It liket wol as giet de tiid oan ‘e ein fan it jier nóch flugger. Foardatst it witst, is it nije jier al útein set. Faak wurde der troch bedriuwen en fûnsen dan passende slogans betocht, yn de foarm fan goede foarnimmens of tema’s. De Folkshegeskoalle Schylgeralân jout dêr graach harren eigen slinger oan: 2023 roppe sy út ta It jier fan de Ienriedigens.
It jier fan de Ienriedigens: kursusoanbbod 2023
Krekt omdat der fan alles oan de hân is yn ‘e wrâld, wolle sy sunich wêze op de lytse, mar och sa wichtige dingen yn it libben: weardefolle moetings, stilte, elkoar in lústerjend ear biede, efkes hearlik laitsje en mei-inoar ûntspanne. It kursusoanbod foar 2023 jout dêr alle romte ta. Sy hoopje dan ek dat sy jimme yn it nije jier wer moetsje meie.
Foar no winsket it hiele tiim fan de Folkshegeskoalle jimme in ienriedich 2023 ta!
Pasjinten krije yn de Fryske sikehuzen op in oantal ôfdielingen de pasjinteynformaasje sawol yn it Frysk as yn it Nederlânsk oanbean. It Ljouwerter bedriuw Indiveo ûntwikkelet foar ûnder oaren de Fryske sikehuzen pasjinteynformaasje yn de foarm fan animaasjefideo’s, saneamde divi’s. Yn gearwurking mei de Afûk is in earste searje fan 60 fan dy divi’s no ek mei in Fryske voice-over beskikber makke.
“In emotionele situaties valt men graag terug op de moedertaal,” ljochtet Ralph Koppers, ien fan de inisjatyfnimmers fan Indiveo en longarts yn it MCL ta, “het was dus een logische stap om een Friese versie te ontwikkelen. Mensen begrijpen de informatie in de eigen taal beter, en het is op de een of andere manier minder bedreigend.”
Mei it projekt ‘Frysk yn ’e soarch’ stimulearret de Afûk it gebrûk fan de eigen taal yn soarchsituaasjes. In gearwurking tusken Indiveo en Afûk lei dêrom foar de hân. Mei stipe fan de provinsje Fryslân koe it ferfryskjen fan de divi’s útfierd wurde. Foar no is derfoar keazen om in seleksje divi’s fan in Fryske stim te foarsjen, nammentlik foar de spesjalismen ortopedy, (boarst)kanker, sjirurgy en bern. De kommende jierren hoopje Indiveo en Afûk it tal Frysktalige divi’s foar hieltyd mear spesjalismen út te wreidzjen.
Soarchferlieners fan it Oncologisch Centrum Leeuwarden (OCL) meitsje ek gebrûk fan Indiveo. Foto: Jacob van Essen, Hoge Noorden
Fryske Freed
It nijs oer it beskikber kommen fan de Frysktalige pasjinteynformaasje is net tafallich op freed 9 desimber. “It is hjoed Fryske Freed en wy fûnen dat, mei de fjouwer Fryske sikehuzen Nij Smellinghe, Antonius, Tjongerschans en MCL, in moaie gelegenheid om hjir omtinken oan te jaan”, sa ferklearret Sjoukje Jager, projektmeiwurker by de Afûk. “Wy hoopje sa meielkoar in soad minsken te berikken en sjen te litten: sjoch, dat kin ek yn it Frysk. Elk besteget dêr hjoed op syn eigen wize omtinken oan. Dat is ek wat Fryske Freed is. Moai toch?”
Omtinken foar taal yn ’e soarch
Neist it beskikber kommen fan de Frysktalige pasjinteynformaasje, dy’t rjochte is op soarchfregers, sil der yn de kommende moannen ek ekstra omtinken wêze foar taal yn ’e soarch rjochte op soarchferlieners. Dat bart yn de foarm fan in searje artikels wêryn’t ferskate soarchmeiwurkers út de Fryske sikehuzen oan it wurd komme.
Mirjam Vellinga, projektlieder Taalpromoasje by de Afûk, ljochtet ta: “Minsken kinne harren faak better útdrukke yn de eigen taal en jouwe dêrtroch dan faak ek mear en bettere ynformaasje. Dêrnjonken stelt it brûken fan de eigen taal minsken op harren gemak. Elk dy’t Frysk praat sil dat gefoel fan ‘o, wy kinne wol gewoan Fryske prate’ herkenne. Dat skept in bân, jout fertrouwen. It brûken fan de eigen taal yn soarchsituaasjes is belangryk en dat belang ûnderkenne begjint mei it kreëarjen fan bewustwêzen, it deroer ha.”
