Op de tiisdeis 18 april, 23 maaie en 27 juny organisearje de Stifting Freonen fan Tresoar, Tresoar en it Feitsma Fûns foar it Frysk in trijelûk oer de biografy. Jo binne fan herte wolkom om ien of mear fan de jûnen by te wenjen.
Oanmelde
Nei it sukses fan ferline jier wurdt de Boeke- en Roazedei dit jier op ’e nij fierd yn Ljouwert. Dat fynt plak op sneontemoarn 22 april yn de Afûk-winkel én by de ‘Love’ fontein fan Jaume Plensa, bekend fan de 11fountains. It is op ’e nij in moaie gearwurking tusken de Afûk Fryske boek- en kadowinkel en ANC-Nederland. Der wurde gedichten foardroegen yn it Frysk en it Katalaansk en klanten yn de Afûk-winkel krije in roas by oankeap fan in boek.
Wrâldboekedei
Wrâldboekedei is yn 1995 fêststeld troch UNESCO en wurdt alle jierren op 23 april organisearre om oandacht te freegjen foar it belang fan boeken en lêzen. De datum waard keazen omdat dy dei yn Kataloanië al sûnt 1923 yn it teken stiet fan boeken en it boppedat de berte- en stjerdei is fan William Shakespeare én de stjerdei fan Miguel de Cervantes. Yn Kataloanië falt dy dei gear mei it populêre feest fan Sant Jordi. Net allinnich is it de dei fan de beskermhillige, mar ek de dei fan de roas as symboal fan de leafde en de dei fan it boek as symboal fan de kultuer. Neffens de oerlevering is it op dy dei gebrûklik om manlju in boek te jaan en froulju in roas. Barcelona feroaret op dy spesjale dei dêrom altyd yn in enoarme iepenloftboekwinkel anneks blommisterij.
Boeke- en Roazedei
Sneon 22 april sil yn de Afûk-winkel de Boeke- en Roazedei wer fierd wurde. De moarns om 11:30 oere is der in lyts programma mei ûntfangst yn de winkel, wêrnei’t it programma fan 12:30 oere ôf plakfynt by de fontein fan Plensa, by it Ljouwerter stasjon. Ta gelegenheid fan it fiifjierrich jubileum fan dy fontein wurde dêr yn it Katalaansk en yn it Frysk in tal gedichten foarlêzen fan Vicent Andrés Estellés. Dy Katalaanske dichter hat altyd in ynspiraasjeboarne west foar byldzjend keunstner Jaume Plensa. De gedichten binne yn it Frysk oerset troch Syds Wiersma en Ignasi Ripoll. In oantal fan dy oersettingen binne yn april ek te lêzen op de webside fan it kultureel tydskrift de Moanne. Klanten yn de Afûk-winkel krije op dy dei in roas kado by oankeap fan in boek (op=op).
Gearwurking ANC en Afûk
Ignasi Ripoll fan it Assemblea Nacional Catalana yn Nederlân (ANC) socht dit jier op ’e nij de gearwurking mei de Afûk. It Katalaansk heart, lykas it Frysk, ta de Europeeske minderheidstalen en beide partijen steane foar de promoasje fan harren taal en kultuer. ANC-Nederland is ien fan de bûtenlânske takken fan it ANC, in Katalaanske sivile maatskiplike organisaasje dy’t him ûnder oaren ynset foar de promoasje fan kultuer en minderheidstalen. Dat doel slút hiel moai oan by de missy en it wurk fan de Afûk as it giet om de Fryske taal.
De Ried fan de Fryske Beweging stjoert regelmjittich Plombrieven nei persoanen of ynstânsjes dy’t har ynsette foar it Frysk. Op 6 april gie der sa’n Plombrief nei Joana Duarte.
De Ried fan de Fryske Beweging wurdearret it stribjen fan Joana Duarte tige om har warberens foar it Frysk yn it algemien en yn it bysûnder om har Fryske identiteit fêst te lizzen troch by de ynboargeringseremoanje op 18 jannewaris ll. de belofte fan ferbûnens mei Fryslân yn it Frysk út te sprekken. Dêrmei ferfollet hja in foarbyldrol foar bûtenlanners dy’t har yn Fryslân fêstigje.
Boppedat spilet hja as lektor meartaligens in wichtige rol yn it fersterkjen fan de posysje fan it Frysk yn it heger ûnderwiis yn Fryslân en as heechlearaar Wrâldboargerskip en Twatalich Underwiis oan de Universiteit van Amsterdam. Op grûn dêrfan hat de Ried fan de Fryske Beweging besletten Joana Duarte in “plom” ta te kennen.
