Op dunderdag 9 mei 2024 vun de twaalfde editie plaots van het Drèents Liedtiesfestival. In de finale in het ATLAS Theater in Emmen kreeg Marianne Veenstra met het liedtien “t Is zo wisse (as een klontie zuut is)” de mieste stemmen bij de verscheiden vakjury’s. Het Drèents Liedtiesfestival wordt organiseerd deur Stichting REUR. Dit jaor bestun de tv-vakjury oet Eric Bats, Julia Hulshof en Jord Brinkhuis.
Marianne Veenstra. foto: Abbot Studio / Bart de Nes
Zoas ieder jaor wuurden de punten verdield deur een vakjury -underverdield in drie groepen-, boetendes kun ‘t pebliek gedurende de rechtstreekse oetzending van RTV Drenthe via sms een stem oetbrengen.
De aandere negen dielnimmers an het DLF24 waren waren Skuur, Martin Hietkamp, Sister Sister, Ellen Dost, Drèents Grøs, Chantal Hulshof, Werilt, Richard Nijstad en Laura Dik. Vleden jaor wun Lisa Harms het Drèents Liedtiesfestival met “Tot de zun uutgiet”.
winst
Met dizze winst krig Marianne € 2000,- um heur winnende liedtien op een professioniele wieze op te nimmen en oet te brengen en zal ze later dit jaor dielnimmen an het Europees Songfestival veur Minderheidstaolen op het Suns Europe festival in Udine, waor ze het Nedersaksisch vertegenwoordigen zal.
Ook Marianne zal Drenthe vertegenwoordigen op het Regio Songfestival. De dartien regionale, peblieke umroepen organiseert samen een Regio Songfestival. De allereerste editie wuur lesten jaor op 4 november in Utrecht holden. Dit jaor vindt het festival plaots op 9 november in Theater aan het Vrijthof in Maastricht.
In het kader van de Dag van de Zorg vragen de Nedersaksische taalorganisaties aandacht voor streektaal in de zorg. Want veel mensen, zeker ouderen, in noordoost-Nederland spreken nog een Nedersaksische streektaal. Hoe fijn is het als zij in hun eigen taal worden aangesproken? Dat voelt vertrouwd! Daarom ontwikkelen Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, Overijsselacademie, het Huus van de Taol, Centrum Groningse Taal en Cultuur en Stellingwarver Schrieversronte mooie projecten om het gebruik van streektaal in de zorg te stimuleren.
Op zondag 12 mei is het de Dag van de Zorg. Op deze dag, de verjaardag van de wereldberoemde Engelse verpleegster Florence Nightingale, worden alle medewerkers in de zorg in het zonnetje gezet. En dat verdienen ze ook, want ze doen fantastisch werk. Wat heeft streektaal dan met zorg te maken? Veel! Want voor mensen die zorg nodig hebben en die van nature een streektaal spreken, is het heel fijn als ze ook echt in die streektaal worden aangesproken. Dat breekt het ijs en schept een band: het voelt voor hen vertrouwd.
Mooie projecten
De Nedersaksische taalorganisaties in Nederland erkennen het belang van streektaal in de zorg. Zij werken aan mooie initiatieven om ervoor te zorgen dat het Nedersaksisch weer vaker klinkt in het verzorgings- of ziekenhuis, de thuiszorg, bij de dokter en op andere plekken waar zorg wordt verleend en ontvangen. Een mooi voorbeeld is het zorgzakboekje, een handige vertaalgids voor verzorgenden die hun cliënten in het Nedersaksisch willen aanspreken. Het zorgzakboekje is inmiddels in het Achterhoeks en Twents uitgebracht, de Drentse versie wordt donderdag 16 mei gepresenteerd en de Veluwse variant wordt op donderdag 23 mei geïntroduceerd.
Lao’w ’s plat praoten!
Een mooi vervolg op het zorgzakboekje zijn de gesprekskaarten ‘Lao’w ’s plat praoten’ die Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers heeft ontwikkeld. Dit zijn 20 kaarten met allerhande ‘vraogen um in ’t Achterhooks an de praot te kommen’. De kaarten zijn voorzien van bijpassende, authentieke Achterhoekse foto’s en bieden mooie gespreksstof in het Nedersaksisch. In Drenthe, Overijssel en Gelderland worden er ook lessen streektaal gegeven op (zorg)opleidingen en vrijwilligers van het Huus van de Taol gaan regelmatig op pad om in het Drents voor te lezen in verzorgingshuizen.