Op it ‘Friesen-droapen’, dat eltse trije jier op it Dútske eilân Helgolân holden wurdt, komme Friezen byinoar út alle wynstreken: fan it Hollânske West-Friesland oant Nordfraschlönj oan de Deenske grins. De Fryske taal en kultuer stiet ûnder druk. ‘Is hjir noch wat te rêden?’ is dêrom de fraach fan FryslânDOK, dat op syk giet nei in nij Frysk ferhaal. Te sjen op 10 en 11 desimber by NPO2 en Omrop Fryslân.
Klik hjir foar de trailer. Lês de folsleine sjochtip fia dizze link.
Moandei 12 desimber 2022, middeis om 12.30 oere is de presintaasje fan it boek: Der dy namma fan heten is – it komôf fan plaknammen, skreaun troch Pieter Duijff. It earste eksimplaar sil oanbean wurde oan de Kommissaris fan de Kening yn Fryslân, drs. A.A.M. Brok yn it Ljouwerter Lyseum fan OSG Piter Jelles. Learlingen fan de Talint Akademy Frysk fan OVO Fryslân-Noord sille it earste eksimplaar oan de Kommissaris jaan.
“In macht oan plaknammen”
Yn Fryslân tilt it op fan doarpen, en der binne ek noch alve stêden. Efter de namme fan elk fan dy delsettingen sit in ferhaal. Wêrom hawwe de minsken harren wenplak neamd sa’t it hyt? Mei kennis fan it Frysk en oare talen troch de iuwen hinne, kin dochs fan gâns fan dy nammen wol aardich wat fan it komôf sein wurde. Yn dit boek wurde yn goed fjouwerhûndert koarte haadstikjes de nammen fan alle offisjele Fryske delsettingen beskreaun.
Fryske Akademymeiwurker Pieter Duijff, de auteur van it boek, is ek as dosint Frysk oan de Talint Akademy van OVO Fryslân-Noord ferbûn. Hy hat ek jierrenlang lesjûn by ûnder mear de learare-oplieding Frysk en Nederlânsk fan NHL Stenden yn Ljouwert en Grins, de Fakulteit fan de Geasteswittenskippen fan de Universiteit fan Amsterdam en de Afûk yn Ljouwert. Hy fûn it wichtich dat dit boek der komme moast: “minsken wolle gewoan graach witte wêr’t de namme fan harren wenplak weikomt.”
De Talint Akademy
De skoallen fan OSG Piter Jelles en RSG Simon Vestdijk (ûnderdiel fan OVO Fryslân-Noord) hawwe de Talint Akademy as ûnderdiel fan it lesoanbod. Binnen de Talint Akademy biede sy as skoallen mei-inoar fakken oan, sadat learlingen dochs kieze kinne, ek as in fak net op ien fan de skoallen oanbean wurdt. Njonken Frysk binne ûnder oaren ek Sineesk, Wiskunde D en Spaansk fakken dy’t oanbean wurde yn de Talint Akademy.
Gegevens oer it boek
Der dy namma fan heten is – it komôf fan plaknammen, skreaun troch Pieter Duijff: Utjouwerij Bornmeer Fryske Akademy nûmer 1135 ISBN 978 90 5615 994 8 NUR 524
Het grootschaolige streektaol songfestival wordt veur de elfde maol organiseerd met as doel het schrieven, oetvoren en vastleggen van neie Drentstaolige kwaliteitsmeziek. De organisatie –Stichting REUR– rop mezikaanten, tekstschrievers en componisten van Drentstaolige meziek op om liedties in te sturen.
De inzunden liedties wordt deur een kemmissie bestaonde oet meziek- en tekstprofessionals beoordield. Oet de inzendingen wordt de tien beste liedjes keuzen veur de finale. Eende april 2023 wordt de finalisten bekend maakt via RTV Drenthe.
Finale
De finale van het Drèents Liedtiesfestival vindt plaots op dunderdag18 mei 2023 in het ATLAS Theater in Emmen. Het Drèents Liedtiesfestival wordt LIVE oetzunden op RTV Drenthe en via het internet.
Het landelke pebliek stemt via sms op zien favoriete liedtien. Een inholdelke vakjury beoordielt de liedties toegeliekertied. Beide oetslagen bepaolt gezamenlk de oetèeindelke winnaar van het Drèents Liedtiesfestival.
DLF22-winnaar Rick Hilberts. foto: Bart de Nes
Stichting REUR en SUNS Europe festival
Stichting REUR vaardigt de winnaar van het Drèents Liedtiesfestival of as vertegenwoordiger van het Nedersaksisch hen het Europees Songfestival voor Minderheidstaolen op het SUNS Europe festival 2023. Sinds 2017 wuur het Nedersaksisch daor vertegenwoordigd deur Isa Zwart, Melissa Meewisse, Leon Moorman en Rick Hilberts.
