Ni’j inspiraosiedokumint ‘Streektaal en erfgoed’ laot zien how as arfgoedinstellings streektael verstarken kund

De Drentse, Gronnigse, Stellingwarfse, Sallaanse, Twentse, Achterhoekse en Veluwse streektaelorgenisaosie presenteren tesaemen et ni’je inspiraosiedokumint Streektaal en erfgoed. In disse peblikaosie laowe zien how as arfgoedinstellings een aktieve rol speulen kund in et verstarken en zichtber maeken van streektael.

Betekenisvol stee in de peblieke ruumte

Et dokumint staot vol veurbielden en praktische ideeën om streektael een dudelik en betekenisvol stee te geven in de peblieke ruumte. Musea, archieven en historische verieningen vinden d’r inspiraosie om heur pebliek te betrekken mit streektael in progremmering, kommunikaosie en peblieksaktiviteiten.

Saemenwarking arfgoed- en streektaelorgenisaosies

Et inspiraosiedokumint is votkoemen uut een denkwarksessie mit mitwarkers van arfgoedinstellings en streektaelorgenisaosies. De inzichten uut disse sessie binnen anvuld mit mooie veurbielden uut verschiedene Nedersaksische regio’s. Van taelmarkerings in tentoonstellings tot meerspraokige audiotours en van streektaelroutes tot kreatieve prejekten in de eupenbaere ruumte: et dokumint laot zien how ruumziedig en kraachtig et bruken van streektael wezen kan.

“Streektael het de kraacht om lu direkt de verbinden mit de geschiedenis, identiteit en leefwereld van een regio. Deur de tael zichtber en heurbaer te maeken, wodt arfgoed veur een brieder pebliek herkenbaer en toegaankelik,” naevens de initiatiefnemers.

Haandvatten

Et inspiraosiedokumint geft dudelike haandvatten veur arfgoedprofessionals en neudigt heur, ni’je aktiviteiten mit streektael te ontwikkelen. Et laot dernaost zien how as saemenwarking tussen tael- en arfgoedinstellings lieden kan tot verrassende prejekten en et berieken van een ni’j pebliek.

Initiatiefnemers

Et klaorwodden van et dokumint is een initiatief van de saemenwarkende streektaelorgenisaosies: Erfgoed in Groningen, Huus van de Taol, Overijsselacademie, Stellingwarver Schrieversronte en Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL).

Et inspiraosiedokumint kun jim hier daelladen.

Stellingwarver Verhaele-aovend

Op vri’jdagaovend 30 jannewaori van 20:00 tot 22:00 ure hoolt ’t Kiekhuus weer een Stellingwarver Verhaele-aovend. Dizze keer draegen de winner van de H.J Bergveldpries 2024 Harmen Houtman en dichterresse Roely Bakker veur uut hun ni’je dichtbundel ’Tegere’. Ok de bekende Stellingwarver schriever en verteller Johan Veenstra is dit jaor weer van de perti’j.

Harmen Houtman en Roely Bakker (foto: Stellingwarver Schrieversronte)

Veerder is onder aandere Alie Stroeve ien van de vertellers. Alie is jaorenlang lid west van de kabaretgroep ‘Twee Recht Twee Averecht’. En ok de jonge schriever Menno Dolstra, die sund een goed joar lid is van de Letterstreken, draegt veur uut eigen wark.

De verhaelen en gedichten wo’n deurlopend in de verschillende ruumten van ’t Kiekhuus verteld. De toegangspries veur disse aovend is 5 euro inklusief een bakkien koffie of thee mit een himpien koeke. As vrund van ’t Kiekhuus betael ie 3 euro.

Read with MEE jout fergees webinar oer lêsûntwikkeling fan meartalige bern

Bern dy’t meartalich grutbrocht wurde, hawwe faak ûngelikense ûnderwiiskânsen yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Dat is in útdaging yn it ûnderwiis dêr’t ús ynternasjonale projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) op ynspilet mei it skriuwen fan in hânboek mei handige ynformaasje. Dat hânboek wurdt op 27 jannewaris online presintearre.

