Tag: Frysk

Posted on

It Noardfrysk en Liwwadders klinke mei in film en bier op Ynternasjonale Memmetaaldei

Sawol it Noardfrysk as it Liwwadders klinke op 21 febrewaris – de Ynternasjonale Memmetaaldei – yn Slieker Film, Ljouwert. Dy deis is de fertoaning fan de Noardfryske film Amrum mei in yntroduksje fan frisist Henk Wolfenoanslutend klinkt it startskot foar in taal- en keunstprojekt foar de promoasje fan it Liwwadders mei de presintaasje fan trije Liwwadder spesjaalbierkes fan Brouwerij Grutte Pier, dy’t ynspirearre binne op it boek Ik rúk al aardech naar de skep fan Ezra Efdé.

Mei Ynternasjonale Memmetaaldei op 21 febrewaris stean taaldiversiteit, memmetalen en meartaligens jierliks yn it sintsje. It is de tolfde kear dat it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT), it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (ûnderdiel fan de Fryske Akademy) en Slieker Film – dit jier fersterke mei it Noordelijk Film Festival – op dy bysûndere dei films oer en mei taalminderheden presintearje.

Amrum

Op it ôfhandige Dútske waadeilân Amrum is yn de lêste wiken fan de oarloch yn april 1945 oan alles gebrek. De tolfjierrige Nanning moat as ‘man fan it hûs’ alles op alles sette om syn mem dy’t hast befalle sil, broerke, suske en syn muoike fan iten te foarsjen. Nettsjinsteande it lijen fielt it libben op it prachtige, winige eilân hast as in paradys. Mar as de frede lang om let oanbrekt, wrakselet Nanning mei de nazi-oertsjûgingen fan syn âlden, en de tsjinstanners op it eilân.

Amrum (reg. Fatih Akin) is in coming-of-age ferhaal dat bot yndruk makket. Aktrise Diane Kruger spilet yn de film dy’t ynspirearre is op de autobiografyske roman Amrum fan Hark Bohm.

It Noardfrysk is ien fan de Fryske talen en wurdt praat yn it noarden fan Dútslân, sawol op it fêstelân as op waadeilannen lykas Amrum. De film wurdt yntrodusearre troch Henk Wolf, taalkundige, frisist en hjoed-de-dei warber as wittenskiplik meiwurker foar it Sealterfrysk by de Oldenburgische Landschaft.

Liwwadder spesjaalbier en startpunt taal- en keunstprojekt

De lansearing fan dry ferskillende Liwwadder spesjaalbieren, brouwd in samenwerking met bierbrouwerij Grutte Pier, is ut startpunt fan un taal- en keunstprojekt foar de promoasy fan ut Liwwadders. Cambuur-trainer Henk de Jong, wethouwer Hein Kuiken en direkteur fan ut Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) Meindert Seffinga, sille de earste eksemplaren in ontfangst nimme fan inisiatyfnimmer Ezra Efdé. De Liwwadder band Trio Ossekop, met Johan Juckers fan ut fòrmaleche Irish Stew, fersòrgt de múzyk, met Liwwadder klassikers (o.a. “Oudste stapper fan ’e stad”).

De namen fan ‘e spesjaalbieren binne baseard op spreekwoarden út ut yllustrearde spreekwoardeboek Ik rúk al aardech naar de skep (2024), fan un skrifke út 1998 waar oma Aartje Feikje (Attie) Efdé-van der Wal Liwwadder spreekwoarden en gesegden fastlêgde. Remco Efdé, yllustrator fan disse útgave, het nou oek de etiketten fan ‘e bieren ontworpen. Disse etiketten hewwe un QR-koade, dy’t by scannen een grôte gele knop opent waar mênsen hun eigen spreekwoarden in kenne senden op de website Liwwadder-spreekwoorden.nl. Disse website is in samenwerking met ut HCL en Cinnamon Interactive tot stand kommen.

De insendingen wurde metnomen in un projekt met Graffiti Platform Leeuwarden, waarbij ferskillende keunstenaars útnoadegd wurde om un spreekwoard te kieze en un eigen interpretaasy derfan te ferbeelde in muurskilderingen in ’e stad. Met dit projekt toane we de kreatife pòtênsy fan lokale taal, fertaald in un eigentidse fòrm.

