In novimber binne de frijwilligers fan Bildts Aigene drok doende weest met ’t hussyriem ferspraiden fan ’t glossy jubileummagasin. In dut magasin, ter ere fan ’t 10-jareg bestaan fan stichting Bildts Aigene, fine jou allegaar neskierige onderwerpen over ’t Bildt en ’t Bildts. Soa staan d’r ’n stikminnig kollums in, maar ok interfjoes met ônder ândere Bildtse bands fan froeger en de winner fan ’t Bildts Diktee.
Foor de mînsen die’t bútten de ouwe grins fan de gemeente ’t Bildt weune, is ’t magasin fia de webwinkel fergeefs te bestellen. Wij frage al ’n bijdrage foor de fersindkosten. Fansels is’t ok mooglik ’t magasin ôf te halen in ‘e bibletheek in St.-Anne. ’t Magasin is as .PDF-bestand fia deuze link te downloaden.
De Fryske taal is unyk. Dochs wurde typysk Fryske wurden wolris fergetten of wurdt it Fryske taalgebrûk beynfloede troch it Nederlânsk of it Ingelsk. It nije boekje ‘Dat is moai Frysk!’ behannelet krekt dát typyske en moaie Frysk taaleigen. It boek is te keap fan 1 desimber ôf.
Dat is moai Frysk! lit sjen wat it Frysk eigen makket én hoe moai oft it Frysk wêze kin. Tink oan saken dy’t oars binne as yn it Nederlânsk, wurden mei in dûbelde betsjutting en fansels in hiel soad typysk Fryske siswizen en útdrukkingen. In ferdjipping foar de Fryske taal, foar elkenien dy’t it nijsgjirrich fynt of dy’t moaier Frysk leare wol! It boek bestiet út seis haadstikken, grôtfol ferhaaltsjes, útlis, puzels, sykplaten en in protte yllustraasjes. Alles komt mei in sûne poarsje humor foar it fuotljocht.
Lesprojekt foar it fuortset ûnderwiis
Dat is moai Frysk! is makke troch team Fuortset Underwiis fan de Afûk, yn gearwurking mei dosinten Frysk. De ynhâld is foar in part basearre op De Stipe en it nije boekje is dan ek in spirituele opfolger te neamen.
“Wer in stap foarút om ta better Frysk te kommen. Dat bylket mar skoan!”
Sytze T. Hiemstra, einredakteur De Stipe
Neist dat it boekje nijsgjirrich is foar elkenien, is it goed yn te setten yn de klasse. Nei de krystfakânsje sil der foar de skoallen dan ek lesmateriaal by it boekje te finen wêze yn de online metoade Searje 36. De sykplaten yn it boekje binne foar dosinten op posterformaat beskikber (te bestellen fia in mailtsje nei searje36@afuk.frl). In stikmannich dosinten hat de posters krigen op it kongres Fierder mei Frysk, dêr’t de reaksjes uterst posityf wienen.
Winaksje
Ta promoasje fan dit nije boekje komt de Afûk mei twa moaie winaksjes. Foar de earste 15 minsken dy’t it boek yn de Afûk-winkel keapje (fan tiisdei 2 desimber ôf), leit der in machtich Dat is moai Frysk!-kadopakket klear. Yn de wike fan 8 desimber kinne minsken in eksimplaar fan it boek winne fia it Facebook- en Instagram-akkount fan de Afûk. Dielnimmers kinne yn in reaksje op it berjocht litte witte hokker typysk Fryske siswize of útdrukking sy moai fine om te brûken, mei de hashtag #datismoaifrysk. Meidwaan kin de hiele wike: op 15 desimber wurde út alle reaksjes twa winners keazen.
Boekgegevens
Dat is moai Frysk!
Auteur: Welmoed Sjoerdstra
Konsept en kreaasje: Doutsen Jellema, Harm van Zuiden, Lisa Boersma, Stephan Berger, Tjeerd Kooistra, Welmoed Sjoerdstra
Yn de rige ‘Minsken en Boeken’ fan de Fryske Akademy binne okkerdeis twa nijsgjirrige útjeften by útjouwerij Afûk ferskynd. Wêr bliuwe de froulju? is in ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra. Yn Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen fan Alderik H. Blom hannelet oer de betrekkingen tusken de Fryske en Bretonske beweging fan ca. 1946 -1958.