Ynteraktyf foarlêzen

Op tiisdei 27 jannewaris 2026 is elkenien, online, fan herte wolkom om it Ingelsktalige webinar ta gelegenheid fan de lansearring fan it nije hânboek fan it Read with MEE-projekt by te wenjen. Dat hânboek jout tagong ta nije wurkwizen en resinte ûntwikkelings op it mêd fan taalûntwikkeling, taalkundich ferskaat en ûndersyk nei meartaligens. It hânboek wurdt fergees beskikber makke op de website fan Read with MEE.

Yn it webinar sille dosint-ûndersikers fan projektpartner NHL Stenden fertelle oer ynteraktyf foarlêzen en oare praktiken dy’t taalûntwikkeling yn meartalige klaslokalen yn de iere jierren befoarderje kinne.

It webinar wurdt iepene troch prof. Lorna Carson fan Trinity College Dublin en is op 27 jannewaris 2026 fan 16:15 oant 17:00 oere. Om de ZOOM-link te ûntfangen, kinst dyn e-mailadres hjir ynfolje.

Oer Read with MEE

It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.

Read with MEE is in gearwurking tusken seis partners út België, Ierlân, Nederlân en Spanje. Dat binne ATiT (BE), Trinity College Dublin (IE), NHL Stenden Hegeskoalle (NL), 8D (NL), , University of the Basque Country (ES). De sechsde partner, it Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (Fryske Akademy) yn Ljouwert koördinearret it projekt.

Lês mear ynformaasje op Mercators projektpagina of op de Read with MEE website.

Zesde Nedersaksisch symposium in Berkoop/Oldeberkoop

Tijdens het zesde symposium van Stichting Sasland zullen in zes korte lezingen de ontwikkelingen in de moderne Nedersaksische literatuur worden besproken. Dat wil zeggen: in de literatuur vanaf het jaar 2000. Over het oudere literaire werk is al flink wat geschreven in het Handboek Nedersaksisch, dat in 2008 verscheen. We zijn inmiddels een kleine 25 jaar verder. Op het komende symposium zal alles er daarom op gericht zijn een genuanceerd beeld te krijgen van de jongste periode van de Nedersaksische literatuur.

  • Vrijdag 31 oktober 2025
  • Van 14.00 tot 17.30 uur. Inloop vanaf 13.30 uur
  • Plaats: MFA Berkoop/Oldeberkoop, Willinge Prinsstraat 24, 8421 PE
ôfbylding: Pixabay

Vraagstellingen

De deelvragen waar de sprekers zich door zullen laten leiden zijn:

  • Zijn er ontwikkelingen en tendensen vast te stellen in de Nedersaksische literatuur van de laatste vijfentwintig jaar?
  • Wat moeten werkers in het veld, docenten en andere overdragers van de Nedersaksische letterkunde beslist weten over de literatuur van de behandelde regio’s? Hoe zorgen we ervoor dat die kennis ontwikkeld wordt?
  • Wat moet het grote publiek weten over de literatuur van de behandelde regio’s?
  • Hoe zorgen we voor grotere bekendheid van de nieuwste literatuur?

De vragen die beantwoord zullen worden zijn, niet toevallig, vergelijkbaar met die van de Canon van het Nedersaksisch. Deze canon is als ebook te downloaden op boekenbestellen.nl voor € 5,-

Programma van het zesde Nedersaksisch symposium

13.30 – 14.00 Inloop

14.00 – 14.15 Opening door de symposiumvoorzitter, de heer Jurr van Dalen

14.15 – 14.30 Henk Nijkeuter (gep. hoofd Drents Archief): Drentse literatuur

14.30 – 14.45 Abel Darwinkel (directeur Stellingwarver Schrieversronte):

Stellingwerver literatuur

14.45 – 15.00 Fieke Gosselaar (streektaalfunctionaris Gronings): Groninger literatuur

15.00 – 15.20 Theepauze

15.20 – 16.40 Dick Schlüter (historicus, eerder o.m. stadsdichter van Enschede):

Nedersaksische literatuur in Twente, Salland en Noordwest-Overijssel

16.40 – 17.00 Susanne Braamburg (streektaalfunctionaris Veluws) en Diana Abbink

(streektaalfunctionaris Achterhoeks): Oost-Veluwse en Achterhoekse

literatuur

17.00 – 17.15 Jacqueline Visscher – van Veen (docent Nederlands): literatuur in het Urkers

17.15 Afsluiting door symposiumvoorzitter Jurr van Dalen

Mochten er zich op het laatste moment nog wijzigingen voordoen in het programma, dan zullen die bekendgemaakt worden op sasland.nl > nieuws / ni’js.