Oer de organisaasjes

  • EBLT

It Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) is in koepelorganisaasje dy’t har sûnt 1984 ynset foar de promoasje en beskerming fan autochtoane minderheidstalen yn Nederlân. It EBLT hat mear as tweintich lidorganisaasjes, dy’t harren ynsette foar de posysje fan it Frysk, it Nedersaksysk, it Biltsk en it Papiamintsk.

  • Ik rúk al aardech naar de skep

Ik rúk al aardech naar de skep het syn oarsprong in un handgeskreven skrifke út 1998, waar oma Aartje Feikje (Attie) Efdé-van der Wal Liwwadder spreekwoarden en gesegden fastlêgde. Na her overlijden het kleinseun Ezra Efdé, met hulp fan de provînsy Fryslân en andere lokale òrganisasys, der un boekje fan maakt, met as doël haar werk en het Liwwadders te beware en te dele. Op 25 november 2024 is disse bundel fan Liwwadder spreekwoarden públiseard en is sinsdyn beskikber by bekende boekhandels in Liwwarden.

  • Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen

It Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen is ûnderdiel fan de Fryske Akademy en hat as missy it opdwaan, tapassen en it fersprieden kennis op it mêd fan meartaligens en taallearen op skoalle, thús en troch kultuerpartisipaasje. De fokus fan Mercator leit benammen op de regionale en minderheidstalen yn Europa.

  • Noordelijk Filmfestival

Het Noordelijk Film Festival is een vijfdaags filmfestival in Leeuwarden dat elk jaar plaatsvindt in november. Op het Noordelijk Filmfestival wordt in 2026 voor het vierde jaar op rij een selectie films gepresenteerd uit kleine taalgebieden van over de hele wereld, als onderdeel van de programmalijn Memmetaal.

  • Slieker Film

Slieker Film is hét filmhuis van Fryslân, gevestigd aan het Wilhelminaplein in het Fries Museum te Leeuwarden. We doen meer dan enkel films vertonen, we brengen met onze liefde voor film en cultuur ook mensen samen.

Wês wolkom

Op sneon 21 febrewaris begjint om 15:00 oere it filmprogramma yn Slieker Film, Wilhelminaplein 92, Ljouwert. Filmkaarten binne by Slieker te krijen. Oanslutend is der yn de foyer om 17:00 de iepenbier tagonklike presintaasje fan de Liwwadder spesjaalbierkes.

Posted on

Hânboek mei ynformaasje en tips oer taalûntwikkeling by jonge meartalige bern

Op 27 jannewaris hat it projektteam fan Read with MEE (mei ûnder oaren partners Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen en NHL Stenden Hegeskoalle) harren hânboek ‘Handbook-INC: Inclusive Multiliteracy Development in Early Childhood Education and Care’ lansearre. Dat hânboek is in samling fan ynformaasje en praktyske tips foar eltsenien dy’t, as âlder of beropsmjittich, behelle is by jonge meartalige bern.

Read with MEE hânboek
Read with MEE hânboek

Iere taalûntwikkeling

It hânboek fertelt mear oer de iere taalûntwikkeling by bern, en yn it bysûnder hoe’t it sit as bern meartalich grutbrocht wurde. Ynformaasje en tips oer lêsfeardigens, foarlêze en ferhalen fertelle krije hjirby in soad oandacht. It hânboek hat in sterke wittenskiplike basis, mar is skreaun yn gewoane taal sûnder fakjargon om de teory sa tagonklik mooglik te meitsjen.  

By de online lansearring wiene mear as 60 minsken oanwêzich út hiel Europa wei. Sprekkers fan NHL Stenden Hegeskoalle en Trinity College Dublin (IE) fertelden mear oer de ynhâld en ûntwikkeling fan it hânboek. Neist de teory en praktyske tips jout it hânboek ek praktykfoarbylden út ferskate Europeeske lannen wei om oaren te ynspirearjen. Sa wurde bygelyks de Fryske Berneboeke-ambassadeur en de Lês-mar-foar wiken yn it sintsje set. 

Read with MEE hânboek
Read with MEE hânboek

Fergees

It hânboek is fergees del te laden as pdf fia de projektwebsite.

Goed om te witten: De kommende tiid komme der ek oersettings fan it hânboek yn meardere talen, lykas it Frysk, Nederlânsk, Iersk, Baskysk en Spaansk!