Yn har reaksje lit Joana Duarte ûnder oaren witte de takenning fan de Plombrief as in eare te beskôgjen. It docht har deugd te hearren dat har wurk en ûndersyk yn en oer ûnder oaren it Frysk, yn in meartalige kontekst, de Ried sa oansprekt.
lês it folsleine berjocht op it Nijs
Foar in stúdzje oan de universiteit of it HBO ferlitte in protte Fryske jongeren de provinsje. Mar ienkear ‘om utens’ beslút in lytse groep har oan te sluten by in Fryske studinteferiening. Wêrom dogge se dat, frege de Grinzer filmmakker Anne van Slageren him ôf. Hy socht Fryske studinten op yn trije stêden. De FryslânDOK ‘Fan it nêst ôf’ is te sjen op 15 en 16 april by NPO2 en Omrop Fryslân.
Fryske studinteferienings
Eartiids wiene it der mear, mar no binne der noch trije Fryske studinteferienings yn Nederlân: Aldgillis yn Delft, Bernlef yn Grins en WSSFS yn Weinum, oftewol Wageningen. Mei-inoar in pear hûndert jongeren fan Fryske komôf binne der lid fan. Se ferlieten Fryslân, mar slute har dochs oan by in Fryske studinteferiening. Anne van Slageren, yn syn eigen stêd Grins bekend mei Bernlef, frege him ôf wat harren beweecht. Is it bepalend foar harren ûntwikkeling, is it de taal, binne se ûnwennich? Is it in foarm fan nasjonalisme, of binne en wurde se júst foarútstribjend yn harren oanpak en mentaliteit? Dêryn fuorre troch in identiteit fan ferskate lagen, harren provinsjale achtergrûn en de globalisearjende wrâld dêr’t se diel fan útmeitsje.
wrâldpiken
Van Slageren gie foar FryslânDOK nei it Krystkongres yn Frjentsjer, in jierliks treffen fan de Fryske studinteferienings. Yn de film folget er trije studinten út Delft, Grins en Wageningen. Ek spruts er emearitus-heechlearaar Fryske taal en letterkunde Goffe Jensma. Yn ‘Fan it nêst ôf’ wurdt de sjogger meinommen yn it libben fan de jonge ‘wrâldpiken’ – teminsten, sa omskriuwt ien fan de studinten harsels mei in knypeach nei de ynwenners fan de Fryske Wâlden.
FryslânDOK ‘Fan it nêst ôf’
Sneon 15 april NPO2 15.30 oere (werhelling 16 april 13.10 oere)
Snein 16 april Omrop Fryslân 17.00 oere (werhelling alle oeren)
FryslânDOK wurdt Nederlânsk ûndertitele.
Oer Eise Eisinga (1744-1828) is faak skreaun dat er in autodidakt wie. De bouwer fan it Planetarium yn Frjentsjer soe ‘in iensum sjeny wêze dat himsels wiskunde en astronomy learde’. In spektakulêre fynst yn de kolleksje fan Tresoar rekkenet foargoed ôf mei dit byld.
Yn de argiven ûntduts Arjen Dijkstra, direkteur fan Tresoar, in hânskrift mei de summiere omskriuwing ‘Meetkonst van W.W. 4to’. Dêryn seach er wiskundige opjeften stean dy’t identyk binne oan opjeften yn Eisinga syn hânskriften.
De W.W. op de omskriuwing ferwiist nei Willem Wytzes, in wolkjimmersfeint. Hy wenne en wurke yn Frjentsjer en folge dêr wiskundelessen oan de universiteit. Wiskunde wie it iennige fak dat iepen stie foar studinten dy’t gjin Latyn koenen, it wienen spesjale kolleezjes dêr’t ek in wolkjimmersfeint oan meidwaan koe.
Fanwegen de oerienkomst tusken de opjeften fan Willem Wytzes en Eisinga, liket it logysk om oan te nimmen dat Willem Wytzes syn lessen oan Eisinga joech, op grûn fan wat er sels oan de universiteit fan Frjentsjer learde.