Metdoen
Inzendings veur het Drèents Liedtiesfestival 2023 kunt tot en met 1 april 2023 ingestuurd worden hen Stichting REUR.
It is dit jier 100 jier lyn dat de Richthofenkolleksje yn besit kaam fan Provinsje Fryslân en ûnderbrocht waard by Tresoar. Op freedtemiddei 16 desimber fiere we de mylpeal fan dizze bysûndere kolleksje by Tresoar, dy’t op 1 novimber ek it predikaat UNESCO Memory of the World krigen hat.
Wat is eins de Richthofenkolleksje? En wêrom is dy kolleksje sa belangryk foar Fryslân? Mei lêzingen fan û.o. Vincent Robijn (direkteur Collectie Overijssel), prof. dr. Andreas Deutsch (direkteur Deutsches Rechtswörterbuch) en de ûndersyksgroep Pastei, wurdt it in nijsgjirrige middei. Fansels helje we foar dizze spesjale gelegenheid de Richthofenkolleksje út it depot, sadatst it mei eigen eagen besjen kinst!
Programma
13:30
Ynrin mei kofje en tee
14:00
Wolkom en ynlieding – Arjen Dijkstra, direkteur Tresoar
Untdekkingen – Herre de Vries en Riemer Janssen, ûndersyksgroep Pastei
‘No Richthofen, No Fryslân’ – Bert Looper, Tresoar
‘Richthofenkolleksje en de talen van Nederland’ – Vincent Robijn, direkteur Collectie Overijssel
‘Die internationale Bedeutung der Friesischen Rechtsquellen’ – Andreas Deutsch, direkteur Deutsches Rechtswörterbuch
skoft
‘Crowdfunding yn 1922 om de Richthofenkolleksje nei Fryslân te krijen’ – Sietske Poepjes, deputearre Provinsje Fryslân
‘Unesco Memory of the World’ – Nederlandse Unesco Commissie
Tankwurd – Arjen Dijkstra, direkteur Tresoar
16:30
Ofsluting mei in borrel
Oer de Richthofenkolleksje
De Richthofenkolleksje bestiet út tsien midsiuwske rjochtshânskriften en jildt as in topkolleksje. De hânskriften binne sammele troch de Prusyske rjochtsgelearde Karl von Richthofen (1811-1888), dy’t him spesjalisearre yn midsiuwsk Frysk rjocht. Op 1 novimber 2022 is de Richthofenkolleksje ynskreaun yn it Unesco Memory of the World Register.
It belang fan de Richthofenkolleksje sit him benammen yn it feit dat seis fan de tsien hânskriften yn de Aldfryske taal skreaun binne; dêrmei befettet de kolleksje in grut part fan wat der oan Aldfrysk oerlevere is. Want yn totaal binne der mar sechtsjin Aldfryske hânskriften bekend, neist it earste yn it Frysk drukte boek. Fan dat boek – it ‘Freeska Landriucht’ (1484-86) – hat Tresoar ek trije eksimplaren in de kolleksje.
Foto: Tresoar
Yn 2020 gie in ûndersyksgroep fan Pastei fan start mei in ûndersyk nei de Richthofenkolleksje. Mear ynformaasje oer de Richthofenkolleksje: Richthofen.nl
Oanmelde
Komst ek nei it sympoasium op freedtemiddei 16 desimber? Meld dy hjir oan
Bij de Afûk is verschenen ‘De parallax’ van Janneke Spoelstra. De parallax verscheen eerder, in 2019, in het Fries onder de titel De parallaks.
In De Parallax komen drie vrouwen aan het woord: Famk (bijna 30), Lokke (bijna 50) en Wyb die haar zeventigste verjaardag viert. Alle drie identificeren ze zich als lesbisch en leven ze hun leven in Friesland. Gewoon, zoals iedereen, en ook net even anders.
Hadden we ons de afgelopen dertig jaar, met een steen in de maag en klamme handen, stukje bij beetje tegenover familie en vrienden blootgegeven, in evenveel onvergetelijk krampachtige ontmoetingen. Moesten we weer inbinden.
Na decennia van pushen vanuit de Randstad, van ‘laat je zien’, leek nu het devies: ‘niet te veel opvallen’.
Over de auteur
Janneke Spoelstra (Hijum, 1962) publiceert poëzie en proza in het Fries. Ze schreef De kleine Fries voor Dummies (2013), heeft een eigen vertaalbureau en is als lexicograaf verbonden aan de Fryske Akademy. De parallax is na de verhalenbundel Wat ze dan dacht (2013) haar tweede boek dat in het Nederlands verschijnt. Spoelstra maakte deel uit van het redactieteam van de tweetalige lhbti+- bloemlezing Do draachst de leafde oan’ / Jij draagt de liefde aan, die in 2021 verscheen tijdens Roze Zaterdag in Leeuwarden.