Aandacht waard
Prachtige initiatieven die ertoe leiden dat er weer meer streektaal wordt gesproken in de zorg. De meeste van de initiatieven zijn tegen een relatief kleine vergoeding of zelfs kosteloos aan te vragen door (zorg)instellingen.
Betinke dogge we by Omrop Fryslân dit jier mei in live útstjoering fan de provinsjale deadebetinking. Fiere dogge we de dei dêrnei, mei it Noardewyn Live poadium fan Omrop Fryslân op de Wissesdwinger yn Ljouwert. Belibje it troch derby te wêzen of sjoch it live op telefyzje.
Op 4 maaie stjoert Omrop Fryslân de provinsjale deadebetinking yn de Prinsentún yn Ljouwert live út op radio en telefyzje. Mei muzyk fan de Fryske Ambassadeur fan de Frijheid, Kaspar, en Brassband Hossanah. Fierder is Jacques Kooistra, de soan fan nazi-jager Jack Kooistra, fan de stifting Hunting Jack, oanwêzich. Boargemaster Van Haersma Buma fan Ljouwert sil in taspraak hâlde. De presintaasje komt fan Eric Ennema.
De Deadebetinking is op 4 maaie om 19.30 oere live te folgjen by Omrop Fryslân.
Omrop Fryslân op it Befrijingsfestival
We ha in jier sûnder moatten, mar Omrop Fryslân is werom mei in eigen poadium op it Befrijingsfestival yn Ljouwert. Omrop Fryslân sil mei Noardewyn Live de Wissesdwinger omtsjoene ta in muzikaal doarpsplein. De presintaasje leit yn hannen fan Willem de Vries en Eric Ennema.
Understeande nammen stean kommende snein op it poadium fan Omrop Fryslân:
14.00 oere – Nothing/Kaydee and the Goodfornothing Boys 14.45 oere – F.O.D. 15.30 oere – Bildtstar 16.15 oere – Folgas 17.00 oere – Jitiizer 17.30 oere – De Doelleazen
It Omrop Fryslân poadium is fan 14.00 oant 18.00 oere te finen op de Wissesdwinger yn Ljouwert en is online en op telefyzje live te folgjen.
Noardewyn Live op Befrijingsfestival 2017 – boarne: Omrop Fryslân
Frysk damje, ek wol ‘Oer Alles’ neamd, is in hiel âld spul. It wurdt al sûnt de santjinde iuw beoefene. It Fryske damspul wurdt spile op in boerd mei 100 fjilden en hat unike slachregels. Yn tsjinstelling ta it gewoane damjen meist by Frysk damje alle kanten op slaan: skean, rjochtút en oerdwers.
Lineboerd
Oait bestie it damboerd út linen en net út fjilden. It lineboerd – dat noch hieltyd brûkt wurdt – komt oarspronklik út Noard-Afrika en ken deselde slachregels as it Frysk damjen. Mar wêr komt it fjildeboerd wei en hoe lang bestiet dat eins al? Konkreet bewiis op dizze fraach bleau út en dêrmei ek antwurd op de fraach wêr’t de oarsprong fan it Fryske damspul leit. Oant no ta… In unyk histoarysk spylboerd yn it Rijksmuseum, fersierd mei mear as 280 sulveren plaatsjes mei prachtige gravueres, blykt it ûntbrekkende puzelstikje te wêzen yn de skiednis fan it Fryske damspul.
Undersiker en leafhawwer fan it Frysk damjen Marten Walinga besocht it Rijksmuseum en kaam dêr in unyk histoarysk damboerd tsjin, datearre tusken 1600 en 1650 en ôfkomstich fan de Ljouwerter keunst- en antykhanneler A. C. Beeling. It bestean fan dit damboerd – dat op it iuwenâlde spylboerd Alquerque út it Midden-Easten liket – wie by Walinga al bekend, allinne fertelde it byskrift him no dat de slachregels fan dit damboerd eksakt oerien lykje te kommen mei de slachregels fan it Frysk damjen.
Nei in yngreven ûndersyk docht bliken dat it boerd nei alle gedachten troch in Fryske sulversmid út Kollum makke is foar ien út de aadlike Botnia-famylje. Troch de datearring, it type boerdspul én de Fryske ôfkomst kin it net oars as dat dit damboerd it Frysk damjen yn syn alderearste foarm sjen lit. Mei dêrtroch wurdt ek oantoand dat de oergong fan it damboerd mei 64 fjilden nei it damboerd mei 100 fjilden in Fryske oarsprong hat en dizze kennis toant dêrnei wer oan dat it hjoeddeistige ynternasjonale damspul fan it Fryske damspul ôflaat is.