Opjeften út it hânskrift fan Eise Eisinga (swart-wyt-byld) en út it hânskrift fan W.W. (Foto Tresoar, Haye Bijlstra)
Yn syn biografy fan Eisinga skreau Dijkstra al dat in grut diel fan de opjeften dy’t Eisinga makke út oare boeken kamen en dat er les krige. Utsein dat yn it hânskrift fan Wytzes in pear Latynske termen ferfongen binne troch Nederlânske, is hast alles eksakt werom te finen yn Eisinga syn útwurkingen. Dêrmei wurdt dus dúdlik dat Eise Eisinga net yn isolaasje fan de universiteit wurke, mar der krekt fan profitearre. En dat is fansels in folle moaier en begrypliker byld fan it ferline, dan dat fan ien dy’t hielendal allinne him de wiskunde en astronomy eigen makke.
In theater De Tamboer in Hoogeveen hef rederiekerskamer U.D.I. oet Runerwold op zaoterdag 1 april het ienakterfestival van streektaolorganisatie Huus van de Taol wunnen. De tenielgroep voerde het stuk ‘Viefsterrensafari’ op. Dit is een nei stuk schreven deur Marianne Braam. In 2020 hef het Huus van de Taol een cursus ienaktersschrieven had. Met groot succes, der bint zu’n tien neie ienakters schreven. Marianne Braam hef ‘Viefsterrensafari’ tiedens deze cursus schreven.
In theater De Tamboer in Hoogeveen kreeg het pebliek zaoterdagaovend een vol pergramma te zien. ‘De Wichter oet Vrèeis’ stunden op de plaanken met een zölfgeschreven stuk en theatergroep ‘Plat op Pad’ oet Nei-Moscou speulde de klassieker ‘Brandsma vrag een hoesholdster’.
In de tied tussen de tenielstukken was der meziek van de zes vrouwlu van ‘Dwarzz’ oet Emmen. Nao de veurdracht van schriefster Yvonne Bijl meuk de jury de winnaar bekend. De speulers van U.D.I. oet Runerwold gungen met de eerste pries hen hoes, theaterbonnen en het bord ‘Winnaar Drents Ienakterfestival 2023’. In 2017 en 2019 stund U.D.I. ok al in de finale. Dus drie maol is scheepsrecht. Het Huus van de Taol hoopt in 2025 de viefde editie van het festival te organiseren.
Het Huus van de Taol is de streektaolorganisatie die het Drents anfietert met as doel um het een taol te laoten weden waor de gebroekers wies met bint en die de niet-gebroekers wardeert.
By útjouwerij Afûk is de Fryske ferzje ferskynd fan ‘Change Sings’ fan Amanda Gorman, mei kleurrike yllustraasjes fan Loren Long. De Fryske oersetting fan de ynspirearjende, lyryske tekst mei in belangrike, hoopfolle boadskip is makke troch Michelle Samba.
“Ik hear wat moais dat gûnzet
in sterk en libben liet
der sil wier wat feroarje
ik sjong en ik bin bliid”
In jong famke wiist it paad op in muzikale reis. Se freget de minsken dy’t se tsjinkomt om mei-inoar de wrâld in bytsje moaier te meitsjen. Dat is hielendal net sa dreech. De krêft om wat te feroarjen -grut of lyts- sit gewoan yn dysels.
Amanda Gorman waard wrâldferneamd troch de foardracht fan har gedicht ‘The Hill we Climb’ mei de ynauguraasje fan presidint Joe Biden. Se is dichter en set har yn foar it miljeu en in gelikense behanneling foar elkenien.
Loren Long makke de kleurrike yllustraasjes by de ynspirearjende, lyryske tekst mei in belangrike, hoopfolle boadskip.
Boekgegevens
Sjongsto mei my
Auteur: Amanda Gorman
Oersetting: Michelle Samba
Yllustraasjes: Loren Long
Utfiering: hurd kaft
ISBN: 978 94 93159921
Ferkeappriis: € 15,00
www.websjop.afuk.frl
In de filmzaal van het Hunebedcentrum in Börger was gisteraovend de boekprissentatie van Grafgift. Een kleine vieftig man zit in de zaal. Anne Doornbos gef het eerste exemplaar an de directeur van het Hunebedcentrum, Harrie Wolters, umreden e belangriek west hef veur de inhold van Grafgift. Doornbos mag geern personages in zien boek een naam geven die an bestaonde personen linkt is. Zo hef Harrie Wolters in het boek de naam Jozef Oosting kregen.
In de darde Drentse thriller oet de Inspecteur Freek Rossing-reeks vindt een gezin oet Spijkenisse under de dikke vlinten van hunebed D26 bij Drouwen het lichaam van een jonge vrouw. Zij is umringd deur diggelgoed; potties en bekers zoas het Trechterbekervolk die metgaf an heur doden. Der bint bijkaans gien sporen en Freek Rossing stiet veur ien van de grootste oetdagings oet zien loopbaan. En twei dagen later zal e met zien femilie op vekaansie.
Grafgift is een verhaal dat niet allent giet over het speurwark naor de daoder, maor ok over breuken carrières, vernedering, bezetenheid en schaamte.
Anne Doornbos (Erica, 1948) schref proza, poëzie, teniel- en liedteksten, veulal in het Drents. In 2018 verscheen zien eerste Drentstaolige thriller, De Paddenvanger, waormet e de Streektaolpries wun. In 2021 volgde een tweide thriller, De man die Russisch preut. Grafgift hef 376 pagina’s en kost € 19,95. Het is te koop in de winkel van het Huus van de Taol in Beilen, bij de boekhandel en op www.huusvandetaol.nl/webshop
Op tiisdei 4 april wurdt wer it jierlikse Lyts Frysk Diktee holden foar bern út de heechste groepen fan it basisûnderwiis. Sa’n 750 bern fan 38 skoallen hawwe meidien oan de foarseleksje. Dêr dogge diskear 50 bern fan mei oan ‘e finale. Wiene der ferline jier noch 16 skoallen dy’t bern opjoegen, dit jier is dat mear as ferdûbele. It diktee wurdt lykas wenst wer ôfnommen yn de Steateseal fan provinsje Fryslân.
De tekst foar it diktee is fan ‘t jier skreaun troch Tialda Hoogeveen, de berneboeke-ambassadeur fan Fryslân. Tialda is as skriuwer bekend fan boeken as Abe en de Aardichman, Maia en har freonen en Wurden fan Timo.
Organisaasje
It Lyts Frysk Diktee wurdt organisearre troch de Afûk, Cedin, Provinsje Fryslân en de Fryske Akademy.
Fan ‘t jier wurdt it Grut Frysk Diktee ek wer holden. Dat is op tiisdei 23 maaie, de kwalifikaasje foar dat diktee set meikoarten útein.
It Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden is 25 jier yn wurking. Is dat driuwsân of in dûnsflier? Dy fraach stie sintraal op de DINGtiid-lêzing fan 2022. Konklúzje: der kin seker dûnse wurde, mar ‘it takes two to tango’.
DINGtiid nûget jo út foar de DINGtiid-lêzing ‘It takes two to tango – Lear ús te dûnsjen’ op 13 april 2023 yn Den Haach. Tiny Kox en Heinrich Winter nimme jo graach mei de dûnsflier op.
Parlemintsfoarsitter Tiny Kox oer it Europeesk Hânfest
Limboarcher Tiny Kox (parlemintsfoarsitter fan de Ried fan Europa en lid fan de Earste Keamer foar de SP) sil fanút syn ûnderfining fertelle oer 25 jier Europeesk Hânfêst. Wat is der berikt, en hoe kinne de oanbefellings fan de Ried fan Europa noch effektiver omset wurde yn wetjouwing en belied foar it Frysk, Nedersaksysk, Limboarchs, Jiddysk, Romani, Papiamintsk en Nederlânske gebeartetaal?
Bestjoerskundige Heinrich Winter oer de tapassing fan in Lokaal Hânfêst
Heinrich Winter is heechlearaar bestjoerskunde oan de Ryksuniversiteit Grins. Op de DINGtiid-lêzing fan 2022 analysearre hy de takomstbestindigens fan it Europeesk Hânfêst, en die er it foarstel om ta in Lokaal Hânfêst te kommen. Yn Den Haach sil hy syn fyzje jaan op hoe’t oerheden yn Fryslân mei de ynwenners ta sa’n hânfêst komme kinne om de ambysjes fan de Fryske taal en kultuer fêst te lizzen. Dat tinkproses kin boppedat tsjinje as foarbyld foar oare erkende talen fan it Europeesk Hânfêst.
Programma
De DINGtiid-lêzing fynt plak op tongersdei 13 april 2023 yn The Hague Conference Centre – New Babylon (Anna van Buerenplein 29, Den Haach). Om 15.00 oere sette wy útein mei kofje en tee. Om 17.00 oere slute wy ôf mei in drankje en flaubyt.
Oanmelde
Wy sjogge jo oanmelding graach foar tongersdei 6 april 2023 yn ‘e mjitte fia it online oanmeldformulier.