De parallax van Janneke Spoelstra is te koop voor € 22,50
Op freed 11 novimber lansearret Praat mar Frysk de Fryske Freed. De earste Fryske Freed om presys te wêzen, want fan dy freed ôf is elke twadde freed fan de moanne Fryske Freed.
It doel? It Frysk sichtberder en hearberder meitsje rûnom yn de Provinsje en dêrbûten en minsken oanmoedigje it Frysk faker te brûken.
Doch ek mei op #FryskeFreed
Dêrom roppe wy partikulieren, bedriuwen en organisaasjes – jim dus! – op om op Fryske Freed wat ekstra’s yn it Frysk te dwaan en dat ek sjen te litten en te dielen mei oaren. Tink dêrby oan Fryske berjochten op social media, in byienkomst of aktiviteit dy’t hielendal yn it Frysk plakfynt by in bedriuw, of in groep kollega’s dy’t op Fryske Freed allinnich mar Frysk mei-inoar praat of inoar Fryske wurden leart. Mar kinst ek tinke oan in begroeting yn it Frysk, it jaan fan koarting of in fergees drankje as in klant wat yn it Frysk by dy bestelt óf lear dyn bern in Frysk Sint Marten-ferske dat se op 11 novimber sjonge kinne. Alles kin! Wês kreatyf en diel it mei ús fia #FryskeFreed.
#FryskeFreed
Wy fan Praat mar Frysk litte op Fryske Freed (en op alle oare dagen) ek op allerhanne manieren fia ús social media-kanalen sjen wat der al sichtber is yn it Frysk: moaie Fryske teksten op auto’s of buskes, bedriuwen dy’t yn it Frysk advertearje of oare sichtbere Fryske teksten lykas nammen op gevels, wurden op ‘e muorre, buordsjes yn de tún en gean sa mar troch. Dêrneist sette wy alle moannen op Fryske Freed in bedriuw of organisaasje yn de skynljochten dy’t wat spesjaals docht mei it Frysk en diele wy de aktiviteiten, ideeën en berjochten fan elkenien dy’t wat docht op #FryskeFreed.
Diel ideeën en foto’s
Hasto of hawwe jim ideeën of wolle jim al wat mei ús diele? Bygelyks Frysk dat no al sichtber is by jim yn de buert. Stjoer ús in berjocht fia praatmarfrysk@gmail.com of lit it ús witte fia ús social media-kanalen:
Zaoterdag 19 november is der Lös Huus bij het Huus van de Taol in Beilen. Wij viert daw 15 jaor bestaot, de metwarkers en vrijwilligers laot die dag zien wat er allemaol gebeurt um de Drentse taol oet te dragen. Daornaost is er ’s middags de Grote Streektaolstried.
Tussen 10 en 16 uur is der een keur an activiteiten: bezukers kunt rondkieken in het Huus, een broescursus volgen, naor Drentse poëzie lustern of anschoeven veur een sunterklaos-dichtworkshop. Veur kinder is der een veurleesuurtie en een spannende speurtocht. Ok projecten die nou bij het Huus loopt wordt veur het voetlicht bracht en der is een boekenmarkt.
Wieder zendt Radio Drenthe het programma Hemmeltied de hiele mörgen live oet vanoet het Huus van de Taol en komp winnaor van het Drèents Liedtiesfestival Rick Hilberts optreden.
De oetsmieter van de dag is de Grote Streektaolstried in de raodzaal van het gemientehoes: wi’j je met een koppel Drentskenners opgeven, dan kuj dat doen op huusvandetaol.nl/streektaolstried.
En wi’j as schriever van Drentse poëzie een podium veur je wark? Meld je dan an veur de loketpoëzie in de hal van het gemientehoes. Dan kuj je wark daor veurdragen. Dit kan via huusvandetaol.nl/loketpoezie.
De Fedde Schurerlêzing “Wurkje, Wenje, Wyn: wat moat wêr yn Fryslân?” hat plak op sneontemiddei 19 novimber, yn Tresoar te Ljouwert, fan 15:00-17:00 oere (ynrin fan 14:30 ôf).
Sprekkers binne Francesco Veenstra, Ryksboumaster; Avine Fokkens-Kelder, deputearre fan de provinsje Fryslân; Sijbe Knol, fraksjefoarsitter FNP, Provinsjale Steaten. De diskusje wurdt laat troch Sander Warmerdam, haadredakteur fan de Ljouwerter Krante. Sjoernaliste Jantien de Boer (Ljouwerter Krante) sprekt in kollum út en der is muzyk fan Sytse Haima en Menzo Rohn.