Conference on Frisian Humanties 2025. Foto: Ydwine R. Scarse
Wêr bliuwe de froulju? In ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023) fan Janneke Spoelstra
Wat it is, of wêze kin, om jin te bejaan yn ’e Fryske literatuer, en dan spesifyk foar froulju, dêr giet dit boek oer. Wêr komt de ynspiraasje wei? Wat binne de hindernissen? Binne de kânsen foar elkenien like grut? Hoe sit it mei de genderbalâns yn ’e Fryske poëzy? Hoe sjocht de Fryske literêre ljedder derút? Skriuwe manlju mear as froulju? Publisearje froulju minder gau? Wêrom is de Gysbert Japicxpriis foar poëzy sûnt 1986 noch net ienkear wer nei in frou gien? Hoe sjogge de ynterviewde froulju nei dizze saken?
Dit boek is in update fan Jelma Sytske Knol har boek, ‘út syn aerd wei froulik’, de Fryske dichteressen en it misferstân (1993), mar hat syn eigen oanpak en útwurking. Om in byld te sketsen fan hoe’t it fierder gien is mei de froulju yn ’e Fryske literatuer, en dan benammen yn de Fryske poëzy, ynterviewde Janneke Spoelstra tsien fan harren, kollega-dichters, want se dichtet sels ek. Spoelstra skreau ek in ynlieding by de ynterviews en skôge de antwurden.
Fan novimber 2022 oant en mei jannewaris 2024 hie Spoelstra ynterviews mei Aggie van der Meer, Ytje Hoekstra, Albertina Soepboer, Margryt Poortstra, Tine Bethlehem, Elske Kampen, Sigrid Kingma, Grytsje Schaaf, Lida Dykstra en Janna van der Meer.
Hor c’heneiled vreizhat-Us Bretonske freonen Betrekkingen tussen de Friese en Bretonse beweging ca. 1946-1958 fan Alderik H. Blom
In juni 1948 publiceerde het toentertijd pas opgerichte Friese literaire tijdschrift De Tsjerne een speciaal themanummer dat geheel gewijd was aan de Keltischtalige Bretonse minderheid in Frankrijk.
In de ruim tien jaar die volgden werd Bretagne, met zijn taal en literatuur, zelfs tot een regelmatig terugkerend thema in De Tsjerne en andere Friestalige tijdschriften. Bovendien bracht op zijn beurt het toonaangevende Bretonse tijdschrift Al Liamm in 1951 een soortgelijk themanummer uit, dit keer helemaal gewijd aan Fryslân, met bijdragen van de belangrijkste figuren in de Friese beweging van die tijd. Ook Al Liamm bleef de culturele ontwikkelingen in Fryslân volgen tot ver in de jaren zestig.
Hoe is deze cultureel vruchtbare maar nagenoeg vergeten uitwisseling tot stand gekomen, en met welk doel? Wie waren de centrale Bretonse en Friese figuren in deze poging om meteen na de Tweede Wereldoorlog taalminderheden in Europa dichter bij elkaar te brengen? De culturele en politieke context van het na-oorlogse Europese federalisme, het problematische oorlogsverleden van de beide bewegingen, en de persoonlijke netwerken die de achtergrond vormden van deze Bretonse en Friese uitwisseling zijn de centrale kwesties die in dit boek ter sprake komen.
Naast de vele tijdschrift- en krantenartikelen in zowel het Bretons als het Fries, maar ook in het Frans en Nederlands, zal de tot dusver niet gepubliceerde briefwisseling tussen de belangrijkste figuren in deze Fries-Bretonse uitwisseling centraal staan, met uitstapjes naar Ierland, Wales, Noord-Friesland en Italië.
Alderik H. Blom is hoogleraar Keltologie aan de Philipps-Universität Marburg in Duitsland.