Oer Read with MEE

It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.

Read with MEE is in gearwurking tusken seis partners út België, Ierlân Nederlân en Spanje. Dat binne ATiT (BE), Trinity College Dublin (IE), NHL Stenden University of Applied Sciences (NL), 8D (NL), University of the Basque Country (ES) en it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (Fryske Akademy, Ljouwert) as koördinator.

Lês mear ynformaasje op de Read with MEE website.

Posted on

Provinsje wol mear learkrêften en dosinten mei foech Frysk

‘Jou Frysk omdatst joust om it Frysk!’ Provinsje Fryslân wol (takomstige) learkrêften en dosinten entûsjast meitsje foar it beheljen fan it foech Frysk. Dêrom is moandei 12 jannewaris de kampanje Jou Frysk, omdatst joust om it Frysk útein set. Deputearre Eke Folkerts: “Mei dizze kampanje meitsje wy de rûte dúdliker, tagonkliker en oantrekliker.”

Op grûn fan Taalplan Frysk 2030 en de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK) 2024-2028 krijt it leargebiet Fryske taal en kultuer de kommende jierren in hieltyd gruttere rol yn it ûnderwiis. De provinsje hat de ambysje dat de wetlike kearndoelen op alle skoallen yn Fryslân yn it primer ûnderwiis en ûnderbou fan fuortset underwiis yn wurking steld binne. Dêrneist stribbet de provinsje dernei dat it Frysk ek yn de ûnderwiissektoaren dêr omhinne in sterk plak krijt, sadat der in trochgeande learline ûntstiet. Om dat te realisearjen binne der mear learkrêften en dosinten nedich mei it foech om Frysk dosearje te kinnen en meien.

Trije doelgroepen

De kampanje rjochtet him yn earste ynstânsje op de neikommende trije doelgroepen:
1. hafû – en twû-learlingen dy’t in learare-oplieding oerwage
2. pabû-studinten en begjinnende learkrêften primêr ûnderwiis
3. dosinten fuortset ûnderwiis en mbû

Mei de kampanje wol de provinsje harren stimulearje om it foech Frysk te heljen. Dat kin troch foltiid- en dieltiidopliedingen te folgjen of, as pabû-studint, in semester Frysk te folgjen. De opliedingen wurde oanbean op NHL Stenden Hegeskoalle en Ryksuniversiteit Grins.

Mear as de helte kiest Fryske Taal en Kultuer as eksamenfak

Dat der fan ‘e kant fan learlingen ynteresse yn Frysk as eksamenfak is, die al bliken op Piter Jelles Ynsicht. Dosint Debbie van Elden folge de oplieding Learaar Frysk, wêrnei’t de lokaasje de earste skoalle waard dy’t it Frysk eineksamen foar tmbû-basis en -kader oanbiede koe. Fan de 105 twaddejiers, keazen 62 learlingen Frysk as eksamenfak.

Wurkje mei de Fryske taal

Opdrachtjouwer foar de kampanje is de provinsje Fryslân. Neffens deputearre Eke Folkerts is de motivaasje om mei de Fryske taal te wurkjen grut: “Mar minsken witte somtiden net hokker mooglikheden der binne. Mei dizze kampanje meitsje wy de rûte dúdliker, tagonkliker en oantrekliker.”

It kampanjeboadskip is helder: Jou Frysk, omdatst joust om it Frysk. Kombinearje watst kenst mei watst kinst. Want de taal libbet, as ien him jout. De taal is der, no de leararen noch. Jousto de takomst taal? Jou Frysk!
Mear ynformaasje: www.joufrysk.frl.

Posted on

Rely Jorritsmapriisfraach 2026 iepensteld

De Rely Jorritsmapriisfraach foar Fryske ferhalen en gedichten is wer iepensteld. It is de 72ste kear dat de priisfraach útskreaun wurdt. Wa’t gading meitsje wol, kin foar 15 april 2026 in ferhaal en/of fers ynstjoere. In ûnôfhinklike sjuery dy’t dit jier bestiet út Gerbrich van der Meer, Reitze Jonkman en Yvonne Dijkstra, hifket de ynstjoeringen anonym en kin maksimaal fiif ferhalen en fiif fersen bekroane. Elk bekroand ferhaal of gedicht wurdt honorearre mei € 1.000,-.

