning
Het inschrijven van het Papiamentu in het verdrag laat zien dat het Europees Handvest geen statisch document is, maar een document dat je kunt veranderen en aanpassen aan de 21ste eeuw en ook aan de behoeften van de sprekers van de minderheidstalen. Het EBLT is sinds 2014 actief betrokken bij de strijd van Papiamentu-sprekers op Bonaire en in Nederland voor een betere bescherming van hun taal. Papiamentu-organisatie SPLIKA is sinds 2014 een actief en gewaardeerd lid van het EBLT en ook de Fundashon Akademia Papiamentu van Bonaire gebracht door de jaren heen verschillende werkbezoeken aan Fryslรขn om zich verder te verdiepen in de mogelijkheden en de werking van het Handvest.
Het Handvest kwam voor Bonaire in beeld toen het eiland in 2010 een Nederlandse gemeente (`openbaar lichaam’) werd. Het door Nederland ondertekende en geratificeerde Handvest werd volgens de Raad van Europa hierdoor ook van toepassing op de drie BES-eilanden. Nederland heeft nu voor het Papiaments artikelen geratificeerd op het gebied van onderwijs, rechtsverkeer, openbaar bestuur en openbare diensten, media, culturele activiteiten en economisch en sociaal leven.
Maatregelen
Door de ondertekening van het Handvest wordt Den Haag nu, met de zelfstandige landen Aruba en Curaรงao, verantwoordelijk voor de bescherming en bevordering van het Papiaments. De ratificatie betekent dat de situatie van het Papiaments elke vijf jaar wordt getoetst door een onafhankelijke commissie fan experts en dat organisaties van Papiamentu-sprekers hun visie en wensen in kunnen brengen bij de Raad van Europa.
Nederland zal nu onder andere maatregelen moeten nemen om het Papiaments meer ruimte te geven in het onderwijs. Het aantal lesuren in het primair onderwijs in het Papiaments is op aandringen van het ministerie van O.C. en W. teruggebracht sinds Bonaire een openbaar lichaam van Nederland is. Door het ondertekenen van het Handvest ontstaat er een nieuwe situatie. Nederland is nu verplicht primair onderwijs in het Papiaments te bieden. Dat betekent dat daar ook leermiddelen, medewerkers en geld voor moet worden uitgetrokken.
Van elkaar leren
Met het Papiaments als tweede taal onder hoofdstuk III liggen er ook mogelijkheden voor Fryslรขn en Bonaire om samen te werken en van elkaar te leren. Sommige zaken zijn in Fryslรขn beter geregeld, zoals het beroepstoneel in eigen taal, maar Fryslรขn kan weer van Bonaire leren als het gaat om de plek van de minderheidstaal op de rechtbank. Papiamentu-sprekers hebben het recht om procedures volledig in eigen taal te voeren, terwijl Friezen al blij mogen zijn als het hen lukt om de eigen taal te kunnen spreken.
Werken met het Europese Handvest voor regionale talen en minderheidstalen is een zaak van de lange adem, maar kan ook erg waardevol zijn. Steeds kritischere rapportages van de Raad van Europa hebben er mede toe geleid dat de KNAW onlangs adviseerde om zo snel mogelijk weer een zelfstandige universitaire studierichting Fries te beginnen. Het Handvest waakt over een ondergrens en wil tegelijkertijd minderheden en de Rijksoverheid stimuleren om in samenwerking de minderheidstalen te ontwikkelen en te bevorderen.
Felicitaties
Het EBLT wil SPLIKA , de Fundashon Akademia Papiamentu en de Papiamentu-taalgemeenschap van harte feliciteren en ook succes wensen bij de realisatie van alle afspraken uit het Handvest. Het lidmaatschap van SPLIKA en de aangename contacten met Bonaire hebben het werk van het EBLT een extra dimensie gegeven. Het EBLT kijkt uit naar het verdiepen van de samenwerking in deze fase en zegt daarom nogmaals pabien!
Relato di prensa skirbรญ pa Elsmarie Beukenboom โ presidente di Fundashion Akademia Papiamentu
Despues di diessinku aรฑa ku Boneiru a pidi gobiรจrnu hulandes pa pone papiamentu di Boneiru aplikabel den e Karta Oropeo di idioma regional รฒf idioma di minoria, dia 22 di yanรผari 2024 por fin a kumpli ku e petishon ei.
Ku un moshon di 22 di desรจmber 2009 Konseho Insular di Boneiru ta pidi gobiรจrnu hulandes pa pone papiamentu di Boneiru aplikabel den e Karta Oropeo di idioma regional รฒf idioma di minoria.
Despues di diessinku aรฑa di negosashon intensivo hibรก pa Fudashon Akademia Papiamentu i SPLIKA di Hulanda a logra ku awor, meskos ku fris di Hulanda, papiamentu tambe ta den Karta Europeo di idioma regional รฒf idioma di minoria riba lista di Konseho di Oropa.