Belangrijke spin-off zal naderhand zijn: een bundel met nieuwe Nedersaksische verhalen en gedichten uit de verschillende regio’s

Aanmelding, registratie en betaling

U wordt van harte uitgenodigd het symposium mee te maken. De prijs van deelname bedraagt € 11,50, consumpties inbegrepen. Inschrijving kan op dit mailadres: h.nijkeuter [apestaartje] hetnet.nl

Uw inschrijving is definitief na storting van het genoemde bedrag op rekeningnummer NL41 INGB 0001215274 van Stichting Sasland.

Vakketure: Direkteur (m/v) Stellingwarver Schrieversronte

Bin jow een geboren verbiener mit een hatte veur streektael en -kultuur? Vuul ie jow thuus in de wereld van literetuur, geschiedenis en identiteit – en in et biezunder die van de
Stellingwarven? Dan zuken wi’j jow!

  • Vakketure: Direkteur (m/v) Stellingwarver Schrieversronte
  • Staandplak: Berkoop | Uren: 16-20 in de weke
  • Selaris: konform CAO-car ambteners schaole 10

Over de orgenisaosie
De Stellingwarver Schrieversronte is ét centrum veur streektael, literetuur, geschiedenis en
volkskultuur van de Stellingwarven. Vanuut Berkoop warken wi’j an de ontwikkeling én et
behoold van et kulturele arfgoed van de streek, mit projekten, publikaosies, evenementen en edukaosie.

Jow rolle
As direkteur bi’j’ et gezicht van oonze stichting. Jow inspireren, verbienen en geven richting.
Tegere mit een klein team van mitwarkers en een betrokken groep vri’jwilligers zorgen jow
veur overzicht, sturing en verni’jing.

Jow belangriekste taeken bin:

  • Vertegenwoordigen van de stichting richting overheden, media en saemenwarkingspartners.
  • Opstellen van jaor- en aktiviteitenplannen en bi’jdregen an de financiële planning.
  • Opstellen van et jaorverslag en veurbereiden van bestuursvergeerderings.
  • Onderholen van overleg mit overheden, taelinstaansies en foonsen.
  • Warven van projekten en anvraogen van subsidies (tegere mit de buromitwarker).
  • Opmarken van ontwikkelings op et gebied van streektael en kultuur.

Wie zuken wi’j?
Een inspirerende leider mit hatte veur de Stellingwarven. Een boegbeeeld die de Stellingwarver tael eigen is – letterlik én feguurlik.

Jow bin iene die:

  • Vloeiend Stellingwarfs praot en schrift, of bereid is dit vlogge te leren.
  • Onderviening het mit beleidsmaotig warken en et ansturen van een kleine orgenisaosie.
  • Kan lobbyen, verbienen en motiveren – intern én extern.
  • Strategisch daenken kan en praktische zaeken wet te orgeniseren.
  • Tied nemt voor meensken: bezukers, vri’jwilligers, kollega’s en partners.

Wat bieden wi’j?

  • Een unieke funktie in et kulturele hatte van de Stellingwarven.
  • Vule ruumte veur eigen inbreng en inhooldelike invulling.
  • Saemenwarking mit een betrokken team en een bried netwark.
  • Een passend selaris konform CAO-car ambteners schaole 10

Interesse?
Stuur jow motivaosie en cv uterlik 24 oktober naor bestuur@stellingwarfs.nl
Veur vraogen over de funktie kun jow mailen naor bestuur@stellingwarfs.nl, dan nemt de veurzitter van et bestuur kontakt mit jow op.

