Het nieuwe jaar is nog maar net begonnen, maar Erfgoed in Groningen kijkt al vol enthousiasme vooruit naar Meertmoand Streektoalmoand 2026! In maart zetten we traditiegetrouw de streektaal centraal, met extra aandacht voor de Grunneger toal. Onder het motto Kiek veuroet! stimuleert Erfgoed in Groningen inwoners en liefhebbers uit stad én ommeland om in maart op pad te gaan en streektaal te beleven.
De Meertmoandledder
In aanloop naar maart publiceren we een speciale digitale uitgaansladder: de Meertmoandledder. Hierin verzamelen en promoten we zoveel mogelijk activiteiten rondom de Groninger streektaal. Denk aan muziekconcerten, festivals, literaire optredens, theater en andere inspirerende initiatieven.
De Meertmoand Streektoalmoand staat centraal, maar we kijken ook alvast vooruit naar activiteiten later in het jaar. Iedereen is welkom om in maart (en daarna!) het Gronings te laten horen en ermee aan de slag te gaan.
Oproep: dou mit!
Organiseer jij in maart een dag, week of activiteit rondom de Groninger taal? Of dat nu een muziekoptreden is, een literaire middag of avond, of iets heel anders – we horen het graag!
Meld je activiteit aan en lever het volgende aan:
Titel van de activiteit
Korte beschrijving (max. 3 alinea’s)
Links naar website en sociale media
Een afbeelding (liefst zo groot mogelijk)
Aanmelden kan tot 9 februari 2026 via: erfgoednieuws.nl/evenement-aanmelden. Activiteiten aangemeld op erfgoednieuws.nl verschijnen ook in de uitagenda van visitgroningen.nl.
‘Jou Frysk omdatst joust om it Frysk!’ Provinsje Fryslân wol (takomstige) learkrêften en dosinten entûsjast meitsje foar it beheljen fan it foech Frysk. Dêrom is moandei 12 jannewaris de kampanje Jou Frysk, omdatst joust om it Frysk útein set. Deputearre Eke Folkerts: “Mei dizze kampanje meitsje wy de rûte dúdliker, tagonkliker en oantrekliker.”
Op grûn fan Taalplan Frysk 2030 en de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK) 2024-2028 krijt it leargebiet Fryske taal en kultuer de kommende jierren in hieltyd gruttere rol yn it ûnderwiis. De provinsje hat de ambysje dat de wetlike kearndoelen op alle skoallen yn Fryslân yn it primer ûnderwiis en ûnderbou fan fuortset underwiis yn wurking steld binne. Dêrneist stribbet de provinsje dernei dat it Frysk ek yn de ûnderwiissektoaren dêr omhinne in sterk plak krijt, sadat der in trochgeande learline ûntstiet. Om dat te realisearjen binne der mear learkrêften en dosinten nedich mei it foech om Frysk dosearje te kinnen en meien.
Trije doelgroepen
De kampanje rjochtet him yn earste ynstânsje op de neikommende trije doelgroepen: 1. hafû – en twû-learlingen dy’t in learare-oplieding oerwage 2. pabû-studinten en begjinnende learkrêften primêr ûnderwiis 3. dosinten fuortset ûnderwiis en mbû
Mei de kampanje wol de provinsje harren stimulearje om it foech Frysk te heljen. Dat kin troch foltiid- en dieltiidopliedingen te folgjen of, as pabû-studint, in semester Frysk te folgjen. De opliedingen wurde oanbean op NHL Stenden Hegeskoalle en Ryksuniversiteit Grins.
Mear as de helte kiest Fryske Taal en Kultuer as eksamenfak
Dat der fan ‘e kant fan learlingen ynteresse yn Frysk as eksamenfak is, die al bliken op Piter Jelles Ynsicht. Dosint Debbie van Elden folge de oplieding Learaar Frysk, wêrnei’t de lokaasje de earste skoalle waard dy’t it Frysk eineksamen foar tmbû-basis en -kader oanbiede koe. Fan de 105 twaddejiers, keazen 62 learlingen Frysk as eksamenfak.
Wurkje mei de Fryske taal
Opdrachtjouwer foar de kampanje is de provinsje Fryslân. Neffens deputearre Eke Folkerts is de motivaasje om mei de Fryske taal te wurkjen grut: “Mar minsken witte somtiden net hokker mooglikheden der binne. Mei dizze kampanje meitsje wy de rûte dúdliker, tagonkliker en oantrekliker.”
It kampanjeboadskip is helder: Jou Frysk, omdatst joust om it Frysk. Kombinearje watst kenst mei watst kinst. Want de taal libbet, as ien him jout. De taal is der, no de leararen noch. Jousto de takomst taal? Jou Frysk! Mear ynformaasje: www.joufrysk.frl.
De Rely Jorritsmapriisfraach foar Fryske ferhalen en gedichten is wer iepensteld. It is de 72ste kear dat de priisfraach útskreaun wurdt. Wa’t gading meitsje wol, kin foar 15 april 2026 in ferhaal en/of fers ynstjoere. In ûnôfhinklike sjuery dy’t dit jier bestiet út Gerbrich van der Meer, Reitze Jonkman en Yvonne Dijkstra, hifket de ynstjoeringen anonym en kin maksimaal fiif ferhalen en fiif fersen bekroane. Elk bekroand ferhaal of gedicht wurdt honorearre mei € 1.000,-.
De ynstjoeringen moatte digitaal as taheakke yn Word maild wurde nei rely@stiftingflmd.frl. Namme, adres en telefoannûmer fan de ynstjoerders moatte apart yn de e-mail fermeld wurde, mar bliuwe geheim, ek foar de sjuery.
Rely Jorritsma (Jellum 1905 – Nijmegen 1952) hie yn syn testamint bepaald dat der alle jierren in priisfraach útskreaun wurde moat foar de bêste fiif gedichten en fiif ferhalen yn de Fryske taal. Al sûnt 1954 wurdt syn winsk útfierd. De stifting Rely Jorritsmafûns oranisearret de priisfraach. Foar mear ynformaasje sjochst op de webside www.stiftingflmd.frl.
Wa ken ’m net? Dat mantsje altyd blier mei syn krol yn it hier? Enoarme oantallen pjutten kamen yn ’e rin fan ’e jierren yn ’e kunde mei Tomke, mar nei 30 jier komt der in ein oan it Tomke-projekt. Sa waard hjoed yn in parsekonferinsje troch Tomke sels bekend makke. It hommels ferstjerren fan Tomke syn geastlik heit en tekener Luuk Klazenga oardel jier lyn foarme de oanlieding om it fuortbestean fan it projekt yn de hjoeddeistige foarm op ’e nij te besjen. Yn oparbeidzjen mei belutsenen en ferskate pedagogysk professionals is ûnder lieding fan de Afûk in nij konsept foar foarskoalske edukaasje ûntwikkele: Tys & Teske. Krekt as by Tomke sille in hiel soad ferhalen, aktiviteiten en oare produkten fan Tys & Teske net allinne foar de profesjonele pjutte-opfang makke wurde, mar likegoed geskikt wêze yn de thússituaasje.
It Tomke-projekt ûntstie yn de jierren ’90 út in ferlet fan Frysktalich materiaal foar pjutten. ‘By in twatalige ûntwikkeling sa’t wy dat hjir yn Fryslân hawwe, is it lizzen fan in sterke taalbasis belangryk’, sa seit Hieke Rienstra, projektkoördinator foarskoalsk by de Afûk. ‘Dy twatalige basis wurdt lein yn de earste fjouwer jier fan in bern. Krekt yn de earste jierren is it dêrom nedich om de taalûntwikkeling te stimulearjen, yn de thússituaasje mar ek by de opfang. Dêrby is ekstra omtinken foar in minderheidstaal sa as it Frysk nochris ekstra belangryk.’
It Platfoarm Lêsbefoardering Fryslân inisjearre it Tomke-projekt. Der waard in Tomke-wurkgroep gearstald wêryn’t Afûk (algemiene koördinaasje), FERS (út namme fan de biblioteken fan Fryslân), Omrop Fryslân, Cedin en Sintrum Frysktalige Berne-opfang (SFBO) gearwurken en meielkoar soargen foar promoasje en fersterking. Yllustrator Luuk Klazenga waard frege om in jonkje te tekenjen en sa ferskynde yn 1996 it alderearste Tomke-boekje.
It giele tydskriftke soe dêrnei jierliks yn de Fryske Foarlêswike útdield wurde oan alle pjutten yn Fryslân. Yn ’e rin fan ’e jierren waarden geandewei mear produkten fan en oer Tomke ûntwikkele: telefyzje-aventoeren, ferhalen en boeken yn alle tema’s, edukative materialen, in website, in app, hânpoppen en gean sa mar troch.
Al dy jierren joech Luuk Klazenga foarm oan Tomke, hûntsje Romke, Kornelia en Yana Yu. ‘It hommels ferstjerren fan Luuk yn 2024 rôp de fraach op hoe no fierder mei Tomke’, fertelt Rienstra. ‘Ferskate opsjes passearren de revu, mar nei in soarchfâldich proses, wêryn’t wy de belutsenen om it Tomke-projekt hinne mar ek foaral de doelgroep fan pedagogysk professionals befrege hawwe, hawwe wy besluten om gjin nij Tomke-materiaal mear te ûntwikkeljen en yn te stekken op de ûntwikkeling fan in nije line.’
Tys & Teske: in nije line mei suksesfolle aspekten fan Tomke
By it ûntwikkeljen fan Tys & Teske is gebrûk makke fan kennis, ferlet en winsken fan in groep pedagogysk professionals dy’t ek as testgroep funksjonearre. De fierder noch te ûntwikkeljen ferhalen, aktiviteiten en materialen sille oansette ta foarlêzen en (Frysk) praten, ta boartsjen en dreamen. ‘Wy wolle de suksesfolle aspekten fan Tomke graach behâlde, mar mei nije karakters en in nije, frisse útstrieling dy’t oanslút by it ferlet fan de pedagogysk professionals en minsken thús, en dy’t fansels foaral soarget foar in soad taalwille by jonge bern!’
Op de fraach wêrom’t der keazen is foar twa karakters seit Rienstra: ‘De twa karakters, in jonkje en in famke, hawwe elk in eigen persoanlikheid. Teske is wat dryster en Tys wat mear skruten, hy sjocht de kat earst út ’e beam. Elke pjut sil him of har mei ien fan de twa identifisearje kinne.’ De nije karakters sprekke jonge bern oan om’t se werkenber binne, feilich en fertroud as in freontsje, se hawwe deselde emoasjes en gefoelens as it jonge bern en sa wurde bern nijsgjirrich nei wat de karakters allegear belibje.
Willemke Brouwer fan De Jouwer joech letterlik foarm oan Tys & Teske. De kar foar Willemke wie al gau makke: ‘Willemke kin prachtich tekenje, har yllustraasjes hawwe persoanlikheid en fertelle in eigen ferhaal.’
Organisaasje
Tys & Teske is in gearwurkingsprojekt mei likernôch deselde partijen as dy’t by Tomke belutsen wiene. De Afûk is de karrelûker fan it projekt en ûntwikkelet de materialen by Tys & Teske yn gearwurking mei it SFBO, dat in soad op twatalige berne-opfanglokaasjes te finen is en dy lokaasjes helpt om it Frysk in folweardich plak te jaan. FERS tinkt mei út namme fan de biblioteken fan Fryslân en Omrop Fryslân is by it projekt belutsen mei as doel om te sjen oft Tys & Teske ek ta libben brocht wurde kinne op it skerm. Al dy partijen wurkje mei-inoar gear yn it Lês-mar-foar-projekt, dat mei de jierlikse Lês-mar-foar-wiken yn septimber omtinken freget foar it belang fan foarlêzen oan jonge bern. Yn de materialen dy’t alle jierren yn dy Lês-mar-foar-wiken útdield wurde, sille Tys & Teske fan no ôf ek fertsjintwurdige wêze.
Deputearre Eke Folkerts kriget fan Tomke it earste Tys&Teske boekje útrikt. Foto: Jacob van Essen, Fotobureau Hoge Noorden
Einlik de wrâld yn Nei in lang en deeglik ûntwikkelingsproses wie it op ’e earste dei fan de Nationale Voorleesdagen tiid foar Tys & Teske om einlik de wrâld yn. It alderearste boekje fan Tys & Teske, mei in ferhaaltsje skreaun troch Paul van Dijk, waard yn de biblioteek fan Dronryp oerhandige oan deputearre Eke Folkerts, dy’t it dêrnei oan de oanwêzige pjutten foarlies. It boekje is fan hjoed ôf fergees te krijen by alle biblioteken yn Fryslân en ek alle berne-opfanglokaasjes hawwe in eksimplaar tastjoerd krigen, sadat alle pjutten yn ’e kunde komme kinne mei Tys & Teske. Letter yn it jier ferskine in knibbelboek mei ferhalen, (opsis)ferskes en tips en aktiviteiten by tema’s dy’t oanslute by besteande Nederlânske VVE-metoaden lykas Uk & Puk en Piramide. Ek in foarlêsboek, poppen, in website mei mear ynformaasje, tips en oanfoljende materialen per tema en spultsjes foar bern steane op ’e rol.
Op ’e hichte bliuwe fan nijs oer Tys & Teske? Gean nei www.tysenteske.frl en meld dy oan foar de nijsbrief, want dat kin no al.
Op vri’jdagaovend 30 jannewaori van 20:00 tot 22:00 ure hoolt ’t Kiekhuus weer een Stellingwarver Verhaele-aovend. Dizze keer draegen de winner van de H.J Bergveldpries 2024 Harmen Houtman en dichterresse Roely Bakker veur uut hun ni’je dichtbundel ’Tegere’. Ok de bekende Stellingwarver schriever en verteller Johan Veenstra is dit jaor weer van de perti’j.
Harmen Houtman en Roely Bakker (foto: Stellingwarver Schrieversronte)
Veerder is onder aandere Alie Stroeve ien van de vertellers. Alie is jaorenlang lid west van de kabaretgroep ‘Twee Recht Twee Averecht’. En ok de jonge schriever Menno Dolstra, die sund een goed joar lid is van de Letterstreken, draegt veur uut eigen wark.
De verhaelen en gedichten wo’n deurlopend in de verschillende ruumten van ’t Kiekhuus verteld. De toegangspries veur disse aovend is 5 euro inklusief een bakkien koffie of thee mit een himpien koeke. As vrund van ’t Kiekhuus betael ie 3 euro.
Op donderdeg 29 jannewary 2026 om 19.30 uur fynt in de bibletheek fan St.-Anne de jaarlikse gedichte-aven plak. Foor jong en oud! Wille jim ’n gedicht foordrage, dan kinne jim jim anmelde fia info@bildtsaigene.nl. Geef dan ok even deur hoe’t ’t gedicht hyt en wie’t ’t skreven het. Opgeve kin ok deur te bellen na 06-45657383 of kom even in de bibletheek del.
En ’t maakt niet út wer’t ’t gedicht over gaat. Ok niet at ’t Bildts, Frys of Nederlâns is. ’t Mâg ’n sels skreven gedicht weze, maar ok ’n al bestaand gedicht. Maar omdat wij op ’t Bildt binne, sou ’t fijn weze dat d’r al wat Bildtse gedichten tussen sitte. Maar watfoor gedicht ’t ok is, wij doen niet soa moeilik. Hooplik doen jim dat ok niet en wort d’r niet stind en binne d’r weer ’n prot foordragers en foordraagsters fan de pertij.
O ja, ok ’t jongereand is fansels meer as welkom om met te doen! Fansels binne besoekers en dus toehoorders fan harte welkom. ’t Is ok nag ’s fergeefs.
Bern dy’t meartalich grutbrocht wurde, hawwe faak ûngelikense ûnderwiiskânsen yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Dat is in útdaging yn it ûnderwiis dêr’t ús ynternasjonale projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) op ynspilet mei it skriuwen fan in hânboek mei handige ynformaasje. Dat hânboek wurdt op 27 jannewaris online presintearre.
Ynteraktyf foarlêzen
Op tiisdei 27 jannewaris 2026 is elkenien, online, fan herte wolkom om it Ingelsktalige webinar ta gelegenheid fan de lansearring fan it nije hânboek fan it Read with MEE-projekt by te wenjen. Dat hânboek jout tagong ta nije wurkwizen en resinte ûntwikkelings op it mêd fan taalûntwikkeling, taalkundich ferskaat en ûndersyk nei meartaligens. It hânboek wurdt fergees beskikber makke op de website fan Read with MEE.
Yn it webinar sille dosint-ûndersikers fan projektpartner NHL Stenden fertelle oer ynteraktyf foarlêzen en oare praktiken dy’t taalûntwikkeling yn meartalige klaslokalen yn de iere jierren befoarderje kinne.
It webinar wurdt iepene troch prof. Lorna Carson fan Trinity College Dublin en is op 27 jannewaris 2026 fan 16:15 oant 17:00 oere. Om de ZOOM-link te ûntfangen, kinst dyn e-mailadres hjir ynfolje.
Oer Read with MEE
It Erasmus+ projekt Read with Multilingual Early Education (Read with MEE) sil ynnovative tools en materiaal ûntwikkelje om de lêsfeardigens fan jonge meartalige bern (2-6 jier) te befoarderjen. It projekt spilet yn op in driuwende útdaging yn it ûnderwiis, omdat bern dy’t meartalich opgroeie faak ûngelikense ûnderwiiskânsen hawwe yn ferliking mei harren ientalige leeftydsgenoaten. Troch de ûntwikkeling fan thústalen fan bern te stypjen en te wurdearjen, rjochtet it Read with MEE projekt him op wichtige Europeeske prioriteiten, lykas ynklusy en diversiteit yn it ûnderwiis en it ferbetterjen fan de basisfeardichheden fan jonge bern.
In het Huus van de Taol is een neie expositie te bewondern. Under de titel Laag over laag – een persoonlijke reis door verf en druk’ lat Harry Prins wark oet verschillende periodes van zien kunstzinnige ontwikkeling zien.
De expositie gef een inkiekie in de zuuktocht van Prins naor een eigen stijl en techniek. In 2011 begund’e met schildern bij kunstenares Nicole van der Veen-Kerssies in Hieken, waorbij hij startte met acryl- en later eulievarf. Naost het schildern met eulievarf, waormet hij nog aal gangs is, hef e de lèeste jaoren zien horizon verbried met lino- en holtsneden, waorbij e specifiek gebroek mak van de reductietechniek.
Zuken en vinden De tentoonstelling lat zien waor Harry Prins nou stiet in zien veurtdurende proces van zuken en vinden. Bezukers ziet een dwarsdeursnee van zien wark: van zien allereerste schilderij tot de recente grafische warken. Het warken met verschillende technieken weerspiegelt dit proces van underzuuk en ontdekking.
Allewal Prins al sinds 2017 dielnemp an de jaorlijkse Visitekaartjes-expositie bij Galerie Kakelbont in Paterswolde en veurig jaor exposeerde tiedens Kleintje Kunst in Apeldoorn, is dizze expositie in Beilen een primeur. Het is zien eerste solo-expositie én de eerste maol dat zien grotere warken veur het publiek te zien bint.
Praktische informatie
De expositie is te bekieken van dinsdag 13 jannewaori tot en met woensdag 25 meert 2026, bij het Huus van de Taol, Raadhuisplein 1 in Beilen.
Openingstieden bint maondag tot en met dunderdag van 9.00 tot 16.30 uur en op vrijdag van 9.00 tot 13.30 uur.
De toegang is gratis.
Het Huus van de Taol
Het Huus van de Tao is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten weden waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers waardeert.
Streektaolorganisatie het Huus van de Taol hef in samenwarking met RTV Drenthe dit jaor naor de mooiste kreet in oeze streektaol zöcht. Nao een inzendronde en een stemronde is nou de winnaar bekend. Nao een spannende verkiezingsweek bleek Moej hen heuien? net drie stemmen meer as Kop derveur te hebben.
De kreet Moej hen heuien? wordt niet overal in Drenthe gebroekt, maor is veur veul Drenten vast geliek dudelijk. Iene die hen heuien möt hef namelijk haost, umdat het heui binnenhaald worden möt, veurdat het met bakken oet de lucht komp. De kreet komp in meerdere varianten veur in de previncie. Ok moej heuien? en ie huuft niet hen heuien bint te heuren in Drenthe.
As kreet is het is een milde, haost wat zörgzame opmarking, waormet iene op een subtiele wieze zegd wordt dat het misschien tied is um het even wat kalmer an te doen. Zeker zo in de drokte vlak veur de kerst past dizze bosschup goed.
Zowat 900 stemmen kwamen der binnen op de top 5 van de mooiste Drentse kreet, waorbij opvöl dat er dit jaor hiele femilies tegeliek heur stem instuurden.
Huus van de Taol
Het Huus van de Taol is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten weden waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers waardeert.
De Fryske Beweging hat in petysje lansearre om de Provinsje Fryslân derfan te oertsjûgjen dat it Frysk as earste taal op de nije twatalige ferkearsbuorden pleatst wurde moat. De organisaasje wol dêrmei tefoaren komme dat it Frysk – yn syn eigen provinsje – sichtber op it twadde plak bedarret.
Yn de hjoeddeiske plannen wol de provinsje it Nederlânsk boppe-oan sette. “In flinke flater,” seit bestjoerslid Pieter de Zwart. Al is dat neffens him net perfoarst it gefolch fan kweade wil. “It Frysk wurdt hjir net om ynhâldlike redenen op it twadde plak set, mar om’t de provinsje op basis fan in dizich advys fan in ferkearspsycholooch de ferkearde kant opstjoerd is.”
De Fryske Beweging wiist derop dat der gjin ferkearstechnysk argumint bestiet om it Nederlânsk foarrang te jaan. Yn oare twatalige regio’s yn Europa – lykas Wales, Skotlân en it Baskelân – stiet de minderheidstaal boppe-oan, sûnder dat der ek mar ien probleem foar de feiligens ûntstiet. De Zwart: “It is hielendal net in saak fan ferkearsfeiligens, mar fan status. Taalpsychologysk besjoen makket it nammentlik wol in grut ferskil: wat boppe-oan stiet, wurdt gefoelsmjittich as de wichtichste taal sjoen.”
Dêrom is it neffens De Fryske Beweging wichtich dat it Frysk yn Fryslân dúdlik te sjen is as de taal dy’t hjir echt thúsheart. “It Nederlânsk hat oeral yn Nederlân al it earste wurd. Lit ús yn Fryslân asjebleaft soargje dat ús eigen taal it plak krijt dat it fertsjinnet.”