For di awor Den Haag ta koresponsabel pa protekshon i promoshon di papiamentu i e tambe por traha maneho pa nos idioma.
Kada sinku aรฑa, gobernashon hulandes tin ku informรก Konseho di Oropa kiko nan a hasi pa promovรฉ i protehรก papiamentu. NGOnan lokal tambe por tene ekspertonan di Konseho di Oropa na altura kon segun nan e proseso ta baiendo.
A kompremetรฉ ku diferente punto tin i kada un tin su karga.
Por ehรจmpel edukashon. Hulanda ta kompremetรฉ di hasi posibel pa ofresรฉ edukashon primario na papiamentu.
Hulanda ta komprometรฉ ku lo pone rekurso finansiero disponibel pa personal i material edukativo.
Tambe e Karta ta garantisรก ku lo bin edukashon tokante historia i kultura di Boneiru na nos skolnan primario.
Hulanda a firma ku e lo garantisรก ku den korte wes, riba petishon di un di e partidonan, lo hiba e huisio na papiamentu.
Tambe Hulanda lo oponรฉ aktivamente kontra prรกktikanan unda ta deskurashรก uso di papiamentu den gremio sosial i ekonรณmiko.
Ku rekonesementu di papiamentu bou di Parti III di Karta Oropeo di idioma regional รฒf idioma di minoria a keda demostrรก ku trabou duru i konsistente i trahando huntu ku gobiรจrnu di Boneiru i su รกmtenarnan riba un meta komรบn ta duna fruta.
Direktiva di Fundashon Akademia Papiamentu ta felisitรก pueblo di Boneiru ku e logro akรญ. ย Danki na SPLIKA di Hulanda pa nan apoyo durante tur e aรฑanan i tambe na Europeesk Bรผro voor Lytse Talen pa a sostenรฉ nos.
Papiamentu beschermd als minderheidstaal
Persbericht geschreven door Elsmarie Beukenboom – voorzitter van Fundashion Akademia Papiamentu
In een Motie van 22 december 2009 riep de Eilandsraad van Bonaire de Nederlandse regering op om het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden voor het Papiaments op Bonaire toepasselijk te verklaren. We zijn nu 15 jaar verder.
Na een intensief onderhandelen hebben Akademia Papiamentu en SPLIKA dit doel weten te verwezenlijken. Op 22 januari 2024 is bij het Secretariaat-Generaal van de Raad van Europa een brief van de Nederlandse Minister van Buitenlandse Zaken binnen gekomen waarin het Koninkrijk der Nederlanden verklaart het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden van toepassing te maken voor het Papiamentu op Bonaire.
Door de ondertekening van het Handvest wordt โDen Haagโ mede verantwoordelijk voor de bescherming en bevordering van het Papiaments. Elke vijf jaar zal de Nederlandse regering verantwoording moeten afleggen aan de Raad van Europa over de effectiviteit van de maatregelen om de taal te bevorderen en beschermen. De lokale NGOโs kunnen bij de experts van de Raad van Europa ook hun visie op de voortgang van dit proces neerleggen.
Nederland zal nu maatregelen moeten nemen die in het mogelijk maken om primair onderwijs te bieden in het Papiaments. Het Handvest maakt ook duidelijk dat dit geen vrijblijvende opgave is. Wanneer een staat zich ertoe verbindt te garanderen dat een regionale taal of taal van een minderheid wordt onderwezen, moet zij ervoor zorgen dat de noodzakelijke middelen beschikbaar zijn in termen van financiรซn, personeel en onderwijsmiddelen (zo stelt het explainatory report). Ook zal er vanuit Den Haag beleid moeten komen om onderwijs in de geschiedenis en cultuur van Bonaire te waarborgen.
In strafrechtelijke, civiele en administratieve procedures heeft Nederland nu onderschreven te garanderen dat de rechters, op verzoek van een van de partijen, de procedure te voeren in het Papiaments.
Ook zal Nederland zich actief moeten verzetten tegen praktijken gericht op ontmoediging van het gebruik van een regionale taal of taal van een minderheid in verband met economische of sociale activiteiten.
Met de erkenning van het Papiaments onder deel III is duidelijk geworden dat het taalbeleid in Nederland geen beklonken zaak is, maar dat door gezamenlijk optrekken van non-gouvernementele organisaties, wetenschappers en lokale overheden, vernieuwing en verbetering van de positie van regionale talen bewerkstelligd kan worden.
Wij feliciteren de bevolking van Bonaire en de bestuursleden van Stichting Akademia Papiamentu. Aan stichting SPLIKA, gevestigd in Nederland, een woord van dank. Samen hadden wij opgetrokken om dit te realiseren. Ook een woord van dank voor het Europeesk Bรผro voor Lytse Talen voor hun steun.