Meer infermaosie over oonze stichting vienen jow op: www.stellingwarfs.nl

Ni’je Stellingwarver Tomke

De Stellingwarfse Tomke is d’r weer. Tomke is een perveensiaol veurleesprejekt van de Afûk veur ukken. De van oorsprong Friestaelige verhaelties over et joongien Tomke en zien kammeraoties bin veur de Stellingwarfse ukken in et Stellingwarfs ommezet deur schriefster en vertaelster Christine Mulder.

Et Tomke-boekien het van et jaor as thema: ‘Op aeventuur!’ en staot vol mit mooie verhaelties, lieties en gedichies. Et Tomke-prejekt wil oolders infermeren over et gebruken van tael in ’e omgang mit jonge kiender. Veurlezen en taelspellegies binnen belangriek veur alle taelen, ok veur et Stellingwarfs.

De Stellingwarver veurleesweke in september/oktober wodt orgeniseerd deur de Stellingwarver Schrieversronte. D’r wodt uut et Tomkeboekien veurlezen bi’j de Stellingwarver ukkespeulplakken

Lês-mar-foar-wiken 2025 ôftrape mei de ‘Foarlêstafette’

Fan 1 oant en mei 26 septimber binne it de ‘Lês-mar-foar-wiken’. Fan ’e moarn wie de ôftraap op CBS De Hoekstien yn Surhústerfean, dêr’t foarlêzen waard troch wethâlder Tjibbe Brinkman fan de gemeente Achtkarspelen en troch Berneboeke-ambassadeur Tialda Hoogeveen. Mei dy foarlês-mominten waard tagelyk it startskot jûn foar de ‘foarlêstafette’. Dat hâldt yn dat twa foarlêstassen, mei dêryn ûnder oaren in Tomke- en in Keimpe-boekje en in lêsdeiboekje, alle dagen trochjûn wurde oan in oare foarlêzer. Sa reizgje de boekjes hiel Fryslân troch!

Oftraap lês-mar-foar-wiken 2025 mei wethâlder Tjibbe Brinkman fan de gemeente Achtkarspelen en Berneboeke-ambassadeur Tialda Hoogeveen. Foto: Jacob van Essen

Alle jierren yn septimber wurde de Lês-mar-foar-wiken organisearre. Mei dy jierlikse kampanje wolle wy omtinken freegje foar it foarlêzen yn it Frysk oan bern fan 2 oant en mei 8 jier. Oeral yn Fryslân wurdt dan (ekstra) foarlêzen yn it Frysk: op de berne-opfang, by gastâlden, op skoallen en fansels ek thús! Want foarlêzen is net allinne gesellich, mar ek hiel belangryk foar de taalûntwikkeling fan jonge bern. Hielendal foar de ûntwikkeling fan in minderheidstaal lykas it Frysk.

Tomke & Keimpe

It tema fan 2025 is ‘aventoer’ en slút dêrmei oan op it tema fan de lanlike Kinderboekenweek, dy’t yn oktober plakfynt. Foar de pjutten ferskynt yn dat tema in nij Tomke-boekje, dêr’t by gastâlden en op de pjutte- en berne-opfang út foarlêzen wurdt. Nei ôfrin krije de pjutten it boekje mei nei hûs, sadat bern en âlders thús ek genietsje kinne fan de ferhalen. It boekje ferskynt net allinnich yn it Frysk, mar ek yn it Bildts, Stellingwarfs en Franekers.

Foar de âldere bern (4 oant en mei 8 jier) ferskynt in nij Keimpe-boekje yn itselde tema, dat elkenien fergees ophelje kin by de biblioteek. Alle basisskoallen krije ek in eksimplaar fan it boekje tastjoerd, om yn de Lês-mar-foar-wiken út foar te lêzen. Der is ek
in echte ‘Keimpe Lêsrap’! Skoallen dy’t dêr in live-optreden fan winne wolle, kinne foar 20 septimber in aventoerlike foarlêsfoto ynstjoere nei keimpe@afuk.frl.

Tomke ferskynt net allinnich yn it Frysk, mar ek yn it Bildts, Stellingwarfs en Franekers.

