Stichting Bildts Aigene hout in ’t winterseisoen twee kursussen: Bildts voor niet-Bildtstaligen en Bildts foor Bildtstaligen.
Cursus Bildts voor niet-Bildtstaligen Er wordt aandacht besteed aan het begrijpen, het lezen en het spreken van het Bildts in ongeveer 12 lessen. De lessen worden op woensdagavond gegeven van 19.30-20.45 uur in de bibliotheek te St.-Annaparochie. De eerste les is op 26 oktober a.s. Er hebben zich al vijf opgegeven, maar er kunnen nog vijf bij. Dus geef je snel op.
Cursusgeld: € 50,00, incl. lesmateriaal, koffie/thee. Opgave vóór 13 oktober a.s. bij kursus@bildtsaigene.nl of 06-16675779.
U kunt (daarnaast) ook digitaal de cursus volgen: www.digibildts.nl Voor cursisten gratis, voor anderen € 5,00. Mail: kursus@bildtsaigene.nl
Kursus Bildts foor Bildtstaligen
D’r wort andacht geven an ’t lezen, ’t praten en ’t skriven in de Bildtse taal in ongefeer 12 lessen. De lessen worre op woensdegaven geven fan 19.30-20.45 uur in de bibletheek te St.-Anne. De eerste les is op 26 oktober 2022.
Kursusgeld: € 50,00 inkl. lesboeken, koffy/thee. Mochten jou een fan de boeken al hewwe, dan worre die kosten d’r útteraard ôftrokken. Opgave fóór 13 oktober e.k. bij kursus@bildtsaigene.nl of 06-16675779
Jou kinne (dernaast) ok digitaal de kursus folge: www.digibildts.nl Foor kursisten fergeefs, foor ânderen € 5,00. Mail: kursus@bildtsaigene.nl
Veurige weke verscheen et ni’jste Stellingwarver boek Hier vuul ik me thuus – de geschiedenis van de twaelf buurtschoppen van West-Stellingwarf. Et doel is dat d’r op termien ok een boek uutgeven wodden zal over de buurtschoppen van Oost-Stellingwarf.
De gemiente West-Stellingwarf telt vandaege-de-dag behalven 26 kleine en grote dörpen ok twaelf bewoonde buurtschoppen. Twieje daorvan greenzen an Oost-Stellingwarf, dat bin Riesberkaampen en Boekelte bi’j Buil. De eren bin Noordwoolde-Zuud, De Miente, et Rooie Dörp, Keuningsbargen, Zeuvenroeden, Euverburen, De Gracht, Schoterziel, De Blauwhof en Munnikezeel. De meerste buurtschoppen kennen een lange geschiedenis, die soms hiel wat ieuwen weeromme in de tied gaot. Zo is bi’jglieks de benaeming Boekelte al zoe’n 500 jaor oold en ontston de buurtschop Euverburen in et jaor 1657.
Verhaelen mit veul (oolde) foto’s
Al een schoffien leden begon et Stellingwarfs tiedschrift De Ovend, op initiatief van doe nog Schrieversronte-direkteur Sietske Bloemhoff, mit een serie verhaelen over de buurtschoppen van Oost- en West-Stellingwarf. D’r kwammen tal van bi’jdregen binnen, zoas van Jelle Roorda, die van oorsprong ofkomstig is van Steggerde en zels in een buurtschop opgruuide. Uutaendelik ontston et idee om now eerst de verhaelen over de buurtschoppen van West-Stellingwarf, anvuld mit ni’je en biezundere wetensweerdigheden, te bundelen in een boek. In et boek bin ok flink wat extra – veural oolde – foto’s en kaorten opneumen.
Lombok onder Noordwoolde in 1922: de hutte en de honnekarre van gruunteboer Joh. de Vries. (Foto: ds. van Druten, kollektie Pim Mulder)
Kultuur-historisch tiedsbeeld
Disse twaelf unieke verhaelen leveren een slim interessaant kultuur-historisch tiedsbeeld op. Veur de bewoners van de buurtschoppen zels is et mitien een vorm van erkenning van et bestaon d’r van. Dit eerste boek over de Stellingwarver buurtschoppen dreegt bi’j an et veerder ‘op ’e kaorte zetten’ van de unieke geschiedenis van Stellingwarf. Et lat ok et mooie van de streek en et laandschop zien, dat bliekt wel aj’ de verschillende buurtschoppen es bezuken en daor om je henne kieken.
Riesberkaampen, mit rechts De Riesen, ligt bi’j Buil en is iene van de ooldste buurtschoppen van hiel Stellingwarf. (Foto: Sietske Bloemhoff)
Dronefoto’s
Negen van de twaelf heufdstokken wodden schreven deur Jelle Roorda uut Akkrum; et beschrieven van de buurtschoppen Keuningsbargen (bi’j Hooltpae) en De Blauwhof in de Westhoek was in hanen van Geert Lantinga (Wolvege), wiels et eerste heufdstok deur Henk Bloemhoff (Oosterwoolde) en Dennis Worst (Else) verzorgd wodde. Dat is et heufdstok over Riesberkaampen, krek over de gemientegreens bi’j Buil; iene van de ooldste buurtschoppen van hiel Stellingwarf.
In et boek bin veul oolde en ni’je foto’s opneumen van onder eren Martin van Nieuwenhoven uut Noordwoolde uut die zien archief en Anida de Vries (Akkrum), wiels Iwan van Nieuwenhoven (Noordwoolde) prachtige dronefoto’s van drie buurtschoppen maekte. Veur de aendredaktie zorgde Sietske Bloemhoff uut Ni’jberkoop, die tegere mit Jelle Roorda et boek ok uutgeft. Veur de fraaie vormgeving zorgde BVK Vormgeving van Haulerwiek.
Et boek telt 120 bladzieden, wodde drokt deur Printbase uut Sunt-Jehannesge en is behalven bi’j de uutgevers ok in de boekwinkels van West-Stellingwarf te koop veur € 17,50.
Et wereldberoemde epos Heliand was onderwarp van mar liefst drie lezings op de grote Mannefestaosie Nedersaksische literetuur en tael op 16 september. Iene was van dr. Ingrid Rembold van de Universiteit van Manchester, specialist Middelieuwse geschiedenis. Zi’j publiceerder eerder over de verovering en kristianisering oftewel ‘kerstening’ van de Saksische wereld in de negende ieuw, deur Karel de Grote en zien zeune en opvolger Lodewiek de Vrome.
Et heldendicht Heliand vertelt over leven en starven van Jiezus Kristus. Dat is om de Saksische bevolking van die tied de kristelike leer beter aksepteren te laoten en om die daor vervolgens ok meer gedreven naor leven te laoten. Zodoende wodt Kristus in et verhael veursteld as een feodale lienheer, wiels zien leerlingen as ’t waore de rolle hebben van vezallen. Et vertelde is mingd mit een stok leefwereld van de Saksen en dat is bedoeld veur ’t begriepen en goed annemen van de kristelike leer. Zo hebben zowat alle plaknaemen de vermelding ‘borg’, bi’jveurbeeld in de anduding ‘Romeborg’ veur de stad Rome. Want veur de Saksen was de borg (= ongeveer ‘burcht’) een soorte van bewoonde vesting was en mit dat woord sleut dat an bi’j et beeld van een stad. In et verhael om de geboorte van Kristus henne wo’n de ‘herders’ ok niet veursteld as schepers, mar as oppassers van de peerden. Peerden weren edele dieren in de Saksische leefwereld, schaopen niet.
Karke van Berkoop
Over de Heliand vertelde ok de vertaeler van de ni’je Sallaanse vertaeling, dr. Jan Nijen Twilhaar, ofkomstig uut Hellendoorn, en ok dr. Henk Bloemhoff, de vertaeler van de ni’je Stellingwarver edisie. Eerder verschenen al edisies in et Grunningers, Twents en Aachterhoeks. In de Stellingwarver Heliand wodt in verbaand mit de komst van de kristelike leer in oons gebied ok schreven over de Stellingwarver geschiedenis, de stichting van karken in et gebied en over de meugelikhied dat ok in et Middeleuwse Stellingwarf de Heliand bekendhied had het. De meugelike verbiening mit et aandere Saksische gebied, mit naeme de ‘Duutse’ kloosters Fulda en Corvey, wodt ok bepraot. Zo het de Berkoper karke as eerste petroonsheilige Vitus, en die was in de 9de ieuw de bescharmheilige van de Saksen wodden. Meer raodelachtigheden rond de Berkoper karke wo’n in et boek ansneden, zoas de meugelikhied dat hi’j een poze as heufdkarke van Stellingwarf diend het. Et ni’je boek wodt sierd mit een bekend schilderi’j van de Berkoper karke deur E.B. von Dülmen Krumpelmann (1897-1987).
Nedersaksisch proza en podcast
Et morgengedielte van disse mannefestaosiedag wodde besteded an Nedersaksisch proza en poëzie uut alle hoeken. Zo brocht Willem Jan Teijema, van vroeger uut Donkerbroek, een riegel van zien gedichten in et Stellingwarfs, en hi’j vertelde daorbi’j.
De uutgeveri’je, Keuninklike Van Gorcum in Assen, het ok zorgd veur een podcast daor de Stellingwarver vertaeler in vertelt over aachtergronden. Die podcast is hier te vienen op
Op moandei 26 septimber en tiisdei 27 septimber wurdt yn it ramt fan de Europeeske Dei fan de Talen foar de tolfde kear it ynternasjonale poezijfestival Transpoesie hâlden yn Brussel. It tema dit jier is “It Europeeske jier fan de jeugd”.
Der binne foardrachten troch dichters út hiel Europa wei en yn Brussel binne op ferskate plakken posters en banners te finen mei de gedichten yn de oarspronklike taal en oersettingen yn it Frânsk en Nederlânsk. Dit jier is Sytse Jansma oanwêzich as fertsjintwurdiger fan de Fryske dichtkeunsten.
Sytse Jansma. Foto: Welmoed Riemersma
It Skriuwersbûn hat him útkeazen om’t syn wurk in moai foarbyld is fan de rykdom en mooglikheden fan meartaligens en hy byldzjende keunsten en poezij op in kreative wize kombinearret. De dichter hat ferskate kearen de Rely Jorritsma-priis wûn en wie dit jier ien fan de minsken efter it projekt “Sprekende Stenen” yn Ljouwert.
It festival is op ôfstân te folgjen fia de sosjale media –fia @transpoesie op Twitter en op Facebook – en de berjochten fan Sytse Jansma sels. In earste filmke fan it gedicht “Myn brieven” foar dit festival is al online te besjen.
It Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) en it Mercator Europeesk Kennissintrum fiere op 26 septimber it taalferskaat yn Nederlân en Europa
Op moandeitemiddei 26 septimber fiere it Europeesk Buro foar Lytse Talen en Mercator Europeesk Kennissintrum de Europeeske Dei fan de Talen mei spesjale oandacht foar in meartalige learomjouwing. Dichter fan Fryslân Sigrid Kingma en trûbadoer Jan Henk de Groot sille harren talen klinke litte mei poëzy en muzyk.
Meartalige learomjouwing
Sprekkers Hilda Heyde fan de RUTU-foundation en Janke Singelsma fan NHL-Stenden Hegeskoalle sille sprekke oer de ynklúzje fan talich ferskaat op ’e (basis)skoalle. Heyde sil it projekt ‘Language Friendly Schools’ fan de RUTU-foundation taljochtsje en Singelsma sil it koartby ferskynde boek ‘Talenbewust lesgeven: Aan de slag met talige diversiteit in het basisonderwijs’ presinstearje.
Dichter fan Fryslân en Grinzer muzyk
It talige ferskaat is de middeis ek werom te hearren yn poëzy en muzyk. Sigrid Kingma, de Dichter fan Fryslân hat spesjaal foar de Europeeske Dei fan de Talen in gedicht skreaun, dy’t sy fansels foardrage sil. Grinzer trûbadoer Jan Henk de Groot sil de muzyk fersoargje.
Europeeske Dei fan de Talen
Europeeske Dei fan de Talen, in inisjatyf fan de Ried fan Europa, wurdt sûnt 2001 alle jierren fierd en stiet yn it teken fan meartaligens en taallearen. Der binne mear as 200 Europeeske talen en dêrfan binne njonken de offisjele talen likernôch 79 talen erkend fan mei-inoar 204 minderheidsgroepen, lykas it Frysk, it Sorbysk, of it Dútsk dat fan Armenië oant Denemarken yn meardere lannen erkend is.
Wolkom
It evenemint is iepenbier en fergees tagonklik. De ynrin begjint om 15:00 oere en om 15:30 oere set it programma útein. De middei wurdt ôfsletten mei in hapke en in drankje.
Op freed 30 septimber organiseaje de lektoaraten fan de ûndersyksgroep Edukaasje fan NHL Stenden Hogeschool it kongres “Vormgeven aan duurzaam en inclusief onderwijs – waar onderwijs en onderzoek elkaar ontmoeten” yn de Kanselarij yn Ljouwert.
Er liggen grote uitdagingen op het gebied van duurzaam en inclusief onderwijs. Professionals binnen onderwijs en onderzoek ervaren allemaal deze uitdagingen, zowel binnen als buiten het klaslokaal. De toenemende ongelijkheid geeft reden tot actie: initiatieven voor gelijke onderwijskansen. In de zoektocht naar de oplossing voor deze situatie groeit de aandacht voor inclusief onderwijs en de onderzoeksgroep Educatie wil hier samen met jou aan bijdragen. Daarom de vraag: Hoe kunnen wij vormgeven aan duurzaam en inclusief onderwijs?
De kosten foar dielname oan it kongres binne €50. Dielname foar studinten is fergees.
Op woansdei 5 oktober start in nije kursus Skriuwtechniken, wêrby’t begjinnende skriuwers yn it Frysk harren technyk ferbetterje kinne. De 12-dielige kursus wurdt jûn troch Arjan Hut út namme fan de Skriuwersfakskoalle, in inisjatyf fan Leeuwarden UNESCO City of Literature, Tresoar en Schrijversvakschool Groningen. Op woansdei 7 septimber is der in fergeze yntroduksjeles.
Yn de kursus Skriuwtechniken leare dielnimmers har eigen skriuwstyl kennen en te eksperimintearjen mei it Frysk as skriuwtaal. Op de Skriuwersfakskoalle krije kursisten les fan saakkundige auteurs en leare se ek fan elkoar. In jier lyn sette in earste groep útein, dy’t fan ’t maitiid in ferfolchkursus folge en dit neijier trochgiet mei it folgjende lesjier fan de oplieding. De kursus foar nije dielnimmers begjint op 5 oktober 2022 en rint oant en mei 8 maart 2023. De tolve lessen binne op woansdeitejûn fan 18.45 oant 21.45 oere by Tresoar.
Foar minsken dy’t belangstelling ha, is der op woansdei 7 septimber in fergeze proefles. Pauline Durlacher, direkteur fan Schrijversvakschool Groningen: “Je krijgt twee opdrachten en gaat daarmee ter plekke aan de slag. Je krijgt commentaar op je tekst en merkt al snel wat zo’n schrijftraining je oplevert.”
Wa’t him/har foar 15 septimber ynskriuwt foar de folsleine kursus krijt 25% koarting op it lesjild fan € 480,-. Oanmelde foar de proefles en de kursus kin op www.skriuwersfakskoalle.frl.
Fan 5 oant en mei 30 septimber binne de ‘Lês-mar-foar-wiken’! Yn dy perioade wurdt oeral yn Fryslân foarlêzen út it nije Tomke-boekje dat fan ‘t jier it tema ‘thús’ hat. Nei it foarlêzen op de pjutte-opfang krije alle pjutten it boekje mei nei hûs. Dêrnjonken is it boekje de hiele moanne fergees te krijen by de biblioteken en konsultaasjeburo’s.
Nije namme, selde doel Omdat de organisaasje feroare is, is de namme ‘Fryske Foarlêswike’ feroare yn de ‘Lês-mar-foar-wiken’. Net mear ien wike yn juny, mar de hiele moanne septimber wurdt der no yn it Frysk foarlêzen. Wat ek nij is, is dat alle pjutte-opfanglokaasjes en bernesintra yn july in foarlêspakketsje krigen ha. Mei dat pakketsje kinne foarlêzers harren alfêst tariede op de Lês-mar-foar-wiken.
Grut Foarlêsfeest Sneon 3 septimber wurde de Lês-mar-foar-wiken feestlik ôftrape mei in Foarlêsfeest. Alle pjutten binne dy dei wolkom by Paviljoen MeM yn Bûtenpost. Fan 10.00 oant 15.00 binne dêr allegear leuke aktiviteiten om Tomke en it Frysk foarlêzen hinne: foarlêzen, sels lêze, mei-inoar in eigen ferhaal meitsje, muzyk, sjonge, dûnsje… Kaartsjes foar it feest binne te krijen fia paviljoenmem.nl.
Nij Tomke-boekje It nije Tomke-boekje hjit: ‘Thús by Tomke!’ en sit wer grôtfol moaie ferhaaltsjes, ferskes en gedichtsjes. De ferhaaltsjes geane oer fan alles wat pjutten belibje kinne: oer ferhúzje, in pyamadei en plakhúskes. Yn de Lês-mar-foar-wiken wurde de boekjes fergees útdield oan alle pjutten op de pjutte-opfangplakken en bernesintra. Ek is der in Stellingwerfske ferzje fan it Tomke-boekje.
Nij Keimpe-boekje Keimpe de Krokodil wol, krekt lykas Tomke, dat bern mear Fryske boeken en ferhaaltsjes lêze. Foar de âldere bern (4-8 jier) leit dêrom yn de biblioteken in fergees nij Keimpe-boekje klear. It boekje hjit ‘Nei bûten!’. Wolst mear witte oer Keimpe de Krokodil? Sjoch dan op keimpe.frl.
Feest yn de biblioteek! Yn de biblioteken binne ferskate foarstellingen te sjen. Sa kinst wekker wurde yn ‘e sliepkeamer fan Tomke, mei de muzikale foarstelling ‘Us hûs!’ fan Janneke Brakels. Of kom nei in foarstelling fan Geartsje Douma, dan giest yn dyn pyama nei de biblioteek om mei Tomke en Kornelia in pyamafeestje te hâlden. Yn guon biblioteken kinst ek mei Tomke op ’e foto. Hast it nije Tomke-temaboekje noch net? Dat is hjir ek te krijen!
Oare foarlêsfeestlikheden yn de ‘Lês-mar-foar-wiken’ Fan 5 septimber ôf binne der wer hagelnije Tomke-útstjoeringen op ’e telefyzje, yn it programma ‘Tsjil’ by Omrop Fryslân. Nij dit jier: op Tjitsfloch binne alle ferhaaltsjes en ferskes út it boekje te hearren!
De Lês-mar-foar-wiken wurde organisearre troch de Tomke-wurkgroep. Sjoch foar mear ynformaasje oer alle festiviteiten yn de Lês-mar-foar-wiken op Tomke.frl.
Woansdei 14 septimber om 15.00 oere is de presintaasje fan ’e wittenskiplike biografy: Pionier foar it Frysk. Libben en striid fan Tony Feitsma (1928-2009)
It earste eksimplaar sil oanbean wurde yn it ramt fan ’e Conference of Frisian Humanities oan kommissaris fan ’e kening Arno Brok.
De biografy is skreaun troch dr. Liuwe H. Westra, dy’t dêrta yn 2019 de opdracht krige fan it Feitsma Fûns – Fûûns fwar it Frysk. Hy hat 2½ jier oan ’e biografy wurke.Undersyk en skriuwen is mooglik makke troch in grut tal fûnsen, ynstânsjes en persoanen.
Tony Feitsma kaam út in Fryske famylje, mar waard grut yn ’e Wieringermar. Hja gie yn Alkmaar nei it gymnasium, studearre Frysk, Deensk en Frânsk yn Amsterdam en waard wittenskiplik assistinte, learares Frânsk, wittenskiplik haadmeiwurker en op it lêst heechlearaar Frysk. Dêrnjonken hat Tony Feitsma har hiele aktive libben yn it spier west foar de Fryske beweging. Westra beskriuwt har libben yn dy kontekst en evaluearret har bydrage oan wittenskip en beweging. Hy jout ek antwurd op ’e fraach hoe’t Tony Feitsma sa Frysksinnich waard, en jout ynsjoch yn har bysûndere karakter.
Tiid en plak: woansdei 14 septimber 2022, 15.00-16.30 oere yn it WestCord WTC Hotel, Heliconwei 52, 8914 AT Ljouwert
Utjouwer: Afûk; ynbûn; tal siden: 720; ferkeappriis: € 49,50; ISBN 978 94 93159 93 8.
Tresoar bestiet fan’t jier 20 jier en om dit jubileumjier te fieren, binne der op sneon 10 en snein 11 septimber fan 11.00 oant 16.00 oere iepen dagen by Tresoar mei allerhande aktiviteiten, muzyk en geselligens. Kom del en sjoch mear fan it rike ferline fan Fryslân.
Altyd al witte wollen hokker skatten der yn de skatkeamer fan Fryslân ferburgen lizze? Dit is dyn kâns! Untdek in stikje fan dyn eigen skiednis en hokker rol dy spilet yn dyn takomst. Twa dagen grôtfol aktiviteiten dêr’tst sels yn belibbest watst allegear by Tresoar dwaan kinst.
Benijd nei dyn Fryske foarâlders of de skiednis fan dyn wenplak? Lit dy dan fernuverje troch dyn eigen Fryske ferline yn it Histoarysk Reisburo. Ek ast mear witte wolst oer de skiednis fan dy wenning bist by Tresoar oan it goeie adres. Meiwurkers litte harren persoanlike topstikken sjen en der wurde noch mear Fryske skatten ûntbleate by rûnliedingen. Doarsto it oan om dyn kennis fan ‘e Fryske literatuer te testen? Doch dan mei oan de Fryske literêre kwis! Yn de bioskoop kinst dêrnei wer efkes bykomme by koarte histoaryske fideo’s of harkje op dyn gemak nei in lêzing oer feministe Etta Palm. Bern kinne op ûntdekkingstocht troch it gebou. Wat is der allegear te ûntdekken? Koartsein, genôch te sjen, te dwaan en te belibjen yn de skatkeamer fan Fryslân!
Kom lâns en fertel ek dyn ferhaal, want ek do bist in skat. It folsleine programma is te finen op tresoar.nl.
Tresoar bewarret it Fryske ferline en leit ferbining mei it no en de takomst. Yn septimber 2002 ûntstie Tresoar út in fúzje fan de Provinsjale Biblioteek, it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD) en it Ryksargyf. Dit jier is it 20 jier lyn dat de trije organisaasjes fusearren. Op 1 oktober 2022 begjint Arjen Dijkstra as nije direkteur fan Tresoar.