Streektaolorganisatie het Huus van de Taol zöch dit jaor de mooiste Drentse kreet. Aandere jaoren was de oproep um ien woord in te sturen, dit jaor kuj tot 10 december een körte, krachtige kreet insturen via huusvandetaol.nl/kreet.
Aal jaor holdt het Huus in samenwarking met RTV Drenthe een woordverkiezing. Veurig jaor was het lekkerste Drentse woord ‘sukelaogie’ , dit jaor röp het steunpunt veur het Drents op um de mooiste Drentse kreet in te sturen. Drenten kunt met weinig woorden veul zeggen, dus gao an ‘t harsenhozen wat veur je een belangrieke, grappige of wieze bosschup in het Drents is.
Stuur dizze kreet in van 1 tot 10 december op huusvandetaol.nl/kreet. Under de inzenders wordt een schiere Drentse pries met je eigen kreet erop verlot.
Op 15 december heur ie op radio Drenthe de vief kreten die het miest inzunden bint. Op dizze liest kuj dan weer stemmen. Op maondag 22 december wordt de mooiste Drentse kreet van 2025 bekendmaakt.
Huus van de Taol
Het Huus van de Taol is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten weden waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers waardeert.
It Skriuwersbûn hat yn ’e mande mei Tresoar in wedstriid “Skriuw in essay” opsetten, dy’t op 9 jannewaris 2026 úteinset mei in ynformaasjejûn. It tema fan it essay moat wêze: “Ferhalen fertelle”. Hokker fraach hjirby past? Dat is oan de dielnimmers! Foar de winners hawwe wy mei tank oan Tresoar in moaie jildpriis en it doel is om de beste essays ek te publisearjen.
Essay skriuwe dreech? Nee, just net! In essay is in moaie foarm om dyn eigen kijk te jaan op in ûnderwerp – en dat mei op in manier dy’t dy goed leit. It mei boartlik, it mei earnstich, it mei fernimstich en it mei literêr.
In essay is net it ferslach fan in ûndersyk, mar it is it ûndersyk sels. It is in aktiviteit dy’t net allinnich goed is foar dyn eigen ûntjouwing – learst neitinken oer argumintaasje, opbou fan in tekst en noch safolle mear – it is ek in prachtige foarm om dyn miening te dielen mei oaren. Meist by it essay oer de grinzen fan keunsten en wittenskippen gean. As it mar in lêsber en boeiend betooch fan sa’n 1500 wurden is! Kinst dyn essay ynstjoere oant 2 april 2026. De sjuery bestiet út Abe de Vries, Doeke Sijens en Jelma Knol.
Op freedtejûn 9 jannewaris is der in ynformaasjejûn yn ’e boppeseal fan Proeflokaal Wouters yn Ljouwert. Fan 19.30 oere ôf is elk wolkom. Doeke Sijens sil dan mear fertelle oer it skriuwen fan essays en ek wat tips diele. En fansels is dit in fantastysk momint om te sjen wa’t de konkurrinsje wurdt…
Oer de wedstriid
It essay moat gean oer: Ferhalen fertelle. Hokker fraach hjirby past? Dat is oan jimme!
Foar de winners hawwe wy mei tank oan Tresoar in moaie jildpriis en wy binne fan doel de moaiste essays te publisearjen.
Ynformaasjejûn op 9 jannewaris
Op freedtejûn 9 jannewaris is der in ynformaasjejûn yn ’e boppeseal fan Proeflokaal Wouters yn Ljouwert. Fan 19.30 oere ôf binne jim wolkom.
Doeke Sijens sil dan mear fertelle oer it skriuwen fan essays en ek wat tips diele. En fansels is dit in fantastysk momint om te sjen wa’t de konkurrinsje wurdt… Oanmelde foar de ynformaasjejûn is net ferplichte, kom lekker del, mar it lit ús wol even witte hoefolle stuollen wy delsette moatte.
Kinst dyn essay ynstjoere nei ynfo@skriuwersbun.frl oant 2 april 2026. De útslach is op in spesjale jûn yn juny. De datum dêrfan meitsje wy noch bekend. De sjuery hoopje wy ek op 9 jannewaris al foarstelle te kinnen.
De Fryske Boekewike hat dit jier in rekôr brutsen: it kadoboek Oan ’e ein fan De Oere fan Anne-Goaitske Breteler is folslein útferkocht. Noch nea earder wie der sa’n grutte fraach nei it spesjaal útjûne Kadoboek.
It Kadoboek ferskynde yn in oplage fan 1.500 eksimplaren. Ida Heddema fan Boeken fan Fryslân: “It kadoboek wie healwei de Boekewike al hast útferkocht, en doe moast Anne-Goaitske noch trije lêzingen jaan. Boekhannels dy’t te min eksimplaren ynkocht hienen, moasten wy spitigernôch teloarstelle, want wy koenen net mear leverje.”
Ek Anita Schaaf fan Boekhannel Van der Velde yn Dokkum ûnderstreket it sukses: “Wy hawwe noch noait sa’n soad Fryske boeken ferkocht. De hiele kast mei Fryske fiksje en non-fiksje wie praktysk leech.”
It oangripende ferhaal oer de fjouwer bern Zwart út Peazens-Moddergat hat dúdlik in soad lêzers rekke. Skriuwer Anne-Goaitske Breteler: “Ik hie net ferwachte dat de Boekewike safolle opsmite soe. Oeral folle sealen, en dan ek noch in protte nije ynformaasje en bysûndere anekdoates oer de famylje Zwart as reaksje fan it publyk. Ik bin noch altyd oan it neigenietsjen.”
Fanwegen it grutte sukses ferskynt op freed 28 novimber in twadde printinge yn in oplage fan 1.000 eksimplaren by Utjouwerij Afûk.
Yn 2026 sil de Skriuwersarke, dy’t earder tahearde oan skriuwer Rink van der Velde, wer beskikber wêze foar in skriuwer dy’t yn alle rêst dwaande wêze wol mei Fryske literatuer (of literatuer yn in oare streektaal fan Fryslân). De arke leit op in prachtich plak yn in petgat oan de Drachtster Heawei en is eigendom fan It Fryske Gea.
Ofsjoen fan de kosten foar iten, drinken en oare persoanlike kosten, is it ferbliuw yn de Skriuwersarke fergees. De skriuwer tekenet in hierkontrakt mei It Fryske Gea, mar de hier wurdt betelle troch de Stifting Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD).
Oars as oare jierren is de arke no ek beskikber yn ’e maitiid en by ’t hjerst en by ’t winter. Skriuwers kinne har opjaan foar ien wike yn ’t jier. Der is yn 2026 maksimaal plak foar 15 skriuwers.
Belangstellenden kinne har oant 1 jannewaris 2026 skriftlik oppenearje by Antje Postma, skriuwersarke@flmd.frl. Dêrby moat neist de wike dy’t de foarkar hat, ek oanjûn wurde wat de skriuwer fan doel is te dwaan. As de Skriuwersarke al fersein is yn de periode fan de foarkar, dan wurdt kontakt opnaam om te besjen wat de fierdere mooglikheden binne.
In kommisje út it bestjoer fan de Stifting FLMD makket de kar watfoar skriuwers fan de arke gebrûk meitsje kinne.
De Bildtse-Kultuurpriis 2025 is toekind an Gerard Marcel de Jong foor syn groate inset foor de Bildtse taal en kultuur. De Jong waar fanôf ’t jaar 2000 rúm 21 jaar hoofdredakteur fan de Bildtse Post, skreef de eerste Bildtse roman “Blau fan dagen, griis fan onrust” wermet hij landlike andacht kreeg en in 2024 de Rink van der Veldepriis won. Dernaast is hij taalkoördinator foor de gemeente Waddenhoek, bestuurslid bij de stichting “Nederlandse Dialecten” en foorsitter bij ’t “Europeesk Buro foar Lytse Talen.”
Foto deur: Natalia Balanina
Deur syn kollums bij ônder ândere de Luwter Krant sorgt hij d’rfoor dat de Bildtse taal ok bútten ’t Bildt te lezen is. De Jong is anjager fan ferskaidne projekten die’t de sichtberens fan ’t Bildts befordere.
“Gerard weet met syn Bildtse teksten en gedichten soawel in woord as skrift ’n prot mînsen te boeien en is dermet een fan de groatste taalpromoaters die’t ’t Bildt(s) op dut stoit het”
“Gerard weet met syn Bildtse teksten en gedichten soawel in woord as skrift ’n prot mînsen te boeien en is dermet een fan de groatste taalpromoaters die’t ’t Bildt(s) op dut stoit het” aldus de sjury. De oorkonde en de sjek ter waarde fan 500,- euro sille later dut jaar offisjeel utraikt worre an de winner.
Fan 1987 of wort jaarliks de Bildtse-Kultuurpriis útraikt an ’n persoan of groep die’t him of hur op ’n besondere menier inset foor de kultuur op ’t Bildt. De sjury bestaat út fijf leden werfan twee bestuursleden fan Stichting Bildts Aigene, de sjuryleden hewwe allegaar wat met Kultuur, ’t Bildt en de Bildtse taal.
School zonder tranen – Brieven van de familie Troelstra aan Paul Geheeb, 1904-1906 is gearstald troch Sieger Vreeling, dy’t yn 2024 en 2025 as Fellow fan Tresoar ûndersyk die nei Nynke fan Hichtum.
Yn syn ûndersyk lies Vreeling de brieven dy’t Sjoukje Bokma de Boer (Nynke fan Hichtum) en Piter Jelles Troelstra skreaunen oan de Dútske pedagooch Paul Geheeb, direkteur fan de foarútstribjende kostskoalle yn Haubinda dêr’t harren soan Jelle twa jier ferbleau.
‘Dy earme jonge,’ tocht Vreeling geregeld by it lêzen. ‘Dan bist in jier as trettjin en sitst op in jongeskostskoalle yn Dútslân. Fier fan hûs, kenst de taal net…’
De brieven jouwe in oangripend byld fan harren opfiedingsidealen, harren soargen op harren soan Jelle en de maatskiplike ideeën fan har tiid. Se litte sjen hoe’t Nynke har soan mist, mar ek hoe’t se har twivels, sûnens, houlik en idealen mei in soad iepenheid bepraat. De korrespondinsje lit sa net allinnich in kwetsbere mem sjen, mar ek in frou mei sterke oertsjûgingen oer opfieding en minsklikens.
Vreeling foarsjocht de brieven fan taljochting en histoaryske kontekst, en ûndersocht de persoanen, plakken en ideeën dy’t deryn foarkomme. Sa ûntstiet in ynkringend portret fan in húshâlding tusken idealen en werklikheid – én in weardefolle nije blik op twa bekende Friezen.
School zonder tranen ferskynt by Uitgeverij Verloren en is fan 7 novimber ôf te krijen by de boekhannel.
Mei grutskens kundiget it Frysk Film Fûns oan dat der alve nije filmprojekten selektearre binne foar stipe. Ut trettjin ynstjoeringen is in krêftige miks keazen fan koarte fiksje, dokumintêres en ûntwikkelprojekten – allegearre bewoartele yn taal, lânskip en it unike Fryske perspektyf.
De projekten ûntfange mei-inoar € 180.000 oan stipe, wêrmei’t hast € 400.000 oan filmproduksjes (Fryslân spend) yn de provinsje generearre wurdt. Dy ynvestearring fersterket net allinnich de regionale filmsektor, mar ek de bredere ekonomy: fan crews en studios oant hoareka, lokaasjes en taleveransiers.
Kategory: ûntwikkeling
De draden van Wies
Regie: Johanneke Dijkstra
Scenarist: Johanneke Dijkstra
Producent: Marleen Godlieb, Stichting Beeldlijn
Toegekend bedrag: €8.512
De ontwikkeling van de bijna tachtigjarige textielkunstenares Wies Noest liep gelijk op met het steeds onafhankelijker worden van de vrouw. Ze bevrijdde textiel uit een keurslijf, en daarmee ook zichzelf. Nu wil ze haar laatste statement maken.
Oan ‘e line
Regie: Rutger Veenstra
Scenarist: Rutger Veenstra
Producent: Bart Dokter
Productiehuis: Vitruvian man Films
Toegekend bedrag: €22.250
Op haar werk wordt een fabrieksarbeidster mikpunt van sadistische treiterijen en moet vechten om zichzelf staande te houden terwijl ze uit de verlammende greep van haar duistere demoon probeert te ontsnappen.
Laagland
Regie: Bauke Brouwer
Scenarist: Robin van Ommen
Producent: Noortje Wilschut, Family Affair Films
Toegekend bedrag: €20.000
Na een Friese watersnoodramp wordt jonge vader Jeroen samen met zijn zoontje geëvacueerd naar een chaotische noodopvang in Leeuwarden. Terwijl hij wacht op nieuws over zijn vermiste vrouw, brokkelt zijn zelfbeeld langzaam af en ontdekt hij wat het betekent om in eigen land ontheemd te zijn.
Kategory: Production incentive
Reiderland
Regie: Thomas en Henk Hiensch
Scenarist: Thomas en Henk Hiensch
Producent: Thomas en Henk Hiensch
Toegekend bedrag: €10.000
Avontuur bestaat nog steeds
Straffe Saken
Regie: Wilfried Bijma, Jelmar Hoekstra
Scenarist: Wilfried Bijma
Producent: Playback Images B.V.
Toegekend bedrag: €20.000
In de driedelige documentaire ‘Straffe Saken’ onthult de Blokhuispoort – eeuwenlang de beruchte gevangenis van Leeuwarden – zijn meest opzienbarende strafzaken, van middeleeuwse terechtstellingen tot ontsnappingen en moorden die Nederland schokten, en legt zo een confronterende link tussen misdaad en strafrecht van toen en nu.
Kategory: Koart
Fjouwerensechstich
Regie: Mirjam de With
Scenarist: Annick & Barbara de Wolf
Producent: Noortje Wilschut
Productiehuis: Family Affair Films
Toegekend bedrag: €30.000
In een toekomst waar iedereen op zijn 64e verplicht moet sterven, ontdekt Els de voordelen van de naderende dood van haar man Herman, juist wanneer Herman terugkrabbelt en weigert zijn kist in te stappen.
Leap
Regie: Cristobal de Alba
Scenarist: Cristóbal de Alba / Inez Dijkstra / Inge Feenstra
In the quest to find his own path, torn between honoring his father’s legacy and becoming a father himself, a fierljepper veteran pushes his limits to make a daring comeback and become champion in the unique Frisian Championship.
Fort Europa
Regie: Leon Golterman
Scenarist: Leon Golterman
Producent: Charlotte Spronk, Feather films
Toegekend bedrag: €10.000
Fort Europa is een absurdistische comedy / satire over de Afrikaanse bootvluchteling Samuel. Wanneer hij na een lange zwerftocht eindelijk aankomt in het veilige Europa, krijgt hij te maken met push-backs door de lokale kustwacht, vijandige dorpelingen en onbuigzame bureaucraten die hem terug willen sturen naar “de regio”. Zal het Samuel lukken om een veilige haven te vinden in “Fort Europa”?
Knyft
Regie: Jan Pieter Tuinstra
Scenarist: Jan Pieter Tuinstra
Producent: Jan Pieter Tuinstra
Toegekend bedrag: €12.000
In een persoonlijke vertelling portretteert de maker het (innerlijke-)landschap uit zijn jeugd, de Friese Wouden, waarbij het versleten zakmes van zijn grootvader het vertrekpunt is van een associatieve gedachtestroom.
Skaad
Regie: Bart Harder
Scenarist: Bart Harder
Producent: Karim Hamad / Videovrouwers
Toegekend bedrag: €5.000
Wanneer Sherida na haar verhuizing naar een Fries dorp wordt achtervolgd door een demonisch wezen, moet ze haar diepste angst overwinnen om te overleven.
Posters
Regie: Max Lunter
Scenarist: Max Lunter & Wessel de Vries
Producent: Marrit Greidanus, Makaki productions
Genre: Coming of age, romantisch drama
Toegekend bedrag: €25.000
Anne en Julius vinden elkaar en raken elkaar weer kwijt, maar wat blijft zullen ze altijd bij zich dragen.