Foto: Tresoar
Publykslêzing en workshop Frysk damje foar jongerein
De útkomsten fan it ûndersyk presintearje we graach oan it publyk. Dêrom organisearje Tresoar en stichting WFD (World Championship Frisian Draughts) op 16 maaie om 20.00 oere yn Tresoar in publykslêzing dêr’t Marten Walinga oer de skiednis fan it Frysk damjen en de útkomsten fan syn ûndersyk yn fertelt. Yn de middei om 16.00 oere krije jongeren fan it fuortset ûnderwiis les yn Frysk damjen en spylje dêrnei online in toernoai. Mear ynformaasje oer de lêzing en workshop stiet op tresoar.nl ûnder aginda.
Tinksportkolleksjesintrum Tresoar
Tresoar – literatuermuseum, argyf en biblioteek Fryslân – beheart boeken, tydskriften en argiven op it mêd fan de fjouwer grutte tinksporten skake, bridge, go en damje (wêrûnder Frysk damje). Ut it Tinksportkolleksjesintrum wei fasilitearret Tresoar wittenskiplik ûndersyk, lykas it ûndersyk fan Marten Walinga nei it unike damboerd yn it Rijksmuseum.
Datum: Tongersdei 16 maaie 2024
Tiid: Workshop foar jongerein om 16.00 oere, publykslêzing om 20.00 oere
De nije webside fan de Moanne, yn geef Frysk, live gien. De side is frisser, oersichtliker en dúdliker. Troch de berjochten better op tema yn te dielen, kinst fluch fine watst sikest.
Nij is ek de gearwurking mei Merk Fryslân, dêrtroch binne no op de webside alle kulturele aktiviteiten yn in aginda werom te finen. De webside is hjir te besjen.
Een grote locatievoorstelling is niet compleet zonder figuranten! Voor Fanfare is al een hele gelegenheidsfanfare opgezet met ruim dertig fanatieke muzikanten; daarnaast zijn er ook nog figuranten nodig.
Liket it dy altyd nochris leuk om mei te dwaan oan sa ‘n grutte teäterproduksje? Jou dy dan foar 1 maaie op fia it oanmeldformulier.
Op woansdei 24 april sit de Steateseal fan it Provinsjehûs wer fol mei swittende minsken dy’t de dikteetekst fan it Grut Frysk Diktee sûnder flaters besykje te skriuwen. Waar- en klimaatsaakkundige Gerrit Hiemstra skriuwt dit jier de dikteetekst. Njonken de tweintich kandidaten dy’t harren kwalifisearje kinne, sille ek fiif teams ûnderling de striid mei-inoar oangean. De teams fan dit jier binne bekende Friezen mei ûnder oare Marijke Groenewoud en Steyn Land, Yung Frysk, de Harkemase Boys, Freonen fan Fryske organisaasjes en studinten Frysk fan de Universiteit fan Amsterdam.
Tekst fan Gerrit Hiemstra
Ferline jier waard de tekst skreaun troch sjongeres Iris Kroes, doe gie it oer in bepaalde faze yn it libben. Dit jier weaget Gerrit Hiemstra him oan it skriuwen fan de dikteetekst dy’t gean sil oer de ympakt fan it klimaat.
“Ik woe it oer it klimaat ha”, seit Hiemstra. “Mar dat is in hiel grut ûnderwerp mei in hiel soad ferskillende ynfalshoeken. Uteinlik haw ik keazen om foaral oer it minsklike aspekt te skriuwen. It komt derop del dat we ôfskied nimme moatte fan it klimaat fan eartiids en dêr hawwe in soad minsken grutte muoite mei.”
Fan bekende Friezen oant Harkemase Boys
Njonken de tweintich kandidaten dy’t harren kwalifisearje kinne, sille ek fiif teams ûnderling de striid mei-inoar oangean. De teams fan dit jier binne Bekende Friezen, Yung Frysk, Harkemase Boys, Freonen fan Fryske organisaasjes en studinten Frysk fan de Universiteit fan Amsterdam.
Skriuw mei op woansdeitejûn 24 april
It Grut Frysk Diktee wurdt op woansdei 24 april om 19.30 oere útstjoerd by Omrop Fryslân. De organisaasje fan it diktee is yn hannen fan de Afûk, it Taalsintrum Frysk (Cedin), de Fryske Akademy, Provinsje Fryslân en Omrop Fryslân.