Oare foarlêsaktiviteiten

Op 13 septimber, mei ‘Uit in Huis’, kinne bern meidwaan oan ús ‘foarlês-speurtocht’ by Tresoar ynLjouwert. Sykje nei de foarlêzers en genietsje fan de ferhalen dy’tst fynst! Op tsjil.omropfryslan.nl binne yn septimber nije bernefilmkes te besjen. En op Tjitsfloch binne alle ferhaaltsjes en ferskes út it Tomke-boekje te hearren! Dêrneist wurde der mei de Lês-mar-foar-wiken ferskate foarlês-, dûns- en muzykfoarstellingen organisearre yn de biblioteken fan Fryslân. Foar bern fan 2 oant en mei 8 jier leit dêr in fergees Tomke- of Keimpe-boekje klear. Dus: lês mar foar!

It Lês-mar-foar-projekt wurdt organisearre troch Afûk, Fers, SFBO, Cedin en Omrop Fryslân. Mear ynformaasje oer de Lês-mar-foar-wiken is te finen op lesmarfoar.frl

Misjka in et Stellingwarfs

Veur et vierde jaor het de Stellingwarver Schrieversronte een medern Nederlaans kienderboek vertaelen laoten in et Stellingwarfs. In de ofgelopen maonden het schriefster Attie Nijboer uut Oosterwoolde et prachtige kienderboek Misjka van Edward van de Vendel ommezet in et Stellingwarfs.

Op donderdagaovend 22 meie is et boek prissenteerd in de biebeltheek van Oosterwoolde. Een dag laeter is et boek prissenteerd deur schriever en vertaeler op basisschoele De Toekan in Oosterwoolde en op basisschoele De Velden in Noordwoolde-zuud. De kiender weren enthousiast over et bezuuk.

Edward van de Vendel op de basisschoele . Foto: Lenus van der Broek

In de kommende weke kriegen alle kiender van groep vuve in de Stellingwerven et boek ommenocht mit naor huus.

Misjka

Et boek Misjka gaot over een maegien dat Roya hiet. Zi’j is uut een veer laand vlucht naor Nederlaand, omdat d’r in heur eigen laand oorlog was. Ze woont now in een huus mit heur heit en mem en drie bruurs.

Ze krigt een dwargkniene waor ze goed veur zorgt. As et knienegien op een dag uut zien hokke ontsnapt en ze naor him zuken moeten, komt de geveerlike reize die Roya mit et gezin maekt het weer naor boven.

Et boek Misjka het in 2023 de goolden griffel wunnen, ien van de belangriekste priezen veur kienderboeken.

  • Titel: Misjka
  • schrievers: Edward van de Vendel & Anoush Elman
  • mit tekenings van: Annet Schaap
  • vertaeler: Attie Nijboer
  • tael: Stellingwarfs
  • et boek is veur € 18,00 te bestellen
  • www.stellingwarfs.nl

Poëzywike 30 jannewaris -5 febrewaris

Dizze wike is it wer tiid foar it twadde topprojekt fan Ynspirearjend Meartalich Underwiis, de Fryske Poëzywike. De Fryske Poëzywike slút oan by it tema fan de lanlike Poëzieweek (fan 30 jannewaris o/m 5 febrewaris 2025): liiflikheid. It is bedoeld foar alle groepen yn it primêr ûnderwiis. Fryske gedichten foarmje de basis om op in kreative wize mei it Frysk, Biltsk of Stellingwerfsk oan ‘e slach te gean.

Foar alle bouwen wurde der aktiviteiten makke dy’t sammele wurde yn magazines. Dizze binne fergees del te heljen op de webside. Fierder wurde de gedichten dy’t skoallen meitsje by elk tema sammele. Dizze binne werom te finen yn de earegalery op de webside en kinne as foarbyld tsjinje.

Kinst it materiaal fan de Poëzywike fia dizze link fine: Poëzywike – Inspirerend meertalig onderwijs.