De ynstjoeringen moatte digitaal as taheakke yn Word maild wurde nei rely@stiftingflmd.frl. Namme, adres en telefoannûmer fan de ynstjoerders moatte apart yn de e-mail fermeld wurde, mar bliuwe geheim, ek foar de sjuery.

Rely Jorritsma (Jellum 1905 – Nijmegen 1952) hie yn syn testamint bepaald dat der alle jierren in priisfraach útskreaun wurde moat foar de bêste fiif gedichten en fiif ferhalen yn de Fryske taal. Al sûnt 1954 wurdt syn winsk útfierd. De stifting Rely Jorritsmafûns oranisearret de priisfraach. Foar mear ynformaasje sjochst op de webside www.stiftingflmd.frl.

Posted on

Read with MEE jout fergees webinar oer lêsûntwikkeling fan meartalige bern

Bern dy’t meartalich grutbrocht wurde, hawwe faak ûngelikense ûnderwiiskânsen yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Dat is in útdaging yn it ûnderwiis dêr’t ús ynternasjonale projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) op ynspilet mei it skriuwen fan in hânboek mei handige ynformaasje. Dat hânboek wurdt op 27 jannewaris online presintearre.

Ynteraktyf foarlêzen

Op tiisdei 27 jannewaris 2026 is elkenien, online, fan herte wolkom om it Ingelsktalige webinar ta gelegenheid fan de lansearring fan it nije hânboek fan it Read with MEE-projekt by te wenjen. Dat hânboek jout tagong ta nije wurkwizen en resinte ûntwikkelings op it mêd fan taalûntwikkeling, taalkundich ferskaat en ûndersyk nei meartaligens. It hânboek wurdt fergees beskikber makke op de website fan Read with MEE.

Yn it webinar sille dosint-ûndersikers fan projektpartner NHL Stenden fertelle oer ynteraktyf foarlêzen en oare praktiken dy’t taalûntwikkeling yn meartalige klaslokalen yn de iere jierren befoarderje kinne.

It webinar wurdt iepene troch prof. Lorna Carson fan Trinity College Dublin en is op 27 jannewaris 2026 fan 16:15 oant 17:00 oere. Om de ZOOM-link te ûntfangen, kinst dyn e-mailadres hjir ynfolje.

Oer Read with MEE

It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.

Read with MEE is in gearwurking tusken seis partners út België, Ierlân, Nederlân en Spanje. Dat binne ATiT (BE), Trinity College Dublin (IE), NHL Stenden Hegeskoalle (NL), 8D (NL), , University of the Basque Country (ES). De sechsde partner, it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (Fryske Akademy) yn Ljouwert koördinearret it projekt.

Lês mear ynformaasje op Mercators projektpagina of op de Read with MEE website.

Posted on

Oprop De Fryske Beweging: tekenje petysje foar Frysk boppe-oan op ferkearsbuorden

De Fryske Beweging hat in petysje lansearre om de Provinsje Fryslân derfan te oertsjûgjen dat it Frysk as earste taal op de nije twatalige ferkearsbuorden pleatst wurde moat. De organisaasje wol dêrmei tefoaren komme dat it Frysk – yn syn eigen provinsje – sichtber op it twadde plak bedarret.

Ofbylding fia de Fryske Beweging. Bewurke fan https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:C2_borden_A28.JPG, beskikber ûnder de folgjende lisinsje.

Yn de hjoeddeiske plannen wol de provinsje it Nederlânsk boppe-oan sette. “In flinke flater,” seit bestjoerslid Pieter de Zwart. Al is dat neffens him net perfoarst it gefolch fan kweade wil. “It Frysk wurdt hjir net om ynhâldlike redenen op it twadde plak set, mar om’t de provinsje op basis fan in dizich advys fan in ferkearspsycholooch de ferkearde kant opstjoerd is.”

De Fryske Beweging wiist derop dat der gjin ferkearstechnysk argumint bestiet om it Nederlânsk foarrang te jaan. Yn oare twatalige regio’s yn Europa – lykas Wales, Skotlân en it Baskelân – stiet de minderheidstaal boppe-oan, sûnder dat der ek mar ien probleem foar de feiligens ûntstiet. De Zwart: “It is hielendal net in saak fan ferkearsfeiligens, mar fan status. Taalpsychologysk besjoen makket it nammentlik wol in grut ferskil: wat boppe-oan stiet, wurdt gefoelsmjittich as de wichtichste taal sjoen.”

Dêrom is it neffens De Fryske Beweging wichtich dat it Frysk yn Fryslân dúdlik te sjen is as de taal dy’t hjir echt thúsheart. “It Nederlânsk hat oeral yn Nederlân al it earste wurd. Lit ús yn Fryslân asjebleaft soargje dat ús eigen taal it plak krijt dat it fertsjinnet.”

Screenshot fan https://stimfanfryslan.frl/polls/3

De petysje ropt de Provinsje Fryslân op om it ûntwerp fan de twatalige buorden oan te passen en it Frysk as earste taal te brûken. De Fryske Beweging ropt alle Friezen en elkenien dy’t it Frysk in waarm hert tadraacht op om de petysje te ûndertekenjen. Dat kin fia: https://petities.nl/petitions/set-it-frysk-boppe-oan-op-twatalige-ferkearsbuorden-yn-fryslan?locale=nl

Posted on

Nij ferskynd by de Afûk: Hagelslach, fan Rients Gratama

In dichtbondel dy’t Gratama (1932 – 2017) acht jier lyn sels skreau en gearstalde

‘Hagelslach’, de lêste dichtbondel fan Rients Gratama, mei tekeningen fan syn frou en keunstner Carla van der Heijde. De presintaasje wie yn hannen fan Geart de Vries, dy’t Carla ynterviewde oer it ta stân kommen fan de bondel, en dy’t Freark Smink befrege oer syn relaasje en gearwurkjen mei Rients. Smink mocht ek it earste eksimplaar fan ‘Hagelslach’ yn ûntfangst nimme. “Rients joech libbenswille, en stof om oer nei te tinken”, sa sei Smink. Dat slút moai oan by de fersen; altyd mei wat humor, mar meast ek mei in filosofyske ynslach. De bondel is fan hjoed ôf rûnom te keap yn de boekhandels yn Fryslân.

Freark Smink bliid mei earste eksimplaar. Foto’s: Hermien van der Meer en Froukje van Houten.

Sechstich jier bespile kabaretier en teäterman Rients Gratama alle poadia yn Nederlân mei gemiddeld ien kear yn ’e fjouwer jier in Frysk programma. Hy skreau yn syn libben mear as 60 programma’s, wêrûnder in tal toanielstikken en musicals, mei likernôch 750 lietteksten. Ek hie er rollen yn toaniel- en musicalproduksjes. In libben fan skriuwen en spyljen en no dus in bondel mei gedichten, skreaun en gearstald troch Rients sels, yn de lêste oardel jier fan syn libben.

Yn dy lêste oardel jier waard troch syn ôfnimmende sûnens dúdlik dat Rients syn teksten net mear sels op it toaniel bringe soe. Mar ideeën wiene der mear as genôch en skriuwe koe er noch wol. It waarden gedichten, want wêr’t in liet skreaun wurdt mei gefoel foar in muzikaal ritme en om in komponist freget, jout in gedicht alle romte foar gedachten. Foarmjûn yn de poëzij fan it wurd sels: in foarm dy’t paste by hoe’t Rients syn eigen libben oerseach yn al syn grutte en lytse fasetten, fan begjin ta de ein en alles der tuskenyn.

Troch it skriuwen oer ‘begjin ta de ein en alles der tuskenyn’, ûntstie by Rients Gratama it idee fan in bondel. Dóchs noch in programma, mar dan yn in boekbân. Hy frege syn frou Carla van der Heijde om der tekeningen by te meitsjen. It soe harren lêste mienskiplike projekt wurde.

Eksposysje

Tekening by gedicht ‘mear net’ – Rients Gratama.
Foto’s: Hermien van der Meer en Froukje van Houten.

De orizjinele houtskoaltekeningen út de bondel binne de hiele moanne desimber noch te sjen op alle sneonen en sneinen fan 12.00 – 17.00 oere yn Atelier Carlavanderheijde, Oostergrachtswal 25, 8921 AA Ljouwert.

Ferwachte: De Grouwe Gratama

Ein 2026/begjin 2027 ferskynt noch in boek fan Rients Gratama, ûnder de titel: De Grouwe Gratama. In tsjok boek fan 800 siden mei in bondeling fan (hast) al syn lietteksten.

Boekgegevens Hagelslach

  • Auteur: Rients Gratama
  • Tekeningen: Carla van der Heijde
  • Foarmjouwing: Gert Jan Slagter
  • Utfiering: paperback mei stofomslach
  • ISBN: 978 949 331 8700
  • Tal siden: 80
  • Ferkeappriis: € 19,50
  • websjop.afuk.frl
Posted on

Nije kearndoelen Fryske taal en kultuer binne klear

Steatssekretaris fan OCW Koen Becking brocht op moandei in besite oan trijetalige basisskoalle ’t Holdersnêst op De Harkema. De wurkbesite stie yn it teken fan de aktualisaasje fan de kearndoelen Fryske taal en kultuer. Dy nije kearndoelen binne klear en sille begjin takom jier foar fêststelling oan Provinsjale Steaten foarlein wurde. ‘t Holdersnêst is ien fan de skoallen dy’t de kearndoelen test hat.

De steatssekretaris krige fan Cedin, dy’t fan de provinsje de opdracht krigen hat om de kearndoelen Frysk te aktualisearjen, in taljochting op it proses en de ynhâld fan de nije kearndoelen. Sa binne de kearndoelen Frysk foar it primêr ûnderwiis útwreide mei omtinken foar Fryske kultuer en kinne skoallen de kearndoelen Fryske taal en kultuer mei kearndoelen fan oare leargebieten ferbine.

Neffens direkteur Michiel Veenstra fan ‘t Holdersnêst biede de nije kearndoelen Fryske taal en kultuer skoallen in soad mooglikheden om it Frysk in stevich plak yn it ûnderwiis te jaan: “De nije kearndoelen Fryske taal en kultuer geane oer it learen en brûken fan de Fryske taal. Dêrnjonken hat kultuerbewustwêzen ek in plak krigen. Witte wa ast bist en wêr ast wei komst is wichtich om úteinlik doelen te berikken. Wy binne der wiis mei dat dit ûnderdiel is fan de nije kearndoelen.”

Deputearre Eke Folkerts sprekt fan in geweldige mylpeal: “Mei de nije kearndoelen krije alle bern yn Fryslân de kâns om meartalich op te groeien. Dat stipet de algemiene ûntwikkeling fan learlingen en soarget derfoar dat alle bern optimaal meidwaan kinne yn de twatalige Fryske mienskip.”

Foto; Provinsje Fryslân

Tiidpaad

De nije kearndoelen sille no earst foar goedkarring oan Provinsjale Steaten foarlein wurde en dêrnei oan de steatssekretaris. Steatssekretaris Koen Becking: “Geweldig dat ze hier in Fryslân volop aan de slag gaan met de nieuwe kerndoelen Friese taal en cultuur. Goed onderwijs begint met basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen en met het inzetten daarvan in vakken als geschiedenis en biologie. Het nieuwe landelijke curriculum legt een stevige basis voor alle leerlingen, het maakt duidelijk wat ze moeten kennen en kunnen. En geeft leraren meer duidelijkheid over wat leerlingen echt moeten leren. Hoe ze dat precies doen, is aan de leraar en de school.”

Ferwachte wurdt dat de kearndoelen dan op 1 augustus 2026 fan krêft wurde. Skoallen út it primêr ûnderwiis en de ûnderbou fan it fuortset ûnderwiis kinne dan mei de start fan skoaljier 2026/2007 mei de nije kearndoelen oan ‘e slach. Yn it foar sille alle skoallen yn Fryslân op ferskate wizen oer de nije kearndoelen ynformearre wurde. De kearndoelen binne no al te finen op de webside www.kurrikulum.frl.

It stribjen is dat alle skoallen fan 2030 ôf mei de kearndoelen Fryske taal en kultuer wurkje. Ek foar it ymplemintearjen fan de aktualisearre kearndoelen fan alle oare leargebieten krije skoallen de tiid en romte, mei help fan it ministearje fan OCW, SLO en oare ûnderwiisorganisaasjes. Sjoch ek: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/toekomst-onderwijs/nieuws/2025/11/21/belangrijke-mijlpaal-in-herziening-curriculum-met-laatste-kerndoelen

Taalplan Frysk 2030

By it ymplemintearjen fan de nije kearndoelen Fryske taal en kultuer kinne skoallen fan Taalplan Frysk 2030 stipe krije. Op dy wize wurdt der wurke oan de doelstelling, fêstlein yn de BFTK 2024-2028, dat yn 2030 op alle skoallen yn Fryslân alle kearndoelen Fryske taal en kultuer ûnderdiel fan it ûnderwiisprogramma binne. Mear ynfo: www.taalplan.frl.    

Posted on

Nij ferskynd by de Afûk: Dat is moai Frysk!

De Fryske taal is unyk. Dochs wurde typysk Fryske wurden wolris fergetten of wurdt it Fryske taalgebrûk beynfloede troch it Nederlânsk of it Ingelsk. It nije boekje ‘Dat is moai Frysk!’ behannelet krekt dát typyske en moaie Frysk taaleigen. It boek is te keap fan 1 desimber ôf.

Dat is moai Frysk! lit sjen wat it Frysk eigen makket én hoe moai oft it Frysk wêze kin. Tink oan saken dy’t oars binne as yn it Nederlânsk, wurden mei in dûbelde betsjutting en fansels in hiel soad typysk Fryske siswizen en útdrukkingen. In ferdjipping foar de Fryske taal, foar elkenien dy’t it nijsgjirrich fynt of dy’t moaier Frysk leare wol!
It boek bestiet út seis haadstikken, grôtfol ferhaaltsjes, útlis, puzels, sykplaten en in protte yllustraasjes. Alles komt mei in sûne poarsje humor foar it fuotljocht.

Lesprojekt foar it fuortset ûnderwiis

Dat is moai Frysk! is makke troch team Fuortset Underwiis fan de Afûk, yn gearwurking mei dosinten Frysk. De ynhâld is foar in part basearre op De Stipe en it nije boekje is dan ek in spirituele opfolger te neamen.

“Wer in stap foarút om ta better Frysk te kommen. Dat bylket mar skoan!”

Sytze T. Hiemstra, einredakteur De Stipe

Neist dat it boekje nijsgjirrich is foar elkenien, is it goed yn te setten yn de klasse. Nei de krystfakânsje sil der foar de skoallen dan ek lesmateriaal by it boekje te finen wêze yn de online metoade Searje 36. De sykplaten yn it boekje binne foar dosinten op posterformaat beskikber (te bestellen fia in mailtsje nei searje36@afuk.frl). In stikmannich dosinten hat de posters krigen op it kongres Fierder mei Frysk, dêr’t de reaksjes uterst posityf wienen.

Winaksje

Ta promoasje fan dit nije boekje komt de Afûk mei twa moaie winaksjes. Foar de earste 15 minsken dy’t it boek yn de Afûk-winkel keapje (fan tiisdei 2 desimber ôf), leit der in machtich Dat is moai Frysk!-kadopakket klear. Yn de wike fan 8 desimber kinne minsken in eksimplaar fan it boek winne fia it Facebook- en Instagram-akkount fan de Afûk. Dielnimmers kinne yn in reaksje op it berjocht litte witte hokker typysk Fryske siswize of útdrukking sy moai fine om te brûken, mei de hashtag #datismoaifrysk. Meidwaan kin de hiele wike: op 15 desimber wurde út alle reaksjes twa winners keazen.

Boekgegevens

  • Dat is moai Frysk!
  • Auteur: Welmoed Sjoerdstra
  • Konsept en kreaasje: Doutsen Jellema, Harm van Zuiden, Lisa Boersma, Stephan Berger, Tjeerd Kooistra, Welmoed Sjoerdstra
  • Yllustraasjes: Tessa Spijker
  • Utfiering: paperback
  • ISBN: 978 949 331 8724
  • Priis: € 14,95
  • Tal siden: 96
  • websjop.afuk.frl
Posted on

Twa nije útjeften yn de literêre rige ‘Minsken en Boeken’ ferskynd

Yn de rige ‘Minsken en Boeken’ fan de Fryske Akademy binne okkerdeis twa nijsgjirrige útjeften by útjouwerij Afûk ferskynd. Wêr bliuwe de froulju? is in ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra. Yn Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen fan Alderik H. Blom hannelet oer de betrekkingen tusken de Fryske en Bretonske beweging fan ca. 1946 -1958.

Conference on Frisian Humanties 2025. Foto: Ydwine R. Scarse

Wêr bliuwe de froulju?
In ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra

Wat it is, of wêze kin, om jin te bejaan yn ’e Fryske literatuer, en dan spesifyk foar froulju, dêr giet dit boek oer. Wêr komt de ynspiraasje wei? Wat binne de hindernissen? Binne de kânsen foar elkenien like grut? Hoe sit it mei de genderbalâns yn ’e Fryske poëzy? Hoe sjocht de Fryske literêre ljedder derút? Skriuwe manlju mear as froulju? Publisearje froulju minder gau? Wêrom is de Gysbert Japicxpriis foar poëzy sûnt 1986 noch net ienkear wer nei in frou gien? Hoe sjogge de ynterviewde froulju nei dizze saken?

Dit boek is in update fan Jelma Sytske Knol har boek, ‘út syn aerd wei froulik’, de Fryske dichteressen en it misferstân (1993), mar hat syn eigen oanpak en útwurking. Om in byld te sketsen fan hoe’t it fierder gien is mei de froulju yn ’e Fryske literatuer, en dan benammen yn de Fryske poëzy, ynterviewde Janneke Spoelstra tsien fan harren, kollega-dichters, want se dichtet sels ek. Spoelstra skreau ek in ynlieding by de ynterviews en skôge de antwurden.

Fan novimber 2022 oant en mei jannewaris 2024 hie Spoelstra ynterviews mei Aggie van der Meer, Ytje Hoekstra, Albertina Soepboer, Margryt Poortstra, Tine Bethlehem, Elske Kampen, Sigrid Kingma, Grytsje Schaaf, Lida Dykstra en Janna van der Meer.

Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen
Betrekkingen tussen de Friese en Bretonse beweging ca. 1946-1958 fan Alderik H. Blom

In juni 1948 publiceerde het toentertijd pas opgerichte Friese literaire tijdschrift De Tsjerne een speciaal themanummer dat geheel gewijd was aan de Keltischtalige Bretonse minderheid in Frankrijk.

In de ruim tien jaar die volgden werd Bretagne, met zijn taal en literatuur, zelfs tot een regelmatig terugkerend thema in De Tsjerne en andere Friestalige tijdschriften. Bovendien bracht op zijn beurt het toonaangevende Bretonse tijdschrift Al Liamm in 1951 een soortgelijk themanummer uit, dit keer helemaal gewijd aan Fryslân, met bijdragen van de belangrijkste figuren in de Friese beweging van die tijd. Ook Al Liamm bleef de culturele ontwikkelingen in Fryslân volgen tot ver in de jaren zestig.

Hoe is deze cultureel vruchtbare maar nagenoeg vergeten uitwisseling tot stand gekomen, en met welk doel? Wie waren de centrale Bretonse en Friese figuren in deze poging om meteen na de Tweede Wereldoorlog taalminderheden in Europa dichter bij elkaar te brengen? De culturele en politieke context van het na-oorlogse Europese federalisme, het problematische oorlogsverleden van de beide bewegingen, en de persoonlijke netwerken die de achtergrond vormden van deze Bretonse en Friese uitwisseling zijn de centrale kwesties die in dit boek ter sprake komen.

Naast de vele tijdschrift- en krantenartikelen in zowel het Bretons als het Fries, maar ook in het Frans en Nederlands, zal de tot dusver niet gepubliceerde briefwisseling tussen de belangrijkste figuren in deze Fries-Bretonse uitwisseling centraal staan, met uitstapjes naar Ierland, Wales, Noord-Friesland en Italië.

Alderik H. Blom is hoogleraar Keltologie aan de Philipps-Universität Marburg in Duitsland.

Boekgegevens

  • Wêr bliuwe de froulju?
  • Auteur: Janneke Spoelstra
  • Utfiering: paperback
  • ISBN: 978 949 331 8687
  • Taal: Frysk
  • Ferkeappriis: € 22,50
  • Tal siden: 256
  • Utjouwer: Afûk/Fryske Akademy
  • Hor c’heneiled vreizhat – Us Bretonske freonen
  • Auteur: Alderik H. Blom
  • Utfiering: paperback
  • ISBN: 978 949 331 8656
  • Taal: Nederlands
  • Ferkeappriis: € 26,50
  • Tal siden: 199
  • Utjouwer: Afûk/Fryske Akademy