Seis Jentsje-boekjes ferskine op ’e nij yn in werprintinge fan 1000 stiks de titel
Al sûnt 1981 jout de Afûk de populêre rige mei Jentsje-boekjes út. Ferskynden der yn 1981 earst trije titels (Jentsje syn bear, Jentsje syn koekje, Jentsje syn auto), de searje waard stadichoan útwreide nei tsien titels. Dêrfan ferskine de seis dy’t ek yn 2007 en 2015 as kartonboekje útbrocht binne, no opnij yn in werprintinge fan 1000 eksimplaren per titel.
Boekjes dy’t jong en âld oansprekke
Heiten en memmen dy’t sels mei de Jentsje-boekjes opgroeid binne, kinne de boekjes dus no ek wer foarlêze oan harren eigen bern. De oarspronklike Sweedske útjeften bestiene út tekeningen mei twa of trije wurden derby. Yn de Fryske edysje hat Janny Vledder-van der Knoop (1925-2007) doedestiids by elke yllustraasje in rymke makke fan fjouwer rigels. Dy rymkes ha der mei foar soarge dat de boekjes sa’n sukses waarden.
Yn it ferline kamen der wol bern yn de winkel fan de Afûk dy’t it hiele boekje út ’e holle koene. Dat de boekjes it jonge publyk noch hieltyd oansprekke, docht wol bliken út de foto’s dy’t no ynstjoerd wurde op de Facebookside fan heit&mem, dêr’t ek in filmke by sit fan in fiifjierrich famke dat it boekje út ’e holle ‘foarlêst’.
Jentsje syn auto
Jentsje syn bear
Jentsje syn pemper
Jentsje syn pot
Jentsje yn ’t bad
Jentsje syn koekje
Printingen
De boekjes ferskynden earst as ynbûne printeboekjes, mar de lêste trije printingen (seis titels) binne útjûn as kartonboekjes: yn 2007 en 2015 en no yn 2024 dus wer. Yn 1995 presintearre de Afûk it 25.000ste Jentsje-boekje; mei de boekjes dy’t dêrnei noch printe binne, komt it totale oantal op in lytse 70.000 boekjes fan dat lytse mantsje!
Iteke van der Pol-Vledder, de dochter fan Janny, is dêr wakker wiis mei:
“Sa moai dat ús mem op dizze wize noch hieltyd in bytsje trochlibbet as de mem fan Jentsje”.
Op freed 17 maaie organisearret it Keninklik Frysk Genoatskip / Koninklijk Fries Genootschap y.g.m. Tresoar en de Fryske Akademy it folgjende KFG-Sieperda-sympoasium oer de fraach wat it ynhâldt om it UNESCO-logo fiere te meien.
Yn de ôfrûne jierren hat in opfallend soad Frysk erfgoed in UNESCO-predikaat krigen: de Waadsee, it Woudagemaal, de Aldfryske wetsteksten fan de Richthofenkolleksje, it Eise Eisinga Planetarium en Ljouwert City of Literature. Op de Frysk-Drintske grins lizze boppedat de Koloniën van Weldadigheid. Der is in grut ferskaat oan Frysk UNESCO erfgoed. Dat liket in hiel positive wurdearring, mar binne der ek beswieren? Kinne de predikaten bygelyks in lêst wurde? Weagje de foardielen op tsjin de ferplichtingen?
Programma
13:00 Ynrin mei kofje en tee 13.30 Iepening en wolkomswurd troch Joop Koopmans (foarsitter KFG en sympoasiumfoarsitter) 13.35 Yntroduksje ûnderwerp troch Arjen Dijkstra (direkteur Tresoar) 13:45 Kees Storm: Ir. D.F. Woudagemaal als UNESCO Werelderfgoed: voordelen en uitdagingen 14:10 Anne Popkema: UNESCO als aanjager van ambitie: het geval van de ‘Richthofenkolleksje’ 14:35 Arjen Dijkstra: Eisinga’s horizon: De steeds veranderende status van het Planetarium 15:00 Skoft 15:20 Heleen van Londen: UNESCO Werelderfgoed Waddenzee: voor- of nadeel voor wie? 15:45 Ernst Bruinsma: UNESCO City of Literature: voor een bloeiend en meertalig literair klimaat 16:10 Sieger Vreeling: Weg met werelderfgoed, ode aan het rijksmonument 16:35 Diskusje 16:55 Sluting 17:00 Buorrel
Wêr
Tresoar (Bûterhoeke 1, Ljouwert)
Opjefte
Uterlik 15 maaie 2024 fia info@friesgenootschap.nl (tagelyk mei betelling)
Kosten
€5,- foar KFG-leden en studinten en €7,50 foar oare belangstellenden, oer te meitsjen op bankrekken NL33ABNA0450289001 o.n.f. Koninklijk Fries Genootschap te Ljouwert.
It Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen, Afûk en it European Centre for Minority Issues (ECMI) yn it Dútske Flensburg sille in grutskalich ûndersyk yn Fryslân útfiere nei taaloerdracht binnen jonge gesinnen. De Provinsje Fryslân hat in subsydzje takend oan it projekt ‘The intergenerational transmission of West Frisian: promoting multilingual child-rearing and supporting (future) parents’, dat twa jierren yn beslach nimme sil.
taaloerdracht
Taaloerdracht is belangryk foar it fuortbestean fan in taal. De persoanlike hâlding dy’t minsken oannimme oangeande de (minderheids)taal spilet dêrby in wichtige rol. Ruth Kircher (ECMI), Jelske Dijkstra (Mercator/ Fryske Akademy), Mirjam Vellinga (Afûk) en Suzanne Dekker (Mercator/ Fryske Akademy) sille harren dêrom de kommende twa jierren dwaande hâlde mei ûndersyk nei de taalhâlding fan (takomstige) âlden oangeande it Frysk en it meartalich opgroeien. Dêrút folgjend sil in taalkampagne opstart wurde.
foto: pixabay
It ûndersyk rjochtet him op minsken mei in bernewinsk, takomstige âlden dy’t in poppe ferwachtsje en op âlden dy’t jonge bern ha. Mei it projekt wurdt mei fragelisten yn kaart brocht fan hokfoar ynformaasjeboarnen âlden ferlet hawwe as sy mear witte wolle oer it opbringen fan harren bern mei it Frysk en op hokfoar mominten sy dy ynformaasje ûntfange wolle. De data sille fierder ek ynsjoch jaan yn de motivaasje fan âlden om it Frysk wol of net oer te dragen oan harren bern en liede ta oanrekommandaasjes foar beliedsmakkers. Haadûndersiker Ruth Kircher hat ûnderfining mei ferlykber ûndersyk yn de Frânsk-Ingelske provinsje Quebec yn Kanada. Kircher sil it ûndersyk liede en tagelyk inselde ûndersyk útfiere yn Noard-Fryslân yn Dútslân. Sa kinne beide situaasjes mei-inoar ferlike wurde en der fan inoar leard wurde.
gearwurking
Kircher, Dijkstra, Dekker en Vellinga sille yn alle fazen fan it projekt nau mei inoar gearwurkje, mar it ECMI sil it ûndersyksûntwerp liede. It Mercator Kennissintrum en de Afûk binne ferantwurdlik foar de datasamling. Mercator hat de supervyzje oer de analyze en it rapport. De Afûk liedt dêrnei de bewustwurdingskampanje foar (takomstige) âlden, op basis fan de ûndersyksresultaten. Dêrneist wurde der materialen ûntwikkele foar profesjonals dy’t wurkje mei jonge bern en (takomstige) âlden, lykas ferloskundigen, logopedisten en bernedokters, om harren kennis en bewustwurding oer meartaligens en it Frysk te fergrutsjen.
Oer Mercator
It Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen is ûnderdiel fan de Fryske Akademy en ûndersiket meartalich ûnderwiis en taallearen yn Europa. It is in ûnôfhinklike en erkende besoarger fan kennis en ynformaasje oer regionale en minderheidstalen yn Europa. It Mercator Kennissintrum is ûnderdiel fan it wittenskiplik ûndersyksynstitút Fryske Akademy, dat dit jier 85-jier bestiet.
Oer Afûk
Afûk is de promoasje-organisaasje foar de Fryske taal en kultuer en hat sadwaande in ferskaat oan taken op it mêd fan ûnderwiis en taalpromoasje yn en oer it Frysk. Afûk fersoarget taalkursussen en Frysktalige learmiddels, mar jout ek boeken en tydskriften út, ûntwikkelet taal- en bewustwurdingskampanjes en is partner yn ynternasjonale minderheidstaalprojekten.
Oer European Centre for Minority Issues (ECMI)
It ECMI yn Flensburg is binnen Europa in renomearre ynstitút foar de beskerming en fersterking fan de posysje fan minderheden. It is in ûnôfhinklik en ynterdissiplinêr ûndersykssintrum, dat yn 1996 oprjochte waard troch de regearen fan Denemarken, Dútslân en Sleeswyk-Holstein.