Hiel Fryslân lêst foar mei de Lês-mar-foar-wiken

Fan 9 o/m 27 septimber binne it wer de Lês-mar-foar-wiken. Yn dy perioade wurdt oeral yn Fryslân foarlêzen: op ’e berne-opfang, by gastâlden, op skoallen en fansels thús! Want foarlêzen is net allinne gesellich, mar ek hiel belangryk foar de taalûntwikkeling fan jonge bern, en al hielendal foar de ûntwikkeling fan in minderheidstaal lykas it Frysk. Alle pjutten yn Fryslân krije mei de Lês-mar- foar-wiken in prachtich nij Tomke-foarlêsboekje, en foar bern fan 4 o/m 8 jier is der in nij boekje fan Keimpe de Krokodil. Mar der is mear: de hiele moanne septimber kinst Fryske foarlêsboekjes sammelje by de Poiesz! En yn de biblioteken is der ekstra omtinken foar it foarlêzen yn it Frysk, wêrby’t alderhande feestlike foarlêsaktiviteiten organisearre wurde.

Foto: Hippe Kiek Fotografie

Tomke & Keimpe

It tema fan de Lês-mar-foar-wiken is dit jier ‘eigenwiis’, wat oanslút op it tema fan de Kinderboeken- week yn oktober. Alle pjutten krije by de opfang, de biblioteek en it konsultaasjeburo wer in prachtich nij Tomke-foarlêsboekje yn dat tema. Yn it boekje stean ferhaaltsjes, ferskes en spultsjes fan ferskate skriuwers en yllustratoaren. De Tomke-yllustraasjes binne noch makke troch de krekt ferstoarne tekener Luuk Klazenga. It boekje ferskynt ek yn it Bildts, Stellingwarfs en Franekers.

It Tomke-foarlêsboekje ferskynt yn it Frysk, Bildts, Stellingwarfs en Franekers.

Bern fan 4 o/m 8 jier krije it nije Keimpe-boekje mei leuke ferhaaltsjes en spultsjes op skoalle of se kinne it fergees ophelje yn ’e biblioteek. Spesjaal foar Keimpe syn 5e jierdei is der in echte Keimpe- memory ûntwikkele en kinne alle bern en harren âlders, juffen en masters mei sjongeres Melissa Pander en rapper Sytse de Wite meisjonge en -dûnsje op de eigenwize Lês-rap!

Minyboekjes sammelje by de Poiesz

Yn de hiele moanne septimber kinst Fryske foarlêsboekjes sammelje by de Poiesz. Alle wiken ferskine der twa nije boekjes dy’tst fergees meinimme meist by oankeap fan in griente- of fruitoanbieding. Bekende én nije skriuwers en yllustratoaren hawwe spesjaal foar dizze aksje acht prachtige boekjes makke. Op is op, dus fluch nei de Poiesz, en sammelje se alle acht!

Feest yn de biblioteek!

Yn de biblioteken binne yn de moanne septimber ferskate lês-, dûns- en muzykfoarstellingen te sjen. Foar pjutten binne der foarstellingen fan Janneke Brakels, Danswil en Het Muziekbeestje. Foar de doelgroep 4 o/m 8 jier spilet Jan Tiede Bouma in foarstelling oer Keimpe de Krokodil, en Pyke Kroes & Carel van Leeuwen ha in foarstelling makke oer it populêre boek ‘Lampke’. Yn guon biblioteken kinst ek mei Tomke op ’e foto. En hast it nije Tomke-temaboekje of Keimpe-boekje noch net? Helje ’m dan gau fergees op by de biblioteek!

Oare foarlêsaktiviteiten

Op 14 septimber mei ‘Uit in Huis’ wurdt der de middeis foarlêzen yn de Prinsetún yn Ljouwert. Tusken 14.00 en 16.00 oere sil dêr troch in tal minsken foarlêzen wurde út prachtige eigenwize berneboeken.

Fierder binne yn it programma ‘Tsjil’ fan Omrop Fryslân nije bernefilmkes te besjen en op Tjits Floch binne alle ferhaaltsjes en ferskes út it Tomke-boekje te hearren.

It Lês-mar-foar-projekt is in mienskiplik inisjatyf fan Afûk, Fers, SFBO, Cedin en Omrop Fryslân en wol mei in jierlikse kampanje omtinken freegje foar it foarlêzen yn it Frysk oan jonge bern.

Mear ynformaasje

Sjoch foar mear ynformaasje op: www.lesmarfoar.